Bộ Công Thương quyết liệt chống buôn lậu thuốc lá

Phát biểu tại Hội nghị quán triệt, triển khai thực hiện Chỉ thị số 25/CT-TTg ngày 9/6/2026 của Thủ tướng Chính phủ do Ban Chỉ đạo 389 Quốc gia tổ chức tại TP. HCM, ông Võ Khắc Như, Phó cục trưởng Cục Quản lý thị trường TP. HCM đại điện BCĐ 389 TP. HCM cho biết thực tiễn nhiều năm nay, thành phố là địa bàn trọng điểm nơi các đối tượng lợi dụng trung chuyển, tiêu thụ thuốc lá nhập lậu và tổ chức hoạt động kinh doanh thuốc lá trái phép cũng như phân chia đến các địa phương khác.

Trong 6 tháng đầu năm 2026, lực lượng thành viên của Ban Chỉ đạo 389 Thành phố đã tổ chức, triển khai và kiểm tra 129 vụ, phát hiện 97 vụ vi phạm, tạm giữ là 99.739 bao thuốc lá điếu nhập lậu và thuốc lá điện tử. Tổng giá trị hàng hóa tạm giữ là hơn 2,3 tỷ đồng và xử phạt vi phạm hành chính với số tiền hơn 384 triệu đồng và đồng thời khởi tố 25 vụ, trong đó có 30 bị can.

Bà Nguyễn Kiều Oanh, Phó Giám đốc Sở Công Thương Hà Nội, Phó Trưởng ban Thường trực Ban Chỉ đạo 389 TP. Hà Nội cho biết trong 7 tháng đầu năm, thành phố đã kiểm tra và xử lý 96 vụ buôn lậu thuốc lá và phạt hành chính 518 triệu đồng. Cơ quan Công an TP. Hà Nội cũng đã xử lý hình sự 11 vụ, khởi tố 22 đối tượng.

Tại Hội nghị, nhiều đại biểu đến từ các tỉnh thành trên toàn quốc cũng cho biết tình hình buôn lậu, vận chuyển, kinh doanh thuốc lá trái phép tại địa phương tiếp tục diễn biến phức tạp với phương thức thủ đoạn ngày càng tinh vi.

Trước tình hình này, ông Nguyễn Thanh Bình, Phó Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước, Bộ Công Thương nhấn mạnh trong thời gian tới sẽ tập trung nghiên cứu để xây dựng tài liệu hướng dẫn nghiệp vụ thống nhất trong toàn lực lượng để kiểm tra xử lý vi phạm đối với thuốc lá nhập lậu, thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng. Nội dung hướng dẫn tập trung vào nhận diện số lượng vi phạm, thu thập thông tin, xác minh đối tượng, kiểm tra tạm giữ, khám nơi bắt giữ, tang vật, xác định giá trị, giám định, xác định hành vi vi phạm và xử lý tang vật. “Quy trình xử lý vi phạm hành chính sẽ được chuẩn hóa, bảo đảm áp dụng pháp luật thống nhất, hạn chế sự khác nhau trong xác định hành vi vi phạm, thẩm quyền xử phạt và xử lý tang vật giữa các địa phương”, ông Bình nhấn mạnh.

Cục Quản lý Phát triển trong nước sẽ từng bước xây dựng cơ sở dữ liệu và hệ thống để cảnh báo rủi ro đối với hàng hóa, trong đó có mặt hàng thuốc lá, tập trung vào các tài khoản, các cơ sở hàng hóa, kho hàng, vận chuyển và phương thức thủ đoạn. Đây là cơ sở để cảnh báo, chia sẻ thông tin, định hướng kiểm tra trọng tâm của lực lượng thị trường.

Cũng theo đó, ông Vũ Ngọc Long, Giám đốc Sở Công Thương TP. Đồng Nai, Phó Trưởng ban Thường trực Ban Chỉ đạo 389/ĐP thành phố đề nghị cần có sự thống nhất về cơ sở dữ liệu giữa Ban Chỉ đạo 389 quốc gia với hệ thống dữ liệu của các nền tảng kinh doanh để có cơ sở quản lý và xử lý hiệu quả hơn.

Về nội dung các chính sách mới, ông Long cho biết trong thời gian tới, khi Quốc hội tiếp tục xem xét các chính sách liên quan đến thuế thuốc lá và nhiều giải pháp quản lý khác, trong đó có các quy định về quảng cáo và mục tiêu phòng, chống tác hại của thuốc lá, thì công tác phòng, chống thuốc lá nhập lậu phải được triển khai song song.

Theo ông Long, nếu chỉ tập trung vào các chính sách quản lý đối với thuốc lá hợp pháp mà không kiểm soát tốt thuốc lá nhập lậu thì Nhà nước chỉ tăng thuế đối với khu vực chính thức, trong khi thuốc lá nhập lậu lại có điều kiện gia tăng. Khi đó, người dân vẫn tiếp tục sử dụng các sản phẩm không được kiểm soát chất lượng và mục tiêu bảo vệ sức khỏe cộng đồng sẽ rất khó đạt được. “Vì vậy, tôi cho rằng cần có một chiến lược tổng thể hơn. Ban Chỉ đạo 389 quốc gia cũng cần có giải pháp hài hòa giữa việc quản lý thị trường chính ngạch với việc tăng cường các biện pháp mạnh đối với thuốc lá nhập lậu”, ông Long nhấn mạnh.

Từ góc độ thị trường về quy định quảng cáo, ông Trần Lê Minh, Phó trưởng Ban thị trường Hiệp hội Thuốc lá Việt Nam cho biết với ngành thuốc lá hợp pháp, hoạt động trưng bày hiện được quy định theo hướng mỗi điểm bán được trưng bày một bao, một tút hoặc một hộp của mỗi nhãn hiệu thuốc lá. Tuy nhiên, theo dự thảo Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá 2026, toàn bộ hoạt động trưng bày sản phẩm thuốc lá có thể bị cấm và tại điểm bán sẽ không còn hình ảnh hay sản phẩm thuốc lá nào được trưng bày

“Việc trưng bày là một trong những căn cứ để người tiêu dùng nhận diện sản phẩm hợp pháp. Khi cấm toàn bộ hoạt động trưng bày, người tiêu dùng có thể không phân biệt được giữa sản phẩm hợp pháp và sản phẩm nhập lậu”, ông Minh phân tích.

Đối với đề xuất quy định này, các chuyên gia cho rằng với đặc điểm thị trường bán lẻ Việt Nam phân tán và phần lớn điểm bán có quy mô nhỏ, các biện pháp hạn chế có mục tiêu có thể được cân nhắc cùng với một lộ trình chuyển đổi hợp lý từ 18-24 tháng là điều kiện để chính sách được thực hiện đồng bộ, hạn chế xáo trộn thị trường và tránh tạo ra khoảng trống mà các kênh kinh doanh bất hợp pháp có thể lợi dụng. Trong giai đoạn chuyển đổi này, các lực lượng chức năng sẽ hoàn thiện hướng dẫn kỹ thuật, tổ chức tập huấn, chuẩn hóa quy trình kiểm tra và giúp các điểm bán thích ứng trước khi quy định được áp dụng trên diện rộng.

Các chuyên gia cũng bày tỏ sự ủng hộ đối với quy định không để sản phẩm thuốc lá được trưng bày hướng ra bên ngoài cửa hàng hoặc tại các vị trí dễ tiếp cận, thu hút trẻ em, thanh thiếu niên và tiếp cận cộng đồng. Và nhà chức trách có thể cân nhắc khả năng duy trì một mức nhận diện giới hạn bên trong điểm bán để phục vụ giao dịch kiểm chứng của người trưởng thành, cũng như hỗ trợ công tác kiểm soát thị trường của lực lượng chức năng. Việc đặt phương án này cạnh mô hình cấm hoàn toàn sẽ giúp cơ quan xây dựng chính sách có thêm cơ sở so sánh về hiệu quả, khả năng thực thi và chi phí quản lý.

Đặc biệt, nên có thí điểm trước khi áp dụng toàn quốc. Có thể lựa chọn ba nhóm địa bàn khác nhau: một đô thị lớn, một tỉnh biên giới và một địa phương có tỷ lệ bán lẻ truyền thống cao. Việc thí điểm cần đo đồng thời cả chỉ số sức khỏe và chỉ số thực thi: mức độ tiếp xúc với sản phẩm, tỷ lệ tuân thủ, thời gian kiểm tra, số vụ vi phạm được phát hiện, chi phí của điểm bán và sự thay đổi giao dịch trên môi trường số. Từ kết quả thu được, chính sách vẫn còn dư địa điều chỉnh trước khi tác động đến toàn bộ thị trường.

Đại biểu Quốc hội: Cấm trưng bày thuốc lá phải đi cùng kiểm soát thị trường bất hợp pháp

Trả lời phỏng vấn báo chí về mối quan hệ giữa chính sách quản lý và mục tiêu kiểm soát thị trường thuốc lá, Đại biểu Quốc hội Nguyễn Thị Việt Nga, Phó trưởng Đoàn ĐBQH TP. Hải Phòng cho rằng chính sách cấm trưng bày nhất thiết phải đi kèm các biện pháp kiểm soát thị trường bất hợp pháp. Đây không phải là hai nhiệm vụ tách rời mà là hai bộ phận của cùng một chính sách quản lý thị trường thuốc lá. “Không thể bảo vệ sức khỏe cộng đồng bằng cách chỉ đóng cánh cửa của thị trường hợp pháp nhưng để ngỏ cánh cửa của thị trường bất hợp pháp. Hai cánh cửa ấy phải được kiểm soát đồng thời”, đại biểu Việt Nga nhấn mạnh.