Biến động nợ vay ở các 'ông lớn': Người vay để lớn mạnh, kẻ vay để cầm cự

Biến động nợ vay ở các “con nợ lớn”

Một trong những điểm đáng chú ý nhất trong bức tranh tài chính doanh nghiệp niêm yết năm 2025 là nợ vay của các “con nợ lớn” tăng rất mạnh. Thống kê cho thấy tính đến hết năm 2025, tổng nợ vay của 20 doanh nghiệp vay nhiều nhất trong nhóm VN100 (loại trừ các doanh nghiệp tài chính như ngân hàng, công ty bảo hiểm, công ty chứng khoán) lên tới hơn 1.048.000 tỷ đồng, tăng 33% so với năm 2024.

Nợ vay được ví như một con dao hai lưỡi. Nếu được sử dụng hiệu quả, nợ vay chính là đòn bẩy giúp doanh nghiệp bứt phá. Ngược lại, nếu doanh nghiệp buộc phải sử dụng nguồn tiền từ vay nợ để duy trì hoạt động, gánh nặng nợ sẽ bào mòn lợi nhuận.

Dữ liệu nợ vay năm 2025 cho thấy một sự phân hóa mạnh mẽ trong chiến lược sử dụng vốn của các doanh nghiệp dẫn đầu về quy mô nợ vay. Đứng đầu về quy mô tăng nợ vay xét theo giá trị tuyệt đối là hệ sinh thái của tỷ phú Phạm Nhật Vượng với Vingroup (VIC) tăng thêm hơn 111.000 tỷ đồng, tương ứng mức tăng gần 50% và Vinhomes (VHM) tăng gần 65.000 tỷ đồng, tương ứng mức tăng 80%. Đặc biệt, xét theo mức tăng tương đối, Kinh Bắc (KBC) ghi nhận mức tăng nợ vay kỷ lục lên tới hơn 183%. Các tên tuổi khác như Gelex (GEX), Vietjet Air (VJC) và FPT cũng không đứng ngoài cuộc đua gia tăng đòn bẩy với mức tăng dao động từ 40% đến hơn 74%.

Ở chiều ngược lại, thị trường cũng chứng kiến những bước lùi chiến lược nhằm thắt chặt kỷ luật tài chính. Lọc hóa dầu Bình Sơn (BSR) gây bất ngờ lớn khi giảm nợ vay tới gần 34%, tương đương rút bớt hơn 5.300 tỷ đồng nợ vay ra khỏi bảng cân đối. Những doanh nghiệp khác như Masan (MSN), CII (CII), hay Đèo Cả (HHV) cũng ghi nhận mức giảm nợ vay hoặc đi ngang, cho thấy xu hướng phòng thủ hoặc nỗ lực tái cơ cấu để giảm áp lực lãi vay.

Người vay để lớn mạnh, kẻ vay để cầm cự

Việc tăng nợ vay không nhất thiết là tín hiệu tiêu cực nếu số vốn đó được đổ vào các tài sản sinh lời trong tương lai. Nhóm các doanh nghiệp tăng nợ để mở rộng đầu tư thường bộc lộ đặc điểm chung là dòng tiền kinh doanh dương nhưng dòng tiền đầu tư âm rất lớn.

Điển hình nhất là trường hợp của VIC và VHM. Với VIC, dòng tiền thuần từ hoạt động kinh doanh năm 2025 đạt mức ấn tượng hơn 74.000 tỷ đồng, tuy nhiên doanh nghiệp này đã chi tới hơn 150.000 tỷ đồng cho các hoạt động đầu tư. Khoản nợ vay tăng thêm là “nguồn nhiên liệu” quan trọng để nuôi dưỡng các đại dự án và tham vọng xây dựng đế chế công nghiệp. Tương tự, VHM cũng mạnh tay chi đầu tư hơn 82.000 tỷ đồng, trong khi dòng tiền kinh doanh dương hơn 40.000 tỷ đồng, cho thấy sự quyết liệt trong việc triển khai đại dự án mới.

Một đại diện tiêu biểu khác cho tư duy “vay để lớn” là FPT. Năm 2025, dòng tiền kinh doanh dương hơn 10.000 tỷ đồng được bổ trợ bởi khoản nợ vay tăng thêm hơn 6.000 tỷ đồng để phục vụ cho các khoản chi đầu tư lớn vào hạ tầng số và hệ sinh thái công nghệ. Tập đoàn Hòa Phát cũng ghi nhận kịch bản tương tự khi nợ vay tăng thêm hơn 9.000 tỷ đồng để bù đắp vào lượng tiền chi đầu tư khủng lên tới hơn 25.000 tỷ đồng, chủ yếu nhằm hoàn thiện các dự án chiến lược như Dung Quất 2. Đối với những doanh nghiệp này, nợ vay là công cụ hữu hiệu để rút ngắn thời gian tích lũy tư bản và duy trì vị thế trên thị trường.

Trái ngược với nhóm “vay để lớn”, một bộ phận doanh nghiệp lại đang phải tăng nợ vay như một giải pháp tình thế để bù đắp sự thiếu hụt dòng tiền hoạt động. Dấu hiệu nhận diện nhóm này là dòng tiền kinh doanh âm nặng trong khi dòng tiền tài chính dương mạnh mẽ. KBC là trường hợp đáng chú ý nhất khi nợ vay tăng vọt 183% trong bối cảnh dòng tiền kinh doanh âm hơn 18.000 tỷ đồng. Việc vay thêm hơn 18.500 tỷ đồng phần lớn là để bù đắp cho sự thiếu hụt của dòng tiền kinh doanh, bởi lượng tiền mà KBC chi ra để đầu tư trong năm 2025 chỉ hơn 2.200 tỷ đồng.

Novaland (NVL) và Khang Điền (KDH) cũng nằm trong vòng xoáy tương tự. Với NVL, dù mức tăng nợ vay chỉ ở mức 9,14%, nhưng đặt trong bối cảnh dòng tiền kinh doanh âm gần 6.000 tỷ đồng, việc tăng nợ cho thấy doanh nghiệp vẫn đang dựa dẫm vào đòn bẩy tài chính để duy trì hoạt động. KDH cũng ghi nhận dòng tiền kinh doanh âm hơn 3.100 tỷ đồng, buộc doanh nghiệp phải tăng nợ thêm hơn 3.000 tỷ đồng để cân đối lại. Có thể nói, đây là trạng thái vay để "cầm cự".

Bên cạnh gia tăng nợ vay, không ít doanh nghiệp lớn lại giảm nợ vay trong năm 2025. Lọc hóa dầu Bình Sơn (BSR) là một ví dụ tiêu biểu khi chủ động giảm nợ vay hơn 5.300 tỷ đồng. Mặc dù doanh nghiệp này đang có dòng tiền đầu tư âm rất lớn (hơn 21.000 tỷ đồng) để bảo trì, nâng cấp nhà máy, nhưng nhờ dòng tiền kinh doanh dương mạnh mẽ, BSR có thể tự tài trợ cho các dự án mà không cần lệ thuộc quá nhiều vào vốn vay. Đây là minh chứng cho một sức khỏe tài chính nội tại vững chắc.

Masan (MSN) cũng cho thấy sự chuyển dịch khôn ngoan khi giảm nhẹ nợ vay. Sau giai đoạn thâu tóm quyết liệt, tập đoàn này đang chuyển sang giai đoạn tối ưu hóa với dòng tiền đầu tư dương gần 17.000 tỷ đồng, từ đó tạo nguồn lực để trả nợ tài chính lên tới gần 25.000 tỷ đồng. Tương tự, những doanh nghiệp hạ tầng như Đèo Cả (HHV) bắt đầu giảm nợ khi các dự án BOT đi vào giai đoạn thu phí ổn định, đánh dấu sự chuyển giao từ chu kỳ đầu tư sang chu kỳ thu hồi vốn và trả nợ.

Nhìn tổng thể danh sách 20 “ông lớn” có nợ vay lớn nhất, có thể thấy một bức tranh đa sắc thái về quản trị tài chính. Có những doanh nghiệp đang ở đỉnh cao của chu kỳ mở rộng, sẵn sàng gia tăng đòn bẩy để tạo ra bước ngoặt trong phát triển. Có những doanh nghiệp đang chủ động “co lại” để tối ưu hóa chi phí lãi vay và giảm bớt áp lực trả nợ. Và cũng có những doanh nghiệp đang phải vật lộn với áp lực dòng tiền, buộc phải sử dụng nợ vay như một tấm khiên tạm thời để duy trì sự tồn tại.