'Chỉ 11% tổ chức tại Việt Nam đủ năng lực chống tấn công mạng'

Thông tin này được ông Nguyễn Hùng Sơn, Phó Chủ tịch HĐQT FSI cho biết tại hội thảo "Tuân thủ luật bảo vệ dữ liệu cá nhân - Những thách thức, rủi ro và giải pháp công nghệ", được tổ chức ngày 20/3.

Việt Nam là “mỏ vàng dữ liệu” trong tầm ngắm tội phạm mạng

Tại hội thảo, thượng tá Nguyễn Đình Đỗ Thi, Phó Trưởng phòng 1, A05 - Bộ Công an nhận định dữ liệu là huyết mạch của quá trình chuyển đổi số quốc gia. Đây không chỉ là một cách ví von hình ảnh mà là sự đúc kết từ thực tiễn vận hành của dòng chảy thông tin toàn cầu trong thập kỷ thứ ba của thế kỷ XXI.

Theo ông Thi, trên thế giới, các cường quốc công nghệ đã sớm định vị giá trị chiến lược của dữ liệu bằng những phép so sánh kinh điển. Tại Liên minh châu Âu giới chức ví dữ liệu như dầu mỏ mới. Nếu dầu mỏ là nhiên liệu thúc đẩy cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ hai, thì dữ liệu chính là nguồn năng lượng vô tận cho cuộc cách mạng 4.0. Khác với tài nguyên hữu hạn, dữ liệu càng được khai thác, càng được chia sẻ và phân tích sâu, giá trị của nó càng tăng tiến theo cấp số nhân, mang lại lợi thế cạnh tranh tuyệt đối cho các doanh nghiệp và quốc gia nắm giữ công nghệ xử lý.

Trong khi đó, tại Hoa Kỳ, dữ liệu được xem như "ôxy trong không khí". Nó hiện hữu ở mọi nơi, vô hình nhưng thiết yếu. Thiếu đi dòng chảy dữ liệu sạch và thông suốt, mọi hệ thống tài chính, mạng lưới vận hành đô thị thông minh và an ninh quốc phòng sẽ rơi vào trạng thái ngạt thở.

Đối với Việt Nam, dữ liệu được xác lập là "tư liệu sản xuất đặc biệt", là nguồn năng lượng mới thúc đẩy nền kinh tế số chiếm tỷ trọng ngày càng lớn trong GDP. Việc dữ liệu trở thành trung tâm đang thay đổi hoàn toàn cách chúng ta sống, làm việc và định vị giá trị con người trong không gian số.

Dù đạt được những bước tiến thần tốc về hạ tầng internet với hơn 85,6 triệu người dùng (tính đến tháng 1/2026), chiếm 84,2% dân số, Việt Nam đang phải đối mặt với những thách thức an ninh phi truyền thống vô cùng khốc liệt.

"Sự bùng nổ của người dùng internet cũng đồng nghĩa với việc kho dữ liệu cá nhân của người Việt trở thành một 'mỏ vàng' khổng lồ, thu hút sự thèm khát của các tổ chức tội phạm xuyên quốc gia", ông Thi nhấn mạnh.

Theo ông Thi, thực tế cho thấy tình trạng mua bán, chiếm đoạt dữ liệu cá nhân đang diễn ra tràn lan và ngày càng tinh vi. Trên các diễn đàn ngầm và hội nhóm kín, dữ liệu của hàng chục triệu người Việt bị phân loại và rao bán công khai như một loại hàng hóa thông thường. Các tệp dữ liệu này không chỉ dừng lại ở thông tin định danh cơ bản như họ tên, số điện thoại hay số CCCD, mà đã tiến sâu vào các dữ liệu nhạy cảm: tài khoản ngân hàng, lịch sử giao dịch, thông tin y tế, và cả những bí mật đời tư.

Ông Thi đánh giá một trong những kẽ hở lớn nhất hiện nay chính là sự chủ quan của người dân trong việc sử dụng các thiết bị thông minh (IoT). Hệ thống camera giám sát được lắp đặt phổ biến tại các hộ gia đình để bảo vệ tài sản, nhưng nếu không được bảo mật đúng cách, chúng lại trở thành "mắt thần" giúp kẻ xấu xâm nhập trái phép. Đã có không ít vụ việc đau lòng khi hình ảnh riêng tư trong phòng ngủ, khu vực nhạy cảm bị đánh cắp và phát tán nhằm mục đích tống tiền hoặc làm nhục khổ chủ.

"Tội phạm công nghệ cao hiện nay không chỉ dừng lại ở việc đánh cắp, mà còn xây dựng hàng trăm 'kịch bản' lừa đảo tinh vi dựa trên chính thông tin cá nhân thu thập được, gây thiệt hại kinh tế ước tính lên tới hàng nghìn tỷ đồng mỗi năm", thượng tá Nguyễn Đình Đỗ Thi chia sẻ.

Còn theo ông Nguyễn Hùng Sơn, Phó Chủ tịch HĐQT FSI, các tổ chức hiện đang đối mặt với "gọng kìm" áp lực kép. Một mặt, các xu hướng tấn công mạng ngày càng trở nên tinh vi, phức tạp với 5 loại hình phổ biến nhất: tấn công từ chối dịch vụ (DDoS), mã hóa dữ liệu, lừa đảo (phishing), cài mã độc đánh cắp thông tin tài chính và xâm nhập đánh cắp dữ liệu.

Mặt khác, hành lang pháp lý tại Việt Nam đang ngày càng thắt chặt. Điển hình là Thông tư 12 của Bộ Thông tin và Truyền thông quy định các hệ thống thông tin cấp độ 3 trở lên bắt buộc phải trang bị giải pháp chống thất thoát dữ liệu.

Tuy nhiên, ông Sơn cho rằng thực tế triển khai lại vấp phải những rào cản lớn về nguồn lực. Thống kê cho thấy chỉ khoảng 11% tổ chức tại Việt Nam đủ năng lực phòng chống tấn công mạng, trong khi có tới 56% đơn vị chưa có cán bộ chuyên trách về an toàn thông tin.

"Đối với khối cơ quan hay doanh nghiệp vừa và nhỏ, thậm chí cán bộ chuyên trách về công nghệ thông tin nói chung còn thiếu, chưa nói đến chuyên gia bảo mật," ông Sơn chia sẻ.

"Nút thắt" nằm ở nhận thức của lãnh đạo

Từ góc độ doanh nghiệp, ông Sơn cho rằng thách thức lớn nhất trong việc tuân thủ quy định bảo vệ dữ liệu cá nhân không nằm ở công nghệ, mà nằm ở nhận thức của lãnh đạo tổ chức.

Theo ông Sơn, nếu lãnh đạo doanh nghiệp có nhận thức đầy đủ, việc lựa chọn giải pháp phù hợp và tổ chức triển khai sẽ trở nên rõ ràng, đồng thời tạo ra sự tuân thủ xuyên suốt trong đội ngũ nhân sự. Ngược lại, nếu thiếu định hướng từ cấp quản lý cao nhất, các chính sách bảo vệ dữ liệu khó có thể được thực thi hiệu quả.

Một rủi ro đáng chú ý khác theo ông Sơn đến từ chính quá trình vận hành hiện nay, khi nhiều doanh nghiệp đang sử dụng các công cụ trí tuệ nhân tạo mà chưa kiểm soát chặt chẽ dữ liệu đầu vào.

“Trong quá trình sử dụng AI, doanh nghiệp có thể vô tình cung cấp những thông tin nhạy cảm mà không nhận thức đầy đủ rủi ro”, ông Sơn cảnh báo.

Trong bối cảnh đó, lãnh đạo FSI khuyến nghị các tổ chức cần nâng cao nhận thức cho lãnh đạo, đồng thời đẩy mạnh đào tạo nhân sự để xây dựng và vận hành các chính sách bảo vệ dữ liệu phù hợp. Đặc biệt, cần tận dụng các quy định cho phép xử lý, ẩn danh hoặc khử dữ liệu cá nhân để giảm thiểu nguy cơ lộ lọt thông tin.

Từ góc độ đơn vị cung cấp giải pháp, ông Sơn cho rằng doanh nghiệp hiện nay có nhiều điều kiện thuận lợi hơn để triển khai các hệ thống bảo vệ dữ liệu. Sự phát triển nhanh chóng của công nghệ, đặc biệt là AI, đã giúp chi phí triển khai giảm đáng kể. Nếu như trước đây doanh nghiệp phải đầu tư hàng tỷ đồng cho các giải pháp an toàn thông tin, thì hiện nay chỉ với vài trăm triệu đồng đã có thể tiếp cận các công cụ phù hợp. Điều này mở ra cơ hội để nhiều doanh nghiệp, kể cả doanh nghiệp vừa và nhỏ, từng bước xây dựng hệ thống bảo vệ dữ liệu cá nhân mà không còn bị rào cản quá lớn về tài chính.

Tuy nhiên, để thị trường giải pháp phát triển lành mạnh, ông Nguyễn Hùng Sơn cho rằng cần có vai trò rõ nét hơn từ cơ quan quản lý nhà nước. Cụ thể, cần sớm ban hành các quy chuẩn, tiêu chuẩn kỹ thuật đối với thiết bị và giải pháp an toàn thông tin. Đây là những sản phẩm có tính nhạy cảm cao, liên quan trực tiếp đến dữ liệu cá nhân, do đó cần được kiểm định chặt chẽ để bảo đảm chất lượng và độ tin cậy.

Bên cạnh đó, ông cũng cho rằng cần tăng cường sự phối hợp giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp và các hiệp hội nghề nghiệp trong việc xây dựng hệ sinh thái bảo vệ dữ liệu.

“Chỉ khi có sự hợp tác và chia sẻ giữa các bên, chúng ta mới có thể xây dựng được các giải pháp bảo vệ dữ liệu hiệu quả, đáp ứng yêu cầu của thực tiễn chuyển đổi số”, ông Nguyễn Hùng Sơn nhấn mạnh.

FSI giới thiệu giải pháp DDHbox với triết lý "bình dân hóa" an toàn thông tin. Đây là giải pháp tập trung vào việc chống thất thoát dữ liệu ngay cả khi hệ thống đã bị mã độc thâm nhập. Khác với các lớp bảo mật đầu vào như tường lửa (firewall) hay các giải pháp chống lây lan trong mạng nội bộ, DDHbox tập trung vào nhóm giải pháp thứ ba: ngăn chặn thất thoát dữ liệu ở đầu ra (Egress).

Thiết bị được lắp đặt tại đường ra từ mạng LAN đi Internet với ba chức năng cốt lõi: phát hiện các hành vi bất thường khi mã độc kết nối tới máy chủ điều khiển (C2) để nhận lệnh hoặc gửi dữ liệu ra ngoài; lập tức ngăn chặn các kết nối này dựa trên danh sách đen (Blacklist) được cập nhật liên tục; và cảnh báo theo thời gian thực để người dùng kịp thời khoanh vùng, loại bỏ mã độc.

Quá trình triển khai và cấu hình tự động chỉ mất từ 10 đến 15 phút, giúp các đơn vị không có kỹ sư bảo mật chuyên trách vẫn có thể vận hành hiệu quả. Toàn bộ cơ sở dữ liệu về mã độc được cập nhật 24/7 từ trung tâm giám sát an ninh mạng độc quyền tại Nhật Bản, đảm bảo hệ thống không bị lạc hậu trước các chủng mã độc mới.

Giải pháp này hướng tới phân khúc các cơ quan, doanh nghiệp vừa và nhỏ có từ vài chục đến vài trăm máy tính – những đơn vị thường gặp khó khăn về kinh phí đầu tư an ninh mạng. Mô hình triển khai linh hoạt cho phép lắp đặt sau Router, Wifi hoặc Firewall, thậm chí có thể tách riêng các phòng ban quan trọng để bảo vệ cục bộ nhằm tối ưu chi phí.

Đặc biệt, FSI dự kiến sẽ tích hợp thêm gói dịch vụ bảo hiểm an ninh mạng vào giải pháp này. Trong trường hợp hệ thống đã trang bị DDHbox nhưng vẫn bị tấn công, khách hàng sẽ nhận được hỗ trợ tài chính để điều tra truy vết, khôi phục dữ liệu và xử lý sự cố, giúp bảo vệ ngân sách của đơn vị trước các rủi ro kinh tế.

Giải pháp DDHbox hiện đã được triển khai thành công tại gần 10.000 cơ quan, tổ chức tại Nhật Bản và hiện đang được FSI phân phối độc quyền tại thị trường Việt Nam.