3.400 viên kim cương lậu đã 'nuôi sống' SJC thế nào?

Như VietnamFinance đã thông tin, mở rộng chuyên án buôn lậu 30.000 viên kim cương xuyên quốc gia, công an khởi tố thêm 4 bị can - những mắt xích đã tuồn hơn 3.400 viên kim cương vào hệ thống bán lẻ của SJC.

Theo cơ quan công an, trong giai đoạn 2022-2024, đường dây đã đưa hơn 3.400 viên kim cương nhập lậu, tổng trị giá ước tính trên 500 tỷ đồng, vào hệ thống bán lẻ của SJC để tiêu thụ, thu lợi bất chính.

Lợi nhuận tăng hơn 8 lần

Báo cáo tài chính giai đoạn 2022-2025 cho thấy Công ty TNHH MTV Vàng bạc Đá quý Sài Gòn, thường được biết đến với thương hiệu SJC, đã trải qua một sự thay đổi đáng kể về quy mô doanh thu và khả năng tạo lợi nhuận.

Năm 2022, SJC đạt doanh thu thuần khoảng 27.154 tỷ đồng, lợi nhuận gộp hơn 250 tỷ đồng và lợi nhuận sau thuế khoảng 49 tỷ đồng. Sang năm 2023, doanh thu tăng lên 28.408 tỷ đồng nhưng lợi nhuận gộp lại giảm nhẹ xuống còn gần 242 tỷ đồng. Lợi nhuận sau thuế đạt gần 61 tỷ đồng.

Đặc điểm nổi bật trong hai năm này là quy mô giao dịch rất lớn nhưng phần lợi nhuận doanh nghiệp giữ lại tương đối khiêm tốn. Biên lợi nhuận gộp năm 2022 chỉ khoảng 0,92% và tiếp tục giảm xuống 0,85% trong năm 2023.

Bước ngoặt xuất hiện trong năm 2024. Doanh thu của SJC tăng 13,3%, lên mức kỷ lục hơn 32.193 tỷ đồng. Tuy nhiên, thay đổi đáng chú ý hơn nằm ở lợi nhuận gộp, đạt gần 699 tỷ đồng theo số liệu đã được điều chỉnh, cao gần ba lần so với năm trước. Biên lợi nhuận gộp theo đó tăng lên khoảng 2,17%.

Đến năm 2025, doanh thu của doanh nghiệp bất ngờ giảm 56,4%, xuống còn 14.031 tỷ đồng, mức thấp nhất trong bốn năm. Trái ngược với sự sụt giảm của doanh thu, lợi nhuận gộp vẫn tăng lên gần 742 tỷ đồng, kéo biên lợi nhuận gộp lên khoảng 5,29%.

Như vậy, năm 2022, cứ 100 đồng doanh thu, SJC chỉ tạo ra chưa đầy 1 đồng lợi nhuận gộp. Đến năm 2025, con số này đã vượt 5 đồng. Lợi nhuận sau thuế cũng tăng từ khoảng 49 tỷ đồng năm 2022 lên 425,5 tỷ đồng năm 2025, tức cao hơn hơn tám lần sau bốn năm.

Diễn biến này cho thấy SJC có thể đã thu hẹp các hoạt động mang lại doanh thu lớn nhưng biên lợi nhuận thấp, đồng thời gia tăng tỷ trọng những sản phẩm hoặc giao dịch có giá trị gia tăng cao hơn.

Một điểm cần đặc biệt lưu ý là số liệu năm 2024 đã được SJC điều chỉnh đáng kể khi lập báo cáo tài chính năm 2025.

Theo báo cáo công bố ban đầu, lợi nhuận trước thuế năm 2024 của SJC đạt gần 377 tỷ đồng, còn lợi nhuận sau thuế ở mức 283,3 tỷ đồng. Tuy nhiên, trong báo cáo năm 2025, doanh nghiệp điều chỉnh lợi nhuận trước thuế năm 2024 lên 489,4 tỷ đồng và lợi nhuận sau thuế lên 388,7 tỷ đồng.

Sau điều chỉnh, lợi nhuận sau thuế năm 2024 tăng thêm hơn 105 tỷ đồng, tương đương 37% so với con số công bố trước đó. Thay đổi lớn nhất liên quan đến việc điều chỉnh giảm dự phòng hàng tồn kho khoảng 85 tỷ đồng và giảm dự phòng đầu tư tài chính dài hạn gần 16 tỷ đồng.

Do đó, nếu so với số liệu ban đầu của năm 2024, lợi nhuận sau thuế năm 2025 tăng hơn 50%. Nhưng nếu sử dụng số liệu năm 2024 đã điều chỉnh, tốc độ tăng lợi nhuận thực tế của năm 2025 chỉ khoảng 9,5%.

Dù vậy, sự cải thiện lợi nhuận của SJC không hoàn toàn đến từ điều chỉnh kế toán. Lợi nhuận gộp năm 2025 vẫn tăng hơn 6% so với số liệu năm 2024 đã được điều chỉnh, trong bối cảnh doanh thu giảm hơn một nửa. Chi phí bán hàng giảm từ 74 tỷ đồng xuống còn 47 tỷ đồng, trong khi chi phí quản lý doanh nghiệp giảm từ 164 tỷ đồng xuống khoảng 153 tỷ đồng.

Nhờ đó, lợi nhuận thuần từ hoạt động kinh doanh năm 2025 đạt hơn 544 tỷ đồng, tăng khoảng 11% so với năm trước. Sau khi trừ chi phí khác và thuế thu nhập doanh nghiệp, lợi nhuận sau thuế đạt 425,5 tỷ đồng, mức cao nhất trong giai đoạn được xem xét.

Tuy nhiên, lợi nhuận kế toán tăng mạnh chưa chuyển hóa hoàn toàn thành tiền mặt. Dòng tiền thuần từ hoạt động kinh doanh năm 2025 chỉ đạt khoảng 103,5 tỷ đồng, tương đương chưa tới một phần tư lợi nhuận sau thuế.

Nguyên nhân chủ yếu là hàng tồn kho tăng thêm hơn 413 tỷ đồng trong năm. SJC đồng thời chi hơn 261 tỷ đồng lợi nhuận cho chủ sở hữu, khiến dòng tiền thuần cả năm âm khoảng 112 tỷ đồng. Tiền và tương đương tiền cuối năm vì thế giảm từ 278,5 tỷ đồng xuống còn 166,5 tỷ đồng.

Nếu xét cả giai đoạn 2022-2025, SJC tạo ra tổng cộng khoảng 924 tỷ đồng lợi nhuận sau thuế, nhưng dòng tiền kinh doanh tích lũy chỉ đạt hơn 300 tỷ đồng. Khoảng cách lớn giữa lợi nhuận và dòng tiền cho thấy một phần đáng kể nguồn lực của doanh nghiệp đang bị giữ lại trong hàng hóa và vốn lưu động.

Sự tồn tại của những viên đá quý nằm ngoài hệ thống kế toán SJC

Cuối năm 2025, tổng tài sản của SJC đạt hơn 2.500 tỷ đồng, tăng khoảng 14% so với đầu năm. Trong đó, hàng tồn kho đạt hơn 2.000 tỷ đồng, tăng 431 tỷ đồng và chiếm tới 80% tổng tài sản.

Cơ cấu tồn kho gồm khoảng 1.635 tỷ đồng hàng hóa, 239 tỷ đồng thành phẩm, 113 tỷ đồng chi phí sản xuất kinh doanh dở dang và gần 14 tỷ đồng nguyên vật liệu. SJC không ghi nhận dự phòng giảm giá hàng tồn kho tại cuối năm 2025, trong khi số đầu năm sau điều chỉnh còn hơn 18 tỷ đồng.

Việc tài sản tập trung quá lớn vào hàng tồn kho khiến khả năng thanh khoản của SJC cần được nhìn nhận thận trọng. Hệ số thanh toán hiện hành cuối năm 2025 ở mức gần 5 lần, cho thấy tài sản ngắn hạn cao hơn đáng kể so với nợ ngắn hạn. Tuy nhiên, khi loại trừ hàng tồn kho, hệ số thanh toán nhanh chỉ còn khoảng 0,57 lần.

Điểm tích cực là cơ cấu tài chính của SJC vẫn tương đối an toàn. Nợ phải trả cuối năm 2025 ở mức 576,6 tỷ đồng, chiếm khoảng 23% tổng nguồn vốn, trong khi vốn chủ sở hữu đạt hơn 1.923 tỷ đồng. Vay ngắn hạn chỉ 45,5 tỷ đồng, cho thấy doanh nghiệp không phụ thuộc đáng kể vào đòn bẩy tài chính.

Báo cáo kiểm toán năm 2023 đưa ra ý kiến ngoại trừ do kiểm toán viên không có đủ cơ sở đánh giá tính đầy đủ và phù hợp của khoản dự phòng giảm giá hàng tồn kho gần 84 tỷ đồng.

Đến năm 2024, kiểm toán tiếp tục lưu ý việc SJC tự xác định giá trị có thể thu hồi của vàng và hàng nữ trang để trích lập dự phòng. Kiểm toán viên cho biết chưa có đủ tài liệu để đánh giá tính phù hợp của khoản dự phòng hơn 103 tỷ đồng tại thời điểm cuối năm.

Báo cáo năm 2024 còn có các ý kiến ngoại trừ liên quan đến việc ghi nhận chi phí thuế thu nhập doanh nghiệp cao hơn thực tế khoảng 13 tỷ đồng, hạn chế trong việc kiểm kê số dư hàng tồn kho đầu kỳ và những ảnh hưởng chưa thể xác định từ vụ án hình sự liên quan đến một số cán bộ, nhân viên SJC.

Trong báo cáo năm 2025, kiểm toán tiếp tục cho biết chưa thể xác định đầy đủ ảnh hưởng của số dư hàng tồn kho đầu năm 2024 do không tham gia chứng kiến kiểm kê tại thời điểm đó. Đồng thời, do vụ án liên quan đến một số cựu cán bộ SJC chưa có kết luận cuối cùng, kiểm toán chưa thể đánh giá đầy đủ tác động của vụ việc đối với báo cáo tài chính năm 2024 và 2025.

Những ý kiến ngoại trừ này không đồng nghĩa toàn bộ báo cáo tài chính của SJC thiếu độ tin cậy. Tuy nhiên, chúng cho thấy hàng tồn kho, dự phòng và hệ thống kiểm soát nội bộ là những khu vực cần được xem xét thận trọng, đặc biệt khi hàng tồn kho đã trở thành khoản mục lớn nhất trên bảng cân đối kế toán.

Thuyết minh năm 2025 có đề cập một lượng lớn đá màu, đá quý và đá bán quý được quản lý, theo dõi ngoài bảng cân đối kế toán. Cụ thể, theo báo cáo, SJC quản lý, theo dõi ngoài bảng 170.876 viên đá màu, đá quý và đá bán quý các loại với trị giá trên báo cáo là hơn 1,04 tỷ đồng.