Bắc Ninh và Quảng Ninh lên TP trực thuộc TW: Nâng tầm hai cực tăng trưởng mới

Hai cực tăng trưởng mới trong bản đồ đầu tư miền Bắc

Bắc Ninh và Quảng Ninh đang đứng trước bước chuyển lớn về địa vị hành chính khi được đề xuất trở thành hai thành phố trực thuộc Trung ương. Nếu được Quốc hội thông qua vào cuối tháng 8, hai địa phương sẽ gia nhập nhóm các thành phố trực thuộc Trung ương của Việt Nam.

Việc đưa Bắc Ninh và Quảng Ninh được xem là một bước quan trọng trong quá trình sắp xếp lại đơn vị hành chính, đồng thời tạo thêm dư địa để hai địa phương phát huy vai trò các cực tăng trưởng mới của miền Bắc.

Với mô hình thành phố trực thuộc Trung ương, Bắc Ninh và Quảng Ninh sẽ có vị thế cao hơn trong hệ thống quản lý, quy hoạch và phân bổ nguồn lực. Đây cũng được kỳ vọng tạo điều kiện thuận lợi hơn cho việc triển khai các dự án hạ tầng lớn, thu hút đầu tư và phát triển các ngành kinh tế chủ lực.

Theo Bộ trưởng Nội vụ Nguyễn Tiến Hải, việc nâng cấp không chỉ là thay đổi đơn vị hành chính và mô hình quản trị mà còn là bước đi nhằm tái cấu trúc không gian phát triển, hình thành các cực tăng trưởng mới cho Đồng bằng sông Hồng và cả nước.

Đề xuất này được đưa ra khi Việt Nam đang triển khai cuộc cải cách hành chính quy mô lớn, cùng với việc sắp xếp lại các tỉnh, thành phố và tinh gọn bộ máy. Mục tiêu lớn hơn là tạo không gian phát triển mới, nâng cao hiệu quả quản lý và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

Trong đó, Bắc Ninh và Quảng Ninh là hai địa phương có nhiều lợi thế riêng. Bắc Ninh đã hình thành một trung tâm sản xuất điện tử lớn với sự hiện diện của Samsung cùng nhiều tập đoàn công nghiệp quốc tế. Quảng Ninh có thế mạnh về du lịch, kinh tế biển, logistics và đang nhanh chóng phát triển công nghiệp chế biến, chế tạo.

Việc trở thành thành phố trực thuộc Trung ương vì vậy được kỳ vọng sẽ tạo thêm động lực để hai địa phương nâng cấp hạ tầng, thu hút dòng vốn đầu tư mới và chuyển sang các lĩnh vực có giá trị gia tăng cao hơn.

"Điều này có nghĩa là một đường dây trực tiếp đến Hà Nội về ngân sách, cơ sở hạ tầng và chính sách, loại bỏ giai đoạn trung gian giữa các tỉnh, thường có sự chậm trễ", ông Marco Forster, giám đốc kiêm cố vấn FDI tại công ty tư vấn và dịch vụ kinh doanh Ascentium, cho biết.

"Đối với các quyết định FDI quy mô lớn, dài hạn đang được đưa ra hiện nay, tín hiệu cho thấy Chính phủ Trung ương coi đây là những tài sản chiến lược quốc gia", ông Forster nói.

Nền tảng thực tế

Tuy nhiên, ông Forster cho rằng với các nhà đầu tư nước ngoài, việc thay đổi địa vị hành chính không quan trọng bằng những nền tảng mà Bắc Ninh và Quảng Ninh đã xây dựng được trên thực tế.

Bắc Ninh đã trở thành trung tâm sản xuất quan trọng của Samsung từ năm 2008, khi tập đoàn điện tử Hàn Quốc mở nhà máy sản xuất điện thoại di động đầu tiên tại Việt Nam. Sau đó, Samsung tiếp tục mở rộng hoạt động tại địa phương, trong khi Foxconn, Goertek và Luxshare cũng xây dựng các nhà máy tại đây.

Bắc Ninh là địa phương có kim ngạch xuất khẩu lớn nhất Việt Nam năm 2025, đạt khoảng 93 tỷ USD, tương đương gần một phần năm tổng kim ngạch xuất khẩu của cả nước. Điện tử và các sản phẩm chế tạo khác đóng vai trò chính trong kết quả này.

Theo số liệu của tỉnh, năm 2025 Bắc Ninh cũng là địa phương thu hút FDI lớn thứ hai cả nước, với gần 19 tỷ USD vốn đầu tư trong và ngoài nước. Đến tháng 6 năm nay, tổng vốn FDI tích lũy tại tỉnh đạt khoảng 41 tỷ USD.

Bắc Ninh cũng đang chuẩn bị đưa sân bay quốc tế Gia Bình vào khai thác, dự kiến từ năm 2027. Sân bay được quy hoạch trở thành đầu mối vận chuyển hành khách và hàng hóa quan trọng của miền Bắc, đồng thời có thể giảm áp lực cho sân bay Nội Bài của Hà Nội.

Trong khi đó, Quảng Ninh là sự kết hợp giữa du lịch, thương mại và một ngành công nghiệp sản xuất đang phát triển nhanh. Tỉnh ghi nhận mức tăng trưởng kinh tế 11,9% vào năm ngoái, cao nhất cả nước, cho thấy sự nổi lên của Quảng Ninh như một trong những nền kinh tế năng động nhất Việt Nam.

Từng được biết đến chủ yếu với ngành khai thác than, Quảng Ninh đang từng bước chuyển sang sản xuất công nghiệp. Theo số liệu của tỉnh, trong 5 năm tính đến tháng 9 năm ngoái, địa phương đã thu hút khoảng 9 tỷ USD đầu tư vào các dự án công nghiệp, phần lớn đến từ các nhà đầu tư nước ngoài.

Vị trí giáp tỉnh Quảng Tây của Trung Quốc, cùng hệ thống cảng biển và khu công nghiệp, mang lại cho Quảng Ninh tiềm năng trở thành cửa ngõ của chuỗi cung ứng Trung Quốc và Việt Nam.

Quảng Ninh cũng là nơi có Vịnh Hạ Long, di sản thế giới được UNESCO công nhận, nổi tiếng với hàng nghìn đảo đá, cột đá vôi và đảo nhỏ nhô lên giữa làn nước xanh.

Dự kiến tuyến đường sắt cao tốc nối Hà Nội với Hạ Long sẽ hoàn thành vào cuối năm 2028, rút ngắn thời gian di chuyển xuống khoảng 25 phút, so với khoảng hai tiếng rưỡi hiện nay.

Theo ông Forster của Ascentium, việc nâng vị thế của Bắc Ninh và Quảng Ninh có nhiều điểm tương đồng với cách Trung Quốc sử dụng cải cách hành chính và chính sách công nghiệp để tạo ra các cực tăng trưởng mới. Đây vừa là một mô hình tham khảo, vừa là lời cảnh báo.

Thâm Quyến và Trùng Khánh cho thấy cải cách hành chính, chính sách công nghiệp và sự hỗ trợ của Chính phủ có thể thúc đẩy tăng trưởng khi được xây dựng trên nền tảng kinh tế vững chắc. Trong khi đó, Thiên Tân là một ví dụ ngược lại, khi tăng trưởng dựa nhiều vào nợ nhưng thiếu nền tảng công nghiệp đủ mạnh đã dẫn đến tăng trưởng yếu và nhiều dự án bất động sản bỏ trống.

"Bắc Ninh và Quảng Ninh trông giống mô hình Trùng Khánh hơn là mô hình Thiên Tân. Những yếu tố nền tảng là có thật. Việc nâng cấp chủ yếu nhằm chính thức hóa và đẩy nhanh quá trình phát triển chứ không phải tạo ra một nền tảng hoàn toàn mới. Tôi đặc biệt chú ý đến dự án sân bay Gia Bình ở Bắc Ninh như một chất xúc tác lớn tiếp theo", ông Forster nói.

Theo số liệu của Cục Thống kê, năm 2025 Quảng Ninh có thu nhập bình quân đầu người cao thứ năm cả nước, đạt khoảng 6,9 triệu đồng, tương đương 263 USD mỗi tháng.

Kinh tế Bắc Ninh tăng trưởng 10,27% năm ngoái, trong khi thu nhập bình quân đầu người đạt khoảng 6 triệu đồng mỗi tháng, tương đương mức trung bình của cả nước.

Tuy nhiên, sự thịnh vượng ngày càng tăng cũng khiến chi phí nhân công và giá đất tại hai địa phương tăng lên.

"Nếu bạn đang xem xét đầu tư FDI công nghiệp, các ngành sản xuất có chi phí thấp vẫn có rất nhiều lựa chọn ở những tỉnh khác", ông Matthew Powell, giám đốc tại công ty môi giới bất động sản Savills phụ trách khu vực Bắc và Trung Việt Nam, cho biết. "Các ngành có giá trị gia tăng thấp và công nghiệp nặng sẽ có xu hướng tập trung ở những tỉnh có giá đất rẻ hơn."

"Đây là bước tiếp theo để Bắc Ninh và Quảng Ninh tiếp tục phát triển theo hướng công nghệ cao và các ngành công nghiệp có giá trị gia tăng cao. Mục tiêu là mở ra giai đoạn tăng trưởng tiếp theo", ông Powell cho biết.