Chất lượng quản trị: Yếu tố quyết định để DN gọi vốn quốc tế

Quản trị công ty: “Điểm hội tụ” hàng loạt cải cách thị trường vốn

Trong nhiều năm, sự phát triển của thị trường vốn Việt Nam chủ yếu được đo bằng quy mô vốn hóa, thanh khoản và số lượng doanh nghiệp niêm yết. Tuy nhiên, khi các tiêu chí liên tục được cải thiện, trọng tâm của các cải cách cũng bắt đầu dịch chuyển. Thay vì tiếp tục mở rộng thị trường theo chiều rộng, Việt Nam đang hướng đến mục tiêu phát triển theo chiều sâu, trong đó chất lượng quản trị doanh nghiệp trở thành yếu tố cốt lõi.

Sự chuyển dịch này được thể hiện rõ trong hàng loạt chính sách lớn được ban hành thời gian gần đây. Từ mục tiêu nâng hạng thị trường chứng khoán, Chiến lược phát triển thị trường chứng khoán đến năm 2030 đến Nghị quyết 79-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế nhà nước, dù được xây dựng cho những lĩnh vực khác nhau, các chính sách đều cùng hướng tới một điểm chung là nâng chuẩn quản trị công ty theo các nguyên tắc của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD).

Cụ thể, Chiến lược phát triển thị trường chứng khoán đến năm 2030 đặt mục tiêu đưa chất lượng quản trị doanh nghiệp của Việt Nam tiệm cận mặt bằng ASEAN thông qua Thẻ điểm Quản trị công ty ASEAN (ASEAN Corporate Governance Scorecard - ACGS), được xây dựng trên nền tảng các nguyên tắc OECD. Trong khi đó, Nghị quyết 79-NQ/TW lần đầu tiên xác định mục tiêu áp dụng các nguyên tắc quản trị công ty theo OECD đối với khu vực doanh nghiệp nhà nước theo cách tiếp cận rộng, bao gồm cả các doanh nghiệp có vốn nhà nước chi phối hoặc chịu sự kiểm soát đáng kể của Nhà nước, trong đó có nhiều doanh nghiệp đang niêm yết trên thị trường chứng khoán.

Lý giải về vấn đề này, bà Hà Thị Thu Thanh, Chủ tịch Viện Thành viên Hội đồng Quản trị Việt Nam (VIOD) cho hay, việc các nguyên tắc OECD đồng thời xuất hiện trong nhiều định hướng lớn không phải là sự trùng hợp, mà phản ánh sự chuyển biến trong tư duy phát triển thị trường vốn. Nếu trước đây, ưu tiên hàng đầu là mở rộng quy mô thị trường thì nay, khi quy mô đã đạt đến một ngưỡng nhất định, yêu cầu đặt ra là phải nâng cao chất lượng và sức cạnh tranh của chính thị trường đó.

“Nhìn riêng lẻ, nâng hạng thị trường chứng khoán, Chiến lược phát triển thị trường chứng khoán đến năm 2030 hay Nghị quyết 79-NQ/TW là những câu chuyện khác nhau. Nhưng xét ở góc độ phát triển thị trường vốn, tất cả đều gặp nhau ở mục tiêu nâng cao chất lượng quản trị công ty”, bà Thanh nhận định.

Chủ tịch VIOD cho rằng, quản trị công ty vì thế không còn là một bộ nguyên tắc mang tính khuyến nghị dành cho từng doanh nghiệp, mà đang trở thành nền tảng cho quá trình nâng cấp chất lượng của cả thị trường vốn.

“Điều hấp dẫn nhà đầu tư không chỉ là quy mô thị trường mà còn là niềm tin. Niềm tin ấy được tạo dựng từ tính minh bạch, trách nhiệm giải trình, khả năng bảo vệ quyền lợi cổ đông và chất lượng quản trị của doanh nghiệp”, bà nhấn mạnh.

Theo bà Hà Thị Thu Thanh, nếu nâng hạng là câu chuyện của thị trường thì quản trị công ty chính là câu chuyện về chất lượng “hàng hóa” trên thị trường đó. Muốn phát triển thị trường vốn theo chiều sâu, thu hút dòng vốn dài hạn và nâng cao vị thế trên bản đồ tài chính khu vực, Việt Nam không thể chỉ mở rộng quy mô mà phải đồng thời nâng chuẩn quản trị doanh nghiệp theo các thông lệ quốc tế.

Muốn hút vốn ngoại, DN phải cạnh tranh bằng chất lượng quản trị

Chia sẻ tại một buổi Director Talks của VIOD, bà Thanh chỉ ra một thực tế rằng, nhiều người vẫn nhìn nhận nâng hạng như đích đến, trong khi thực tế đây chỉ là “vạch xuất phát” của một giai đoạn phát triển mới.

“Nâng hạng giúp thị trường Việt Nam bước vào “tầm ngắm” của các quỹ đầu tư toàn cầu, quỹ ETF và nhiều nhà đầu tư tổ chức với quy mô vốn hàng tỷ USD. Song, việc dòng tiền sẽ chảy vào doanh nghiệp nào lại phụ thuộc vào năng lực cạnh tranh của chính doanh nghiệp đó. Nhà đầu tư quốc tế không mua cả thị trường. Họ lựa chọn từng doanh nghiệp”, bà Thanh nói.

Theo Chủ tịch VIOD, trong quá trình sàng lọc, các nhà đầu tư ngày càng coi trọng chất lượng quản trị bên cạnh các chỉ tiêu tài chính. Một doanh nghiệp sở hữu hệ thống quản trị minh bạch, hội đồng quản trị hoạt động hiệu quả, cơ chế quản trị rủi ro chặt chẽ và bảo vệ tốt quyền lợi cổ đông sẽ có nhiều lợi thế hơn trong việc tiếp cận các dòng vốn dài hạn.

Điều này cũng đặt ra yêu cầu thay đổi trong tư duy quản trị của doanh nghiệp Việt. Trong nhiều năm, quản trị công ty thường được xem là yêu cầu tuân thủ pháp luật. Tuy nhiên, khi thị trường vốn hội nhập ngày càng sâu với các chuẩn mực quốc tế, cách tiếp cận này không còn phù hợp.

Chủ tịch VIOD nhấn mạnh, quản trị theo chuẩn mực quốc tế không chỉ dừng lại ở việc công bố thông tin đầy đủ hay hoàn thiện quy trình nội bộ, mà còn đòi hỏi doanh nghiệp phải nâng cao năng lực quản trị các rủi ro mới như biến đổi khí hậu, phát triển bền vững và chuyển đổi số. Bên cạnh đó, hội đồng quản trị cần bảo đảm tính độc lập, đa dạng về chuyên môn và kinh nghiệm, đồng thời phát huy vai trò của các ủy ban chuyên trách trong giám sát, quản trị rủi ro và hoạch định chiến lược dài hạn.

Ở tầm vĩ mô, việc nâng chuẩn quản trị theo các nguyên tắc OECD được kỳ vọng sẽ tạo hiệu ứng lan tỏa đối với toàn bộ thị trường vốn. Theo kết quả đánh giá của VIOD, các doanh nghiệp có vốn nhà nước chỉ chiếm khoảng 32% số lượng trong rổ VNX Allshare nhưng đóng góp khoảng 42% tổng giá trị vốn hóa thị trường. Vì vậy, nếu nhóm doanh nghiệp này cải thiện chất lượng quản trị theo định hướng của Nghị quyết 79-NQ/TW, mặt bằng quản trị chung của thị trường cũng sẽ được nâng lên đáng kể.

Cũng theo vị chuyên gia, giá trị lớn nhất của việc áp dụng các nguyên tắc OECD không nằm ở số lượng doanh nghiệp đáp ứng các tiêu chuẩn, mà ở việc hình thành một chuẩn mực quản trị mới cho thị trường vốn Việt Nam. Khi chất lượng quản trị được cải thiện, chất lượng “hàng hóa” trên thị trường cũng được nâng lên, qua đó củng cố niềm tin của nhà đầu tư và tạo nền tảng để thu hút các dòng vốn quốc tế bền vững.

“Nếu nâng hạng thị trường mở ra cánh cửa để dòng vốn quốc tế bước vào Việt Nam thì quản trị công ty chính là tiêu chuẩn để doanh nghiệp được lựa chọn”, bà Hà Thị Thu Thanh khẳng định.

Ở góc độ rộng hơn, bà Sibylle Bachmann, Trưởng đại diện Tổng cục Kinh tế Liên bang Thụy Sĩ tại Việt Nam, cho rằng tác động của quản trị công ty không chỉ dừng lại ở khả năng thu hút vốn hay nâng cao chất lượng thị trường. Khi các chuẩn mực quản trị được cải thiện trên diện rộng, lợi ích có thể lan tỏa tới toàn bộ nền kinh tế, góp phần nâng cao khả năng chống chịu của doanh nghiệp và cải thiện hiệu quả phân bổ dòng vốn đầu tư.

Theo bà Bachmann, điều này càng có ý nghĩa khi Việt Nam hướng tới mục tiêu trở thành quốc gia có thu nhập cao vào năm 2045. Để hiện thực hóa mục tiêu đó, nền kinh tế cần chuyển dịch mạnh hơn sang các hoạt động có giá trị gia tăng cao, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và hướng tới tăng trưởng xanh.

“Để đạt được điều đó, Việt Nam cần nguồn vốn thông minh, bền vững và các doanh nghiệp có uy tín. Quản trị công ty chính là một trong những nền tảng trọng tâm để hiện thực hóa mục tiêu này”, bà Sibylle Bachmann nhấn mạnh.