100 ngày chiến sự Iran: Thị trường toàn cầu và nền kinh tế thay đổi ra sao

Các cuộc đàm phán giữa Mỹ và Iran hiện đang bế tắc. Washington và Tehran liên tục đưa ra những thông điệp trái ngược về tiến trình hòa bình, đồng thời vẫn thường xuyên tiến hành các cuộc tấn công quân sự nhằm vào nhau. Dù vậy, một lệnh ngừng bắn mong manh vẫn được duy trì để tạo điều kiện cho hoạt động ngoại giao tiếp tục.

Khi chiến tranh kéo dài, áp lực ngày càng gia tăng đối với nhiều nền kinh tế và các lĩnh vực của thị trường tài chính.

Phố Wall vẫn lạc quan bất chấp chiến tranh

Ngay sau các cuộc tấn công đầu tiên của Mỹ và Israel nhằm vào Iran, thị trường chứng khoán toàn cầu đồng loạt lao dốc. Tuy nhiên, trong khi nhiều thị trường vẫn gặp khó khăn để phục hồi, các chỉ số chính của Phố Wall đã nhanh chóng lấy lại toàn bộ mức giảm.

Nhà đầu tư dường như bỏ qua những lo ngại về chiến tranh, giá dầu tăng và nguy cơ lạm phát. Chỉ số S&P 500 thậm chí còn liên tiếp lập đỉnh mới dù xung đột vẫn chưa có dấu hiệu kết thúc.

Ông Iain Barnes, Giám đốc đầu tư tại Netwealth, cho biết giới đầu tư ban đầu cho rằng chiến tranh sẽ đẩy các nền kinh tế nhập khẩu năng lượng lớn từ trạng thái lạm phát thấp sang tình trạng tăng trưởng chậm đi kèm lạm phát cao.

Tuy nhiên, sự lạc quan về tiềm năng của trí tuệ nhân tạo và triển vọng lợi nhuận của các doanh nghiệp Mỹ đã lấn át những lo ngại đó.

Ông nhận định thị trường chứng khoán tăng mạnh chủ yếu nhờ các công ty công nghệ tại Mỹ và châu Á, những doanh nghiệp được kỳ vọng hưởng lợi trực tiếp từ làn sóng đầu tư vào AI. Trong khi đó, cổ phiếu châu Âu tăng chậm hơn do chịu tác động mạnh từ chi phí năng lượng cao.

Ông Toni Meadows, Giám đốc đầu tư của BRI Wealth Management, cho biết nhu cầu xây dựng hạ tầng AI đang tạo ra áp lực lớn lên năng lực tính toán toàn cầu. Điều này thúc đẩy giá cổ phiếu của các công ty bán dẫn tăng mạnh.

Theo ông, các nền kinh tế phụ thuộc vào ngành chip như Hàn Quốc và Đài Loan đang được hưởng lợi rõ rệt nhờ xu hướng này.

Ông Meadows cũng cho rằng Mỹ ít chịu tác động trực tiếp từ giá dầu hơn nhiều quốc gia khác vì phần lớn nhu cầu năng lượng được đáp ứng từ nguồn cung trong nước.

Ông cảnh báo nếu eo biển Hormuz tiếp tục bị đóng cửa, lạm phát sẽ tăng cao hơn. Tuy nhiên, thị trường hiện tin rằng cả Mỹ lẫn Iran đều không muốn kéo dài cuộc chiến.

Dù vậy, nếu xung đột tiếp diễn quá lâu, nhu cầu tiêu dùng và hoạt động kinh tế sẽ suy yếu đến mức nhà đầu tư không thể tiếp tục phớt lờ các rủi ro này.

Lợi suất trái phiếu tăng vọt

Thị trường trái phiếu biến động mạnh kể từ khi chiến tranh nổ ra và lợi suất vẫn duy trì ở mức cao.

Do giá trái phiếu và lợi suất di chuyển ngược chiều nhau, lợi suất tăng đồng nghĩa với việc giá trị trái phiếu đang chịu áp lực giảm.

Lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ là một trong những loại tăng mạnh nhất khi nhà đầu tư điều chỉnh kỳ vọng theo hướng lạm phát cao hơn và chính sách tiền tệ thắt chặt hơn.

Tháng trước, lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ kỳ hạn 30 năm đã lên mức cao nhất kể từ trước cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu.

Xu hướng tương tự cũng xuất hiện tại nhiều nền kinh tế lớn khác.

Tại Anh, nơi đang đối mặt với nhiều bất ổn chính trị trong nước, trái phiếu chính phủ bị bán tháo mạnh, khiến giá trị sụt giảm đáng kể.

Ông Neil Birrell, Giám đốc đầu tư của Premier Miton Investors, cho biết thị trường trái phiếu đang phản ánh những lo ngại ngày càng lớn về lạm phát cao, tăng trưởng chậm và nguy cơ đứt gãy chuỗi cung ứng.

Ông cho rằng điều đáng lo ngại không chỉ là mức lạm phát cao nhất đạt được, mà còn là việc lạm phát và lãi suất cao có thể kéo dài trong thời gian dài.

Nếu tình trạng này tiếp diễn, tăng trưởng kinh tế sẽ bị ảnh hưởng và lợi suất trái phiếu có thể duy trì ở mức cao, khiến thị trường chứng khoán khó giữ được mức định giá hiện nay.

Giá dầu hạ nhiệt nhưng rủi ro vẫn còn

Eo biển Hormuz, tuyến vận chuyển dầu quan trọng bậc nhất thế giới, gần như bị phong tỏa trong phần lớn thời gian chiến tranh diễn ra.

Điều này khiến giá dầu liên tục biến động mạnh khi giới giao dịch phản ứng với các thông tin về tấn công quân sự, đàm phán hòa bình và lệnh ngừng bắn.

Dù giá dầu đã giảm đáng kể so với đỉnh thời chiến, mức giá hiện nay vẫn cao hơn nhiều so với trước khi xung đột bắt đầu.

Giá dầu Brent hiện cao hơn khoảng 36% so với thời điểm trước chiến tranh, trong khi dầu WTI của Mỹ vẫn tăng gần 50%.

Việc phong tỏa eo biển Hormuz cùng thiệt hại tại nhiều cơ sở năng lượng ở Trung Đông đã tạo ra áp lực lớn đối với nguồn cung toàn cầu.

Nhiều quốc gia nhập khẩu dầu buộc phải tìm kiếm nguồn cung thay thế.

Trong 100 ngày qua, xuất khẩu dầu thô của Mỹ tăng mạnh. Theo Tamas Varga, chuyên gia phân tích của PVM Oil Associates, đây là một trong những yếu tố giúp giá dầu không tăng quá nhanh.

Ông cho biết nhiều yếu tố khác cũng góp phần giảm áp lực nguồn cung, bao gồm việc giải phóng kho dự trữ dầu chiến lược, nới lỏng một số lệnh trừng phạt đối với dầu của Iran và Nga, nhu cầu nhập khẩu dầu giảm từ Trung Quốc, mở rộng các tuyến vận chuyển thay thế và sự suy giảm nhu cầu tiêu thụ toàn cầu.

Tuy nhiên, Varga cảnh báo rằng nếu lượng dầu dự trữ tiếp tục giảm trong thời gian tới, thị trường có thể bước vào giai đoạn thiếu hụt nghiêm trọng.

Khi đó, cuộc cạnh tranh nguồn cung sẽ trở nên gay gắt hơn và giá dầu hoàn toàn có thể vượt mốc 100 USD mỗi thùng.

Ông nhấn mạnh việc mở lại eo biển Hormuz càng sớm càng tốt là yếu tố then chốt để giảm thiếu hụt nguồn cung và hạ nhiệt áp lực lạm phát.

Lạm phát bắt đầu tăng tốc

Những dữ liệu kinh tế gần đây cho thấy tác động của chiến tranh đã lan rộng vượt ra ngoài thị trường tài chính.

Giá năng lượng duy trì ở mức cao khiến lạm phát tại nhiều nền kinh tế lớn bắt đầu tăng trở lại. Giá dầu, khí đốt, nhiên liệu hàng không và xăng đều tăng mạnh.

Tại Mỹ, chỉ số giá tiêu dùng trong tháng 4 tăng 3,8% so với cùng kỳ năm trước, mức cao nhất trong gần ba năm.

Nguồn cung năng lượng từ Trung Đông bị gián đoạn là nguyên nhân chính khiến lạm phát gia tăng.

Trước áp lực giá cả, một số chính phủ như Đức và Ấn Độ đã phải triển khai các biện pháp can thiệp nhằm giảm tác động lên người dân và doanh nghiệp.

Ông Paul Surguy, Giám đốc điều hành Kingswood Group, đặt câu hỏi liệu thị trường tài chính đã trở nên quá quen thuộc với các cuộc khủng hoảng địa chính trị hay chưa.

Ông cho rằng nhà đầu tư ngày càng ít phản ứng với những thay đổi chính sách hoặc căng thẳng quốc tế, giống như cách thị trường dần thích nghi với các cuộc tranh luận thương mại trước đây.

Theo ông Surguy, điều đáng chú ý là sự ủng hộ dành cho cuộc chiến tại Mỹ đang ở mức thấp, trong khi chi tiêu quân sự lại ở mức cao kỷ lục. Ông tin rằng cả hai bên đều đang tìm kiếm một lối thoát có thể chấp nhận được về mặt chính trị.

Về dài hạn, chính triển vọng kết thúc chiến tranh mới là yếu tố có ảnh hưởng lớn nhất tới giá dầu và nền kinh tế toàn cầu. Ông kết luận: "Không ai muốn tình trạng này kéo dài thêm 6 tháng nữa."