27 cổ phiếu vào rổ FTSE thể hiện ra sao trước ngày khóa danh sách chính thức?

Chứng khoán Việt Nam nghỉ từ 31/8 đến hết 2/9 nhân dịp Quốc khánh, đồng nghĩa tuần giao dịch từ 31/8 tới 6/9 chỉ có hai phiên 3 và 4/9. Từ 7/9, những thay đổi trong kỳ rà soát tháng 9 của FTSE Russell sẽ được coi là chính thức sau khi kết thúc thời hạn điều chỉnh vào 4/9. Như vậy, khoảng thời gian để thị trường tiếp tục "đánh cược" vào danh sách FTSE trước khi được khóa lại chỉ còn hai phiên.

Sóng FTSE chạy trước giờ công bố

Nếu lấy giá đóng cửa ngày 21/8 - thời điểm FTSE Russell công bố danh sách sau giờ giao dịch - làm mốc, đến hết ngày 28/8 có 21 trong số 27 cổ phiếu tăng giá và chỉ 6 mã giảm. Tuy nhiên, mức tăng bình quân của cả nhóm chỉ khoảng 2,2%, thấp hơn mức tăng khoảng 3,6% của VN-Index trong cùng giai đoạn. Chỉ bốn cổ phiếu vượt được chỉ số chung là VIC, SSB, VPB và VIX.

VIC nổi bật nhất với mức tăng hơn 15% chỉ trong năm phiên sau ngày công bố. SSB tăng gần 12%, VPB hơn 8%, VIX khoảng 4,4%. Phía sau là VCI, VRE, SSI, SHB hay MCH với mức tăng khiêm tốn hơn, trong khi VNM, NVL, VND và HCM thậm chí giảm so với giá đóng cửa ngày 21/8. Nhìn riêng khoảng thời gian này, việc được đưa vào FTSE rõ ràng chưa tạo ra một rổ 27 mã cùng tăng.

Nhưng nếu lùi mốc so sánh thêm một phiên về ngày 20/8, câu chuyện tương đối khác biệt. Phiên 21/8 mới là lúc giao dịch theo kỳ vọng FTSE bùng nổ mạnh nhất. Có tới 26 trong 27 cổ phiếu tăng giá, chỉ VNM giảm nhẹ. Mức tăng bình quân của nhóm đạt khoảng 3,2%, cao hơn đáng kể mức tăng gần 2% của VN-Index.

Nhóm chứng khoán phản ứng rõ nhất. SSI và VND tăng khoảng 7%, GEX gần 6,9%, VCI khoảng 6,8%, VIX gần 6,7%.

Thanh khoản đồng thời tăng vọt. Khối lượng SSI từ khoảng 11 triệu cổ phiếu phiên 20/8 lên gần 39 triệu cổ phiếu ngày 21/8. VIX tăng từ khoảng 21 triệu lên hơn 50 triệu đơn vị. GEX từ chưa tới 4 triệu lên hơn 20 triệu cổ phiếu, trong khi VND cũng tăng từ khoảng 4,5 triệu lên hơn 20 triệu đơn vị.

Đây là đặc điểm khá điển hình của một giao dịch "front-run". Dòng tiền mua trước khi một sự kiện cơ cấu chỉ số chính thức xảy ra, với kỳ vọng các quỹ thụ động sẽ phải mua sau đó. Báo cáo thị trường ngay trong ngày 21/8 cũng ghi nhận giá cổ phiếu Việt Nam tăng mạnh trước thời điểm FTSE công bố danh sách vào buổi tối, trong bối cảnh nhà đầu tư kỳ vọng 25-30 cổ phiếu đủ điều kiện tham gia rổ.

Sau khi thông tin chính thức xuất hiện, hiệu ứng này giảm đáng kể. Từ cuối ngày 21 đến 28/8, dù phần lớn cổ phiếu vẫn tăng, mức sinh lời của cả nhóm lại thấp hơn thị trường chung. Một phần đáng kể kỳ vọng FTSE đã được phản ánh vào giá từ trước giờ công bố.

Nếu tính từ 20 đến 28/8, VIC tăng gần 17%, SSB hơn 13%, VPB và VIX trên 11%, trong khi VCI và SSI đều khoảng 10%. GEX cũng tăng gần 8%. Khi ghép thêm dữ liệu giao dịch của nhà đầu tư nước ngoài, sự khác biệt giữa các cổ phiếu trở nên rõ hơn.

VPB là một trong những trường hợp có cấu trúc "FTSE trade" thuyết phục nhất. Cổ phiếu tăng hơn 11% từ 20 đến 28/8, thanh khoản bình quân cao gấp khoảng hai lần phiên trước khi danh sách được công bố, trong khi khối ngoại mua ròng ước khoảng 227 tỷ đồng.

VIX và SSI cũng cho tín hiệu tương tự. VIX tăng hơn 11%, thanh khoản tăng mạnh và khối ngoại mua ròng khoảng 93 tỷ đồng. SSI tăng khoảng 10% trong khi khối ngoại mua hơn 100 tỷ đồng. Ở những trường hợp này, giá, khối lượng và dòng tiền ngoại đều đi cùng một hướng.

Ngược lại, VCI, GEX và VND cho thấy một kiểu front-run khác. VCI tăng hơn 10%, thanh khoản gần gấp đôi nhưng khối ngoại lại bán ròng. GEX tăng gần 8%, thanh khoản khoảng ba lần mức trước đó nhưng dòng tiền ngoại cũng ở trạng thái bán ròng. VND tăng trần trong phiên 21/8 và giao dịch bùng nổ, nhưng lượng mua ròng ngoại cả giai đoạn không đáng kể.

Chỉ còn hai phiên trước ngày kết thúc thời hạn điều chỉnh 4/9

Quy mô mua của nhà đầu tư nước ngoài vẫn đang khác khá xa so với lượng vốn mà các ETF có thể phải giải ngân.

ACBS từng ước tính các ETF liên quan FTSE có thể cần mua khoảng 5.588 tỷ đồng cổ phiếu Việt Nam trong đợt tháng 9. Trong đó, VIC đứng đầu với hơn 2.000 tỷ đồng, tiếp đến là VHM khoảng 659 tỷ đồng, HPG 340 tỷ đồng, VPB 227 tỷ đồng, VCB hơn 200 tỷ đồng.

Trong khi đó, lượng mua ròng thực tế của khối ngoại kể từ ngày công bố chưa phản ánh một cấu trúc tương tự. VIC là ví dụ rõ nhất. Đây là cổ phiếu được dự báo nhận lượng mua lớn nhất từ các ETF, nhưng từ 21 đến 28/8 khối ngoại mới mua ròng ước khoảng 350 tỷ đồng, tương đương chưa tới 20% nhu cầu ETF lý thuyết. Trong cùng thời gian, giá cổ phiếu đã tăng hơn 15%. Như vậy, cú tăng của VIC đến nay khó có thể được giải thích chủ yếu bởi dòng tiền ETF.

VHM thậm chí còn tạo ra sự chênh lệch lớn hơn. Dù lượng mua dự kiến của ETF có thể lên tới khoảng 660 tỷ đồng, khối ngoại lại đang bán ròng cổ phiếu này. VCB cũng tương tự, khi nhu cầu mua ETF lý thuyết trên 200 tỷ đồng, trong khi giao dịch ngoại thực tế vẫn nghiêng về chiều bán.

Ngược lại, một số cổ phiếu lại được khối ngoại mua mạnh hơn nhiều so với mức có thể lý giải bằng FTSE. FPT chỉ tăng chưa tới 5% từ ngày 20/8 nhưng được khối ngoại mua ròng ước hơn 400 tỷ đồng, vượt xa lượng mua FTSE dự kiến. SHB và HCM cũng xuất hiện trạng thái tương tự.

Đây có thể là một lời nhắc nhở quan trọng: không thể quy toàn bộ giao dịch ngoại hiện nay cho câu chuyện nâng hạng. Bên cạnh dòng tiền có thể đón đầu ETF còn có các quỹ chủ động, hoạt động tái cơ cấu khác và những câu chuyện riêng của từng doanh nghiệp.

Theo FTSE Russell, việc Việt Nam gia nhập các chỉ số toàn cầu sẽ được triển khai theo nhiều giai đoạn, bắt đầu từ tháng 9/2026 và hoàn tất trong năm 2027 nhằm giảm tác động lên thanh khoản thị trường. Việt Nam chính thức được chuyển từ thị trường cận biên lên thị trường mới nổi thứ cấp từ phiên mở cửa ngày 21/9.

Tuần đầu tháng 9 có thể trở thành một đoạn chuyển tiếp đặc biệt. Thị trường chứng khoán Việt Nam nghỉ ba phiên liên tiếp từ thứ Hai 31/8 đến thứ Tư 2/9 và chỉ mở cửa trở lại trong hai ngày 3 và 4/9. Đây đồng thời là hai phiên cuối cùng trước khi kết quả rà soát FTSE bước qua thời hạn có thể sửa đổi vào cuối ngày 4/9. Từ thứ Hai 7/9, các thay đổi sẽ được coi là chính thức.