'Bán ròng không đồng nghĩa với khối ngoại rút lui'

Phát biểu tại Hội thảo “Lộ trình niêm yết cho doanh nghiệp FDI tại Việt Nam” sáng 28/7, ông Thomas Nguyễn, Giám đốc Khối Thị trường Quốc tế, Công ty Cổ phần Chứng khoán SSI, cho rằng thị trường chứng khoán Việt Nam đang đứng trước một sự chuyển dịch đáng chú ý cả về dòng vốn, cấu trúc nhà đầu tư lẫn chất lượng hàng hóa.

Theo ông, Việt Nam không còn đơn thuần là câu chuyện về một trung tâm sản xuất chi phí thấp, mà đang bước vào quá trình chuyển đổi sâu rộng hơn với quy mô nền kinh tế lớn hơn, khu vực tư nhân phát triển hơn và thị trường vốn ngày càng mở cửa. Trong quá trình đó, một trong những thay đổi đáng chú ý nhất là sự dịch chuyển từ thị trường chủ yếu dựa vào nhà đầu tư cá nhân sang cấu trúc có sự tham gia ngày càng lớn của các định chế trong và ngoài nước.

Khối ngoại bán ròng gần 10 tỷ USD, nhưng giá trị nắm giữ vẫn tăng

Nói về áp lực bán ròng của khối ngoại, một trong những vấn đề mà đa phần mọi người đều khá e ngại, ông Thomas Nguyễn cho hay bản thân khá “bình thản”. Bởi lẽ, bất chấp hoạt động bán ròng, giá trị cổ phiếu do nhà đầu tư nước ngoài nắm giữ trên thị trường, tính bằng USD, đã tăng từ 42,9 tỷ USD vào cuối năm 2024 lên 44,2 tỷ USD vào cuối tháng 6 năm nay.

“Đúng là nhà đầu tư nước ngoài đã bán ra, nhưng giá trị nắm giữ của họ thực tế lại đang tăng”, ông nói.

Theo ông Thomas Nguyễn, diễn biến này đến từ hai nguyên nhân chính. Thứ nhất, dù thị trường năm nay có thời điểm đi ngang hoặc giảm nhẹ, thị trường chứng khoán Việt Nam vẫn tăng khoảng 60% trong hai năm qua. Khối ngoại có thể bán ra một phần danh mục, nhưng giá trị lượng cổ phiếu còn lại vẫn tăng nhờ mặt bằng giá cao hơn.

Thứ hai, các doanh nghiệp niêm yết mới và sự gia tăng quy mô vốn hóa đã mở rộng tập hợp tài sản có thể đầu tư. Vì vậy, ngay cả khi khối ngoại bán ròng trên thị trường thứ cấp, tổng giá trị sở hữu của nhóm nhà đầu tư này vẫn có thể tăng khi quy mô toàn thị trường tiếp tục mở rộng.

“Nhà đầu tư nước ngoài vẫn đang ở đây”, ông Thomas Nguyễn nhấn mạnh.

Từ những gì SSI quan sát được qua mạng lưới khách hàng tổ chức, ông cho rằng các nhà đầu tư nước ngoài đang chuẩn bị quay trở lại khi Việt Nam tiến gần hơn tới thời điểm thay đổi vị thế trên bản đồ các thị trường quốc tế.

“Chỉ cần chờ khoảng hai tháng nữa, bức tranh sẽ khác so với những gì chúng ta đang nhìn thấy hiện tại”, ông dự báo.

Dòng tiền tổ chức đang thay đổi “luật chơi”

Đằng sau câu chuyện vốn ngoại, theo ông Thomas Nguyễn, là một chuyển dịch lớn hơn: thị trường chứng khoán Việt Nam đang bước vào quá trình gia tăng vai trò của nhà đầu tư tổ chức.

Trong lịch sử, Việt Nam là thị trường chủ yếu được dẫn dắt bởi nhà đầu tư cá nhân. Lực lượng này tạo thanh khoản, sức sống và chiều sâu cho thị trường. Đáng chú ý, dù khối ngoại bán ròng mạnh, thị trường vẫn duy trì được sức chống chịu tương đối tốt.Theo ông Thomas Nguyễn, đây là điều đáng ghi nhận bởi trong quá khứ, mỗi khi nhà đầu tư nước ngoài bán mạnh, tâm lý lo ngại trên thị trường thường gia tăng đáng kể.

Tuy nhiên, cấu trúc thị trường đang dần thay đổi. Đại diện SSI cho hay, khoảng 30% giao dịch tại công ty chứng khoán này hiện đến từ khách hàng tổ chức, cao gấp đôi mức khoảng 15% của toàn thị trường. Chỉ riêng từ đầu năm 2026, SSI đã mở mới 185 tài khoản cho nhà đầu tư tổ chức, tăng 68% so với cùng kỳ. Phần lớn các tài khoản mới đến từ Mỹ và châu Âu.

Không chỉ số lượng nhà đầu tư tổ chức tăng lên, bản chất dòng tiền cũng đang thay đổi. Hiện khoảng 50% dòng giao dịch của khách hàng tổ chức tại SSI là giao dịch định lượng (quant trading).

Theo ông Thomas Nguyễn, sự xuất hiện ngày càng lớn của dòng tiền định lượng đặt ra những yêu cầu cao hơn đối với thị trường, từ chiều sâu thanh khoản, chất lượng thực thi giao dịch đến công nghệ, độ ổn định của hệ thống và khả năng tiếp cận. Do đó, sự gia tăng của nhà đầu tư tổ chức không chỉ làm thay đổi cơ cấu sở hữu mà còn tác động trực tiếp tới cách thị trường vận hành.

“Giai đoạn đầu của Việt Nam là tạo dựng thị trường. Giai đoạn thứ hai là xây dựng thanh khoản. Giai đoạn tiếp theo là nâng cao khả năng đầu tư của thị trường đối với dòng vốn chuyên nghiệp”, đại diện SSI khái quát về quá trình phát triển của thị trường chứng khoán Việt Nam.

Cùng với đó là xu hướng vốn ngày càng tập trung vào các doanh nghiệp lớn. Theo số liệu được ông Thomas đưa ra, kể từ cuối năm 2024, tỷ trọng của nhóm Vingroup trong vốn hóa VN-Index đã tăng từ 3% lên 19%; 5 cổ phiếu lớn nhất tăng tỷ trọng từ 26% lên 39%, trong khi VN30 tăng từ 69% lên 73%.

Chờ thương vụ IPO lớn đầu tiên của doanh nghiệp FDI đầu tiên

Nếu dòng vốn tổ chức là một vế của bài toán, vế còn lại nằm ở chất lượng hàng hóa trên thị trường. Theo ông Thomas Nguyễn, thị trường IPO Việt Nam đang phục hồi, nhưng đây “chưa phải là một cuộc phục hồi đầy đủ về chất lượng”.

Nhiều thương vụ IPO hoặc niêm yết gần đây là công ty con của những doanh nghiệp đã có mặt trên sàn. Điều này giúp tăng nguồn cung cổ phiếu nhưng không phải lúc nào cũng mang tới những ngành nghề mới cho nhà đầu tư. Một số thương vụ cũng chưa được đăng ký mua hết, thậm chí có trường hợp đơn vị thu xếp phải tham gia mua cổ phần. Theo ông, đây chưa phải biểu hiện của một thị trường IPO đủ chiều sâu, niềm tin và sức hấp dẫn đối với dòng vốn tổ chức.

“Chúng ta cần thêm những doanh nghiệp chất lượng cao”, ông Thomas Nguyễn nhấn mạnh.

Theo đó, thị trường cần những doanh nghiệp có quy mô, tăng trưởng tốt, quản trị minh bạch, chất lượng công bố thông tin cao và hoạt động trong những lĩnh vực mà nhà đầu tư chưa thể tiếp cận thông qua các doanh nghiệp hiện hữu.

Điểm yếu hiện nay là cơ cấu thị trường niêm yết vẫn tập trung lớn vào ngân hàng, bất động sản và một số doanh nghiệp vốn hóa lớn. Do đó, làn sóng IPO tiếp theo không chỉ cần tăng số lượng doanh nghiệp mà phải mở rộng được “vũ trụ đầu tư”. Trong đó, khu vực FDI được ông Thomas Nguyễn xem là một trong những khoảng trống lớn nhất.

“Chúng ta vẫn đang chờ đợi thương vụ IPO lớn đầu tiên của một doanh nghiệp FDI. Đó sẽ là một cột mốc quan trọng”, ông nói.

Theo lãnh đạo SSI, các doanh nghiệp FDI đóng vai trò trung tâm trong nền kinh tế xuất khẩu của Việt Nam nhưng đến nay vẫn gần như vắng bóng trên thị trường cổ phiếu niêm yết. Một thương vụ IPO FDI thành công, vì vậy, sẽ không đơn thuần bổ sung thêm một mã cổ phiếu. Nó có thể mở rộng sự hiện diện của các ngành nghề trên sàn, nâng tiêu chuẩn quản trị, tạo thêm loại hình tổ chức phát hành và chứng minh thị trường vốn Việt Nam có khả năng phục vụ những doanh nghiệp có cơ cấu sở hữu, hoạt động và tiêu chuẩn nhà đầu tư mang tính quốc tế.

“Đó chính là khoảng trống, và cũng chính là cơ hội mà chúng tôi nhìn thấy”, ông Thomas Nguyễn nhận định.

Theo đại diện SSI, một thương vụ IPO thành công của doanh nghiệp FDI sẽ không đơn thuần chỉ là thêm một giao dịch trên thị trường. Nó có thể giúp đa dạng hóa các nhóm ngành trên sàn, nâng cao tiêu chuẩn quản trị, đưa vào thị trường những loại hình doanh nghiệp phát hành mới và chứng minh rằng thị trường vốn Việt Nam đủ khả năng phục vụ những doanh nghiệp có cơ cấu sở hữu quốc tế, hoạt động quốc tế và phải đáp ứng kỳ vọng của các nhà đầu tư quốc tế.

“Đây là một trong những dư địa phát triển quan trọng nhất của thị trường trong giai đoạn tới”, ông Thomas Nguyễn kết luận.