Cắt giảm thủ tục đầu tư kinh doanh: Cú hích thể chế cho doanh nghiệp và tăng trưởng

Theo thông tin từ Văn phòng Chính phủ, ngày 29/4/2026, Chính phủ đã ban hành 8 nghị quyết về cắt giảm, phân cấp, đơn giản hóa thủ tục hành chính và điều kiện kinh doanh trong các lĩnh vực thuộc phạm vi quản lý của 14 bộ, cơ quan ngang bộ.

Gói cải cách này sửa đổi, bổ sung đồng bộ 163 văn bản quy phạm pháp luật, gồm 2 nghị quyết của Chính phủ, 155 nghị định và 6 quyết định của Thủ tướng Chính phủ; đồng thời bãi bỏ 184 thủ tục hành chính, phân cấp 134 thủ tục, đơn giản hóa 349 thủ tục, bãi bỏ 890 điều kiện kinh doanh và đơn giản hóa 4 điều kiện khác. Đây là quy mô cải cách đáng chú ý, bởi nó đi thẳng vào tầng quy định cụ thể – nơi doanh nghiệp thường xuyên va chạm trong quá trình đầu tư, xây dựng, sản xuất và lưu thông hàng hóa.

Điểm đáng chú ý là sau khi ban hành 8 nghị quyết, Thủ tướng tiếp tục yêu cầu các bộ liên quan khẩn trương rà soát thủ tục trong bốn lĩnh vực có ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ dự án: phòng cháy, chữa cháy; thành lập và hoạt động khu công nghiệp, cụm công nghiệp; đánh giá tác động môi trường; cấp phép xây dựng. Các bộ phải báo cáo Thủ tướng trước ngày 10/5/2026, đồng thời gửi Bộ Tư pháp để tổng hợp, đánh giá độc lập và báo cáo Thủ tướng trước ngày 12/5/2026. Đây là thông điệp điều hành rất rõ: cải cách không dừng ở ban hành văn bản, mà phải có thời hạn, có trách nhiệm và có kiểm chứng.

Khi thủ tục trở thành chi phí vốn

Đối với doanh nghiệp, thủ tục hành chính chưa bao giờ chỉ là giấy tờ. Nó là chi phí. Chi phí ấy gồm thời gian chờ đợi, nhân lực chuẩn bị hồ sơ, chi phí tư vấn, chi phí đi lại, chi phí cơ hội và đặc biệt là chi phí vốn.

Một dự án bị chậm vì vướng cấp phép xây dựng, phòng cháy chữa cháy, đánh giá tác động môi trường hoặc thủ tục khu công nghiệp không chỉ mất cơ hội thị trường, mà còn phải gánh thêm lãi vay, chi phí duy trì bộ máy, chi phí nguyên vật liệu biến động và rủi ro pháp lý.

Với nhà đầu tư, thời gian chính là tiền. Với thị trường tài chính, thời gian còn là giá của rủi ro. Một môi trường đầu tư càng khó dự báo, chi phí vốn càng cao; một quy trình cấp phép càng kéo dài, vòng quay vốn càng chậm; một hệ thống thủ tục càng thiếu minh bạch, nhà đầu tư càng phải cộng thêm “phần bù rủi ro” vào quyết định kinh doanh.

Vì vậy, cắt giảm thủ tục đầu tư kinh doanh không đơn thuần là cải cách hành chính. Về bản chất, đó là giảm chi phí vốn thể chế cho nền kinh tế. Nhà nước không nhất thiết phải chi thêm ngân sách, nhưng vẫn có thể hỗ trợ doanh nghiệp bằng cách trả lại cho họ thời gian, sự minh bạch và khả năng dự báo.

Mỗi thủ tục không cần thiết được bãi bỏ là một phần chi phí được tiết kiệm. Mỗi điều kiện kinh doanh bất hợp lý được loại bỏ là một rào cản thị trường được tháo dỡ. Mỗi quy trình được phân cấp rõ ràng là một cơ hội để dự án đi nhanh hơn từ hồ sơ sang thực tế. Đây là góc nhìn rất quan trọng với lĩnh vực đầu tư – tài chính.

Cải cách thủ tục là một dạng “gói hỗ trợ thể chế” có chi phí ngân sách thấp nhưng sức lan tỏa lớn. Nếu chính sách tài khóa hoặc tiền tệ thường bị giới hạn bởi nguồn lực ngân sách, lạm phát và kỷ luật tài chính, thì cải cách thủ tục tạo dư địa phát triển bằng cách giải phóng nguồn lực đang bị kẹt trong quy trình hành chính.

Đánh đúng điểm nghẽn của dự án đầu tư

Bốn lĩnh vực được Thủ tướng yêu cầu rà soát tiếp đều là những “nút cổ chai” trong vòng đời dự án đầu tư. Một nhà máy không thể vận hành nếu chưa hoàn tất yêu cầu về xây dựng, môi trường, phòng cháy chữa cháy. Một khu công nghiệp không thể nhanh chóng lấp đầy nếu thủ tục thành lập, mở rộng, điều chỉnh quy hoạch hoặc hoàn thiện hạ tầng bị kéo dài. Một trung tâm logistics, kho bãi, dự án chế biến chế tạo hoặc công trình năng lượng nếu mắc kẹt ở khâu thủ tục sẽ làm chậm cả chuỗi cung ứng phía sau.

Điều này đặc biệt quan trọng khi Việt Nam đang nỗ lực đón dòng vốn dịch chuyển chuỗi cung ứng, phát triển công nghiệp hỗ trợ, logistics, năng lượng, công nghệ cao và bất động sản công nghiệp.

Cơ hội đầu tư không chờ đợi. Dòng vốn quốc tế sẽ tìm đến nơi có pháp lý rõ ràng hơn, thời gian triển khai nhanh hơn, chi phí tuân thủ thấp hơn và rủi ro thủ tục ít hơn. Do đó, cải cách thủ tục trong các lĩnh vực nêu trên có thể tạo tác động trực tiếp đến dòng vốn. Nếu một dự án được rút ngắn thời gian chuẩn bị và triển khai, vốn đăng ký sẽ nhanh hơn trở thành vốn thực hiện. Nếu doanh nghiệp giảm được thời gian chờ đợi, chi phí tài chính sẽ giảm. Nếu địa phương xử lý thủ tục minh bạch, nhất quán, niềm tin đầu tư sẽ tăng.

Trong cạnh tranh thu hút FDI, Việt Nam không chỉ cạnh tranh bằng chi phí lao động, vị trí địa lý hay các hiệp định thương mại tự do. Việt Nam còn cạnh tranh bằng chất lượng thể chế. Nhà đầu tư sẽ lựa chọn nơi thủ tục nhanh hơn, pháp luật ổn định hơn, quy trình minh bạch hơn và chi phí tuân thủ thấp hơn. Bởi vậy, cải cách thủ tục chính là nâng cấp năng lực cạnh tranh quốc gia.

Doanh nghiệp phục hồi, nhưng sức chống chịu còn mỏng

Số liệu 4 tháng đầu năm 2026 cho thấy tinh thần kinh doanh đang phục hồi, nhưng sức chống chịu của doanh nghiệp vẫn chưa thật vững. Tính chung 4 tháng đầu năm, bình quân mỗi tháng có 29,9 nghìn doanh nghiệp thành lập mới và quay trở lại hoạt động; tổng số vốn đăng ký bổ sung vào nền kinh tế đạt gần 1,9 triệu tỷ đồng, tăng 4,2% so với cùng kỳ năm 2025.

Ở chiều ngược lại, số doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường vẫn ở mức cao. Điều này phản ánh một thực tế: doanh nghiệp Việt Nam đang vận động trong môi trường nhiều biến động, chịu sức ép đồng thời từ chi phí vốn, thị trường đầu ra, chi phí đầu vào, tiêu chuẩn xanh, chuyển đổi số và cạnh tranh trong khu vực.

Trong bối cảnh ấy, nếu chi phí thủ tục không được cắt giảm, nó sẽ trở thành một tầng áp lực bổ sung, làm suy yếu sức chống chịu của khu vực doanh nghiệp. Với doanh nghiệp nhỏ và vừa, chỉ một giấy phép kéo dài, một hồ sơ bị yêu cầu bổ sung nhiều lần, một quy định mỗi nơi hiểu một cách cũng có thể làm lỡ kế hoạch kinh doanh. Với doanh nghiệp lớn, sự chậm trễ thủ tục có thể làm tăng chi phí tài chính rất lớn đối với các dự án quy mô hàng nghìn tỷ đồng.

Vì vậy, cải cách thủ tục không phải là việc “làm đẹp” môi trường kinh doanh, mà là yêu cầu thực chất để giữ doanh nghiệp ở lại thị trường, khuyến khích họ tái đầu tư và mở rộng hoạt động.

Khơi thông dòng vốn tư nhân và FDI

Một nền kinh tế muốn tăng trưởng cao phải khơi thông được dòng vốn. Nhưng dòng vốn không chỉ cần lãi suất hợp lý; dòng vốn cần niềm tin, tính ổn định và tốc độ thực thi. Vốn tư nhân sẽ không mạnh dạn đổ vào sản xuất nếu dự án có thể bị kéo dài bởi thủ tục. Nhà đầu tư nước ngoài sẽ không giải ngân nhanh nếu quy trình pháp lý thiếu nhất quán. Thị trường tài chính cũng khó phát huy vai trò phân bổ vốn nếu môi trường đầu tư thực tế còn nhiều “nút thắt mềm”.

Số liệu FDI 4 tháng đầu năm 2026 cho thấy Việt Nam vẫn giữ được sức hút đối với nhà đầu tư quốc tế. Tổng vốn FDI đăng ký đạt 18,24 tỷ USD, tăng 32%; vốn FDI thực hiện đạt 7,40 tỷ USD, tăng 9,8% so với cùng kỳ. Đây là mức vốn FDI thực hiện cao nhất trong 4 tháng đầu năm tại Việt Nam trong 5 năm gần đây. Những con số này rất quan trọng. Chúng cho thấy dòng vốn vẫn đang tìm đến Việt Nam, nhất là khi chuỗi cung ứng toàn cầu tiếp tục tái định vị.

Nhưng câu hỏi lớn hơn là làm thế nào để vốn đăng ký chuyển nhanh thành nhà máy, dây chuyền sản xuất, khu công nghiệp, trung tâm logistics, dự án hạ tầng, sản phẩm xuất khẩu và việc làm thực tế. Câu trả lời nằm ở năng lực thực thi thể chế. Vốn sẽ chảy mạnh hơn vào nơi thủ tục rõ ràng hơn. Dự án sẽ triển khai nhanh hơn ở nơi hồ sơ được xử lý đúng hạn. Doanh nghiệp sẽ mở rộng đầu tư ở nơi chính quyền đồng hành thực chất. FDI sẽ giải ngân tốt hơn ở nơi nhà đầu tư không phải mất quá nhiều thời gian cho các thủ tục hậu cấp phép.

Nói cách khác, cắt giảm thủ tục chính là khơi thông dòng vốn. Đó không phải là biện pháp hành chính đơn lẻ, mà là một giải pháp đầu tư – tài chính theo nghĩa rộng: giảm chi phí vốn, tăng tốc độ quay vòng vốn và nâng cao hiệu quả phân bổ nguồn lực.

Từ cải cách hành chính đến năng suất tăng trưởng

Tăng trưởng cao không chỉ đến từ tăng vốn đầu tư, mà còn đến từ năng suất sử dụng vốn. Một đồng vốn nếu bị “giam” trong thủ tục quá lâu sẽ tạo ra ít giá trị hơn một đồng vốn được nhanh chóng đưa vào sản xuất kinh doanh.

Vì vậy, cải cách thủ tục có tác động trực tiếp đến năng suất của nền kinh tế. Khi thủ tục được rút ngắn, doanh nghiệp triển khai dự án nhanh hơn. Khi điều kiện kinh doanh được đơn giản hóa, doanh nghiệp mới gia nhập thị trường dễ hơn. Khi phân cấp rõ ràng, địa phương có thể xử lý nhanh hơn các vấn đề phát sinh. Khi cơ quan quản lý chuyển từ tiền kiểm nặng nề sang hậu kiểm dựa trên rủi ro, nguồn lực xã hội được giải phóng mạnh hơn.

Cải cách này càng có ý nghĩa khi Việt Nam đang đặt mục tiêu tăng trưởng cao trong giai đoạn mới. Muốn đạt mục tiêu ấy, nền kinh tế không thể chỉ dựa vào mở rộng tín dụng, đầu tư công hay lợi thế lao động giá rẻ. Động lực mới phải đến từ cải cách thể chế, nâng cao năng suất, phát triển khu vực tư nhân, thu hút FDI chất lượng cao và phân bổ nguồn lực hiệu quả hơn.

Cải cách phải được đo bằng trải nghiệm doanh nghiệp

Dù quy mô cắt giảm lần này rất đáng chú ý, bài học nhiều năm cho thấy cải cách thủ tục không thể chỉ đo bằng số lượng văn bản được sửa đổi hay số thủ tục được công bố là bãi bỏ.

Thước đo cuối cùng phải là trải nghiệm thực tế của doanh nghiệp. Doanh nghiệp có nộp hồ sơ dễ hơn không? Thời gian xử lý có rút ngắn thật không? Thành phần hồ sơ có bớt trùng lặp không? Cơ quan quản lý có còn yêu cầu thêm giấy tờ ngoài quy định không? Cùng một quy định có được áp dụng thống nhất giữa các địa phương không? Hệ thống trực tuyến có giúp giảm tiếp xúc trực tiếp, giảm chi phí đi lại và giảm tình trạng “xin – cho” không?

Nếu câu trả lời là có, cải cách mới đi vào thực chất. Nếu không, việc cắt giảm trên giấy có thể bị vô hiệu hóa bởi những “giấy phép con” mới, những yêu cầu phi chính thức hoặc cách hiểu cục bộ ở tầng thực thi.

Do đó, sau 8 nghị quyết, cần công khai danh mục thủ tục đã bãi bỏ, thủ tục đã đơn giản hóa, thủ tục đã phân cấp; công khai cơ quan chịu trách nhiệm, thời hạn xử lý, tỷ lệ hồ sơ đúng hạn và mức giảm chi phí tuân thủ thực tế. Cần có cơ chế tiếp nhận phản ánh độc lập từ doanh nghiệp, hiệp hội ngành nghề, nhà đầu tư, chuyên gia và báo chí.

Bộ Tư pháp được giao tổng hợp, đánh giá độc lập là một điểm đáng chú ý. Nhưng đánh giá độc lập không nên chỉ dừng ở kỹ thuật pháp lý. Cần đánh giá cả tác động kinh tế: cải cách giúp giảm bao nhiêu thời gian, tiết kiệm bao nhiêu chi phí, tháo gỡ bao nhiêu dự án, cải thiện bao nhiêu điểm nghẽn đầu tư. Cải cách thể chế phải được đo bằng kết quả kinh tế, không chỉ bằng báo cáo hành chính.

Thể chế thông thoáng là lợi thế cạnh tranh

Trong giai đoạn phát triển mới, Việt Nam không thể chỉ dựa vào tài nguyên, lao động giá rẻ, mở rộng tín dụng hoặc đầu tư công để duy trì tăng trưởng cao. Nền kinh tế cần một mô hình tăng trưởng dựa nhiều hơn vào năng suất, đổi mới sáng tạo, công nghiệp công nghệ cao, thị trường vốn phát triển, khu vực tư nhân lớn mạnh và FDI chất lượng cao.

Muốn vậy, thể chế phải trở thành lợi thế cạnh tranh. Một thể chế tốt không chỉ là có nhiều luật, nhiều nghị định, nhiều quy trình quản lý. Một thể chế tốt là thể chế giúp doanh nghiệp dự báo được rủi ro, giảm được chi phí, tiếp cận được cơ hội và triển khai được dự án nhanh chóng trong khuôn khổ pháp luật.

Việc Chính phủ ban hành 8 nghị quyết ngày 29/4/2026 cho thấy tinh thần điều hành mới: cải cách không nói chung chung, mà được lượng hóa bằng đầu việc, thời hạn và trách nhiệm. Đây là điều doanh nghiệp, nhà đầu tư và thị trường tài chính đang rất cần.

Có thể nói, cắt giảm thủ tục đầu tư kinh doanh là một “liều thuốc thể chế” có chi phí thấp nhưng tác động lan tỏa lớn. Nó không tạo ra tăng trưởng bằng mệnh lệnh hành chính, mà bằng cách tháo bỏ những điểm nghẽn đang làm chậm dòng vốn, tăng chi phí và làm giảm niềm tin của doanh nghiệp.

Nếu các nghị quyết được thực thi nghiêm túc, nếu việc sửa đổi 155 nghị định không chỉ thay đổi câu chữ mà thật sự thay đổi cách vận hành của bộ máy, cải cách lần này có thể tạo ra một bước chuyển quan trọng: từ giảm giấy tờ sang giảm chi phí kinh doanh; từ cắt thủ tục sang nâng hiệu quả đầu tư; từ cải cách hành chính sang nâng cấp năng lực cạnh tranh quốc gia.

Trong thời điểm Việt Nam cần tăng tốc để bước vào chu kỳ tăng trưởng mới, doanh nghiệp cần một môi trường đầu tư thông thoáng hơn, nhà đầu tư cần một thể chế dễ dự báo hơn, nền kinh tế cần dòng vốn được vận hành hiệu quả hơn. Cắt giảm thủ tục đầu tư kinh doanh, vì vậy, không chỉ là việc của bộ máy hành chính. Đó là một chính sách phát triển, một thước đo của Chính phủ kiến tạo và một điều kiện quan trọng để Việt Nam biến khát vọng tăng trưởng cao thành năng lực tăng trưởng thực chất.

(*) Chuyên gia Kinh tế , Hiệp hội Tư vấn Tài chính Việt Nam