Các app tín dụng đen "ăn thịt người" như thế nào?

Từ khoản vay vài triệu đến vòng xoáy không lối thoát

L.P (29 tuổi, TP Hồ Chí Minh) không nghĩ mọi thứ sẽ đi xa đến vậy.

Một lần cần tiền gấp, anh tìm đến một ứng dụng vay online được quảng cáo trên mạng. Thủ tục rất đơn giản, không cần gặp mặt, không cần chứng minh thu nhập. Anh đăng ký vay 7,6 triệu đồng. Lãi suất được quảng cáo là 0%, nhưng số tiền thực nhận chỉ có gần 5 triệu.

Một tuần sau, khoản phải trả đã hơn 8 triệu đồng. Khi không xoay kịp, điện thoại bắt đầu rung lên liên tục. Nhưng đó mới chỉ là phần khởi đầu. Tiếp theo là những ngày mà anh gọi là "địa ngục": "Ban đầu họ chỉ gọi cho tôi. Sau đó họ gọi cho cả bạn bè, người thân. Ai trong danh bạ cũng bị làm phiền", P kể.

Những tin nhắn bôi nhọ bắt đầu xuất hiện. Ảnh cá nhân bị cắt ghép, kèm theo những lời lẽ xúc phạm: "Tôi không còn cảm giác mình đang vay tiền. Tôi bị săn đuổi." P. nói.

Từ một khoản vay vài triệu đồng, chỉ sau 2 tháng, số nợ bị đẩy lên hơn 70 triệu.

Bước 1: Dụ cho vay – càng dễ càng nguy hiểm

Các ứng dụng thường đưa ra hạn mức vay hấp dẫn, thời gian xét duyệt nhanh, chỉ vài phút. Vài thao tác đơn giản qua điện thoại là có thể nhận tiền.

Với hầu hết những người đang gặp khó khăn về tài chính, cảm giác ban đầu là được "giải cứu". Nhưng thực tế, đó là cánh cửa dẫn vào chiếc bẫy liên hoàn.

"Càng dễ vay bao nhiêu thì rủi ro càng cao bấy nhiêu", anh Lê Phước Hoà, Giám đốc công nghệ Doanh nghiệp xã hội Chống Lừa Đảo, cho biết. "Các app vay đều có 'vỏ sạch, nhưng lõi bẩn'. Giao diện bên ngoài rất thân thiện, chuyên nghiệp, thủ tục đơn giản, giải ngân nhanh. Nhưng chúng được thiết kế để trở thành cỗ máy 'ăn thịt người không nhả xương'".

Bước 2: Giải ngân "ảo" – phí thật

Một đặc điểm chung của các app này là số tiền thực nhận luôn thấp hơn số tiền vay. Như trường hợp của P, vay 7,6 triệu nhưng chỉ nhận 5 triệu.

Phần còn lại bị trừ vào hàng loạt khoản phí: "Phí quản lý"; "Phí thẩm định"; "Phí dịch vụ".

Người vay không nhận đủ tiền nhưng phải trả đủ nợ. Khoảng chênh đó chính là chiếc bẫy đầu tiên.

Bước 3: Thu thập dữ liệu – biến con nợ thành "con tin dữ liệu"

Điểm nguy hiểm nhất không nằm ở tiền. Mà nằm ở dữ liệu. Các dịch vụ cho vay online bao giờ cũng yêu cầu người dùng cung cấp thông tin cá nhân, thông tin người bảo lãnh, danh sách người thân, bạn bè…

Đại úy Huỳnh Đỗ Tấn Thịnh, Phòng Cảnh sát hình sự Công an TP Hồ Chí Minh, cho biết: "Ngay khi người vay cài ứng dụng và cấp quyền truy cập, toàn bộ danh bạ, hình ảnh, thậm chí tài khoản mạng xã hội của họ có thể bị thu thập. Từ thời điểm đó, không chỉ nợ tiền, người vay sẽ bị các app tín dụng đen kiểm soát".

"Lúc này, nạn nhân không chỉ mắc nợ về tiền, mà còn trở thành 'con tin dữ liệu'", đại úy Thịnh nhấn mạnh.

Bước 4: Khủng bố – bôi nhọ – dồn con nợ đến đường cùng

Khi khoản nợ đến hạn, hệ thống bắt đầu vận hành. Các cuộc gọi xuất hiện liên tục. Tin nhắn được gửi hàng loạt, không chỉ đến người vay, mà đến toàn bộ danh bạ của họ.

"Chúng sử dụng bot để gọi điện, nhắn tin đồng loạt, tạo áp lực xã hội lên nạn nhân", anh Lê Phước Hoà, Doanh nghiệp xã hội Chống Lừa Đảo cho biết.

Ảnh cá nhân bị cắt ghép, thông tin bị bóp méo, người vay bị gán mác "lừa đảo", "quỵt nợ", bị bêu rếu khắp nơi. Bạn bè, đồng nghiệp, đối tác đều bị kéo vào. Trong nhiều trường hợp, nạn nhân không chịu nổi áp lực xã hội, họ buộc phải trả tiền, bất kể đúng sai.

Nấc đáng sợ nhất của cái bẫy, là người vay thế chấp bằng thân thể, danh dự. Theo cơ quan công an, ở một số vụ việc, người vay bị yêu cầu cung cấp hình ảnh cá nhân nhạy cảm, đỉnh điểm là dịch vụ "lột đồ vay tiền".

Các hình ảnh, video riêng tư kèm theo thông tin định danh của người vay, được xem như một dạng "thế chấp, cam kết" để vay tiền. Nhưng khi không trả được nợ, những hình ảnh đó trở thành công cụ đe dọa. Chúng có thể bị phát tán, gửi cho người thân, thậm chí bị sử dụng để tống tiền.

Đây không còn là tín dụng, mà là tống tiền bằng danh dự.

Bước 5: Vòng lặp nợ – càng trả càng lún sâu

Một đặc điểm của các app tín dụng đen là luôn gợi ý người vay tiếp tục các khoản vay mới. Ngay khi sắp đến hạn khoản này, họ được hướng sang một gói vay hoặc ứng dụng khác.

Vay chỗ này để trả chỗ kia, phí chồng phí, lãi cộng dồn, chu kỳ lặp lại liên tục, và khoản nợ tăng lên theo cấp số nhân.

"Từ một khoản vay nhỏ, người vay có thể rơi vào tình trạng nợ chồng nợ chỉ trong vài tuần", anh Lê Phước Hoà, doanh nghiệp xã hội Chống Lừa Đảo phân tích.

Đó là lúc người vay bị mắc kẹt hoàn toàn.

Vì sao người trẻ dễ rơi vào bẫy?

Theo đại úy Huỳnh Đỗ Tấn Thịnh, có ba nguyên nhân chính: Thứ nhất là nhu cầu tiền gấp. Thứ hai là tâm lý ngại chia sẻ, hầu hết các bạn đều không nói với gia đình mà tìm cách tự xoay xở. Và thứ ba, là sự chủ quan với môi trường số, tin rằng các ứng dụng trên mạng là an toàn.

"Các đối tượng không đánh vào sự thiếu hiểu biết, mà đánh vào tâm lý cần tiền gấp và sợ bị đánh giá", đại úy Thịnh cho biết.

Nếu nhìn từng bước riêng lẻ, các app cho vay là một dạng tín dụng vi mô, giao dịch vay tiền. Nhưng khi ghép lại, đó là một hệ thống bẫy rập, lừa đảo, và vi phạm pháp luật.

Từ dụ vay, đến kiểm soát dữ liệu. Từ vi phạm quy định về cho vay nặng lãi, đến cách thức gây áp lực, đe doạ, nhục mạ và tống tiền. Mỗi bước đều được thiết kế để người vay tiến sâu hơn và rất khó thoát ra.

Sự nguy hiểm của tín dụng đen online nằm ở cảm giác dễ dàng. Chỉ vài thao tác, tiền đã vào tài khoản. Nhưng cái giá phải trả lại vô cùng đắt, từ vài triệu, thành vài chục, vài trăm triệu. Từ một khoản vay, thành "nhà tù" kiểm soát. Tín dụng đen không chỉ lấy tiền, nó còn lấy đi danh dự, các mối quan hệ, và quyền sống bình thường của một con người.