Bán sản phẩm tương đương 1 cốc trà đá để hút hàng triệu người đầu tư quỹ

Ông Nguyễn Hữu Hiệu - Tổng Giám đốc FiinGroup cho rằng, để đạt mục tiêu này, ngành quỹ không thể chỉ trông vào nhóm khách hàng có nguồn vốn lớn mà cần mở rộng mạnh cơ sở nhà đầu tư cá nhân, với những sản phẩm có mức đầu tư ban đầu thấp, dễ tiếp cận và có thể duy trì định kỳ.

“Nếu muốn đạt quy mô khoảng 2,5 triệu nhà đầu tư, ngành quỹ cần một cách tiếp cận mới. Theo đó, sản phẩm đầu tư cần đơn giản, dễ tiếp cận hơn, để người dân có thể bắt đầu với số tiền nhỏ và hình thành thói quen tích lũy dài hạn”, ông Hiệu nhận định.

Từ kinh nghiệm quốc tế, Tổng Giám đốc FiinGroup cho biết, tại Ấn Độ, người dân có thể bắt đầu đầu tư định kỳ với số tiền quy đổi tương đương khoảng 80.000 - 150.000 đồng mỗi tháng. Mức đầu tư thấp giúp sản phẩm quỹ tiếp cận nhiều nhóm thu nhập hơn và từng bước hình thành thói quen tích lũy dài hạn.

“Nếu có những sản phẩm đầu tư tương đương một cốc trà đá mỗi ngày, với hàng chục triệu người lao động có việc làm và thu nhập, chúng ta có thể hình thành một cơ sở nhà đầu tư rất lớn”, ông nói.

Tuy nhiên, quá trình mở rộng quy mô cũng đặt ra yêu cầu thay đổi mô hình vận hành. Theo ông Hiệu, ngành quỹ còn những nút thắt từ quy trình đầu tư, hệ thống công nghệ đến khả năng kết nối dữ liệu. Nhiều khâu vẫn vận hành thủ công, phân tán, có nguy cơ quá tải khi quy mô tăng nhanh, từ mở tài khoản, giao dịch, vận hành, kiểm soát đến báo cáo tuân thủ.

Đây cũng là những vấn đề được đại diện các công ty quản lý quỹ, công ty chứng khoán và đơn vị tư vấn quản lý tài sản tập trung phân tích, đưa ra các đề xuất nhằm mở rộng cơ sở nhà đầu tư và đưa dòng tiền của người dân vào các quỹ.

Không hẳn thiếu sản phẩm

Bà Nguyễn Thị Hằng Nga, Tổng Giám đốc Công ty TNHH Quản lý quỹ đầu tư chứng khoán Vietcombank (VCBF), cho rằng thị trường Việt Nam hiện đã có tương đối đầy đủ các nhóm quỹ cơ bản, từ quỹ cổ phiếu, trái phiếu, cân bằng đến quỹ thị trường tiền tệ.

Trong khi đó, khoảng cách giữa số người trực tiếp tham gia chứng khoán và số nhà đầu tư lựa chọn quỹ mở vẫn rất lớn. Toàn thị trường có khoảng 13 triệu tài khoản chứng khoán, nhưng số người tham gia các quỹ mở mới chỉ hơn 700.000.

Theo bà Nga, khoảng cách này không hẳn xuất phát từ việc thiếu sản phẩm. Vấn đề đáng chú ý hơn là nhà đầu tư “chưa biết đến, chưa hiểu hoặc chưa thực sự tin tưởng sản phẩm quỹ”. Vì vậy, bên cạnh phát triển sản phẩm mới, ngành quỹ cần giúp nhà đầu tư hiểu rõ hơn về những sản phẩm đang có, từ hiệu quả, chi phí đến mức độ rủi ro và khả năng thanh khoản.

“Dư địa đa dạng hóa sản phẩm vẫn còn lớn, song điều kiện quan trọng là phải cải thiện nguồn hàng hóa cơ sở trên cả thị trường cổ phiếu và trái phiếu”, bà Nguyễn Thị Hằng Nga cho hay.

Đại diện VCBF chỉ ra rằng, trên thị trường cổ phiếu, cơ cấu hiện tập trung lớn vào ngân hàng, tài chính và bất động sản, khiến việc phát triển các quỹ chuyên đề về ESG, hạ tầng, công nghệ, đổi mới sáng tạo hay tăng trưởng xanh gặp hạn chế. Còn ở thị trường trái phiếu, có thời điểm lãi suất giảm, dòng tiền vào quỹ tăng nhưng công ty quản lý quỹ lại thiếu trái phiếu đủ tiêu chuẩn để giải ngân. Một phần tiền khi đó phải chuyển sang tiền gửi ngân hàng.

Do đó, vị chuyên gia kỳ vọng các doanh nghiệp lớn đẩy mạnh tái cấu trúc nguồn vốn thông qua thị trường vốn, gia tăng nguồn cung cổ phiếu và trái phiếu đủ tiêu chuẩn, qua đó tạo thêm không gian để các công ty quản lý quỹ phát triển sản phẩm.

Một giải pháp khác được VCBF đặc biệt nhấn mạnh là nghiên cứu chính sách ưu đãi thuế để khuyến khích người dân đầu tư định kỳ, dài hạn vào chứng chỉ quỹ, qua đó thúc đẩy thay đổi hành vi đầu tư.

Cùng bàn về bài toán sản phẩm, ông Nguyễn Nghĩa Tuấn, Phó Tổng Giám đốc, Công ty TNHH Quản lý quỹ SSI (SSIAM), cho rằng trước khi phát triển sản phẩm mới cần xác định thị trường đang ở giai đoạn nào. Phần lớn dòng tiền tích lũy của hộ gia đình Việt Nam vẫn tập trung vào tiền gửi ngân hàng và bất động sản, trong khi dòng tiền vào ngành quỹ mới ở giai đoạn đầu. Do đó, những sản phẩm đơn giản, dễ hiểu và dễ tiếp cận vẫn phù hợp với phần đông nhà đầu tư.

“Tuy nhiên, điều này không đồng nghĩa ngành quỹ không cần đổi mới sản phẩm, mà cần một lộ trình phù hợp: tiếp tục tối ưu hóa các sản phẩm hiện có, song song với thiết kế những sản phẩm mới dựa trên nhu cầu thực tế của từng nhóm nhà đầu tư”, ông Nguyễn Nghĩa Tuấn nói.

Ở góc độ hạ tầng, đại diện SSIAM cho rằng xây dựng hệ thống dữ liệu đồng bộ và đáng tin cậy là một ưu tiên. Hạ tầng này sẽ giúp chuẩn hóa quy trình, tăng tính kết nối, giảm chi phí vận hành và nâng hiệu quả của toàn hệ sinh thái ngành quỹ.

Gốc rễ vẫn là dân trí tài chính

Từ góc độ một đơn vị trực tiếp tiếp cận khách hàng, bà Ngô Thùy Linh,Chủ tịch HĐQT Công ty Cổ phần Chứng khoán Smart Invest chỉ ra rằng, nguồn hàng và sản phẩm chỉ là một phần của bài toán.

“Vẫn còn một nút thắt lớn khác, nằm ở thói quen đầu tư”, bà Linh nói.

Theo bà Linh, nhiều người Việt vẫn xem chứng khoán chủ yếu là kênh đầu tư ngắn hạn cho dòng tiền nhàn rỗi, trong khi nguồn vốn dài hạn thường được ưu tiên cho bất động sản do tâm lý coi trọng tài sản hữu hình và cảm giác an tâm khi nắm giữ. Đây là thói quen đã hình thành trong thời gian dài và không dễ thay đổi. Vì vậy, theo bà Linh, ngành quỹ cần chuyển từ bán từng sản phẩm sang tư vấn quản lý gia sản và phân bổ đa tài sản.

Thay vì đơn thuần giới thiệu một chứng chỉ quỹ, người tư vấn cần bắt đầu từ mục tiêu tài chính cụ thể của khách hàng như mua nhà, mua xe, chuẩn bị tiền cho con đi du học hay các kế hoạch tài chính trong 3-5 năm. Khi mục tiêu, thời hạn đầu tư và khả năng chịu đựng rủi ro được xác định rõ, chứng chỉ quỹ sẽ được đặt vào một kế hoạch tài chính dài hạn, thay vì chỉ được nhìn như công cụ tìm kiếm lợi nhuận ngắn hạn.

Công nghệ cũng có thể hỗ trợ quá trình này. Bà Linh đề cập việc xây dựng hệ thống tư vấn tự động (Robo-Advisor), qua đó kết nối sản phẩm với mục tiêu và khẩu vị rủi ro của từng khách hàng.

Từ câu chuyện thay đổi cách tiếp cận, ông Bùi Văn Huy, Tổng giám đốc Công ty Cổ phần Tư vấn đầu tư và Quản lý tài sản FIDT, đi sâu hơn vào nền tảng của sự thay đổi: dân trí tài chính. Vị chuyên gia chỉ ra rằng, thói quen phổ biến hiện nay là “thu nhập - chi tiêu - đầu tư”. Tư duy cần chuyển dần sang “thu nhập - đầu tư/tích lũy - chi tiêu”.

“Muốn thay đổi hành vi, nhà đầu tư cần hiểu được vai trò của từng lớp tài sản trong tổng thể gia sản: bất động sản đảm nhận vai trò nào, bảo hiểm giúp bảo vệ ra sao, còn cổ phiếu và chứng chỉ quỹ đóng góp thế nào cho mục tiêu tích lũy và sinh lời. Khi nhìn được toàn bộ bức tranh tài chính cá nhân, nhà đầu tư mới có thể xác định tỷ trọng phù hợp dành cho chứng chỉ quỹ, thay vì lựa chọn từng tài sản một cách riêng lẻ”, ông Huy nói.

Từ thực tế này, đại diện FIDT đề xuất trong khoảng 12-18 tháng tới cần xây dựng khung pháp lý dành cho lĩnh vực quản lý gia sản tại Việt Nam, bao gồm định nghĩa pháp lý và chuẩn hóa năng lực của đội ngũ tư vấn quản lý gia sản, có thể tham chiếu những chứng chỉ nghề nghiệp quốc tế như CFP.