Chiến lược tăng trưởng hai con số: TP.HCM phải đóng vai trò dẫn dắt

Tại buổi làm việc với với Ban Thường vụ Thành ủy TP Hồ Chí Minh diễn ra mới đây, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm khẳng định Thành phố cần nhận thức rõ mục tiêu tăng trưởng hai con số của Thành phố gắn với vai trò dẫn dắt phát triển cả nền kinh tế, không phải chỉ đạt số lượng tăng trưởng mà bỏ qua chất lượng và nền tảng; không để vốn, đất đai, dự án hay cơ hội bị ách tắc; tiếp tục quyết đoán tháo gỡ dứt điểm vướng mắc về pháp lý, quy hoạch, đầu tư; đẩy nhanh giải ngân đầu tư công.

Nhiều lợi thế chuyển mình

Phó Chủ tịch UBND TP.HCM Hoàng Nguyên Dinh cho biết, thành phố đang bước vào giai đoạn cao điểm triển khai hàng loạt nhiệm vụ lớn theo các nghị quyết, kết luận của Trung ương và chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm trong chuyến làm việc gần đây. Trọng tâm là hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số và phấn đấu thu ngân sách đạt 1 triệu tỷ đồng.

Theo ông Dinh, trong 4 tháng đầu năm 2026, tình hình kinh tế - xã hội của TP.HCM cơ bản đạt và vượt nhiều mục tiêu đề ra, nhờ sự vào cuộc quyết liệt của các sở ngành và địa phương. Điểm nhấn nổi bật là việc thành phố khởi công đồng loạt 10 dự án hạ tầng chiến lược với tổng vốn gần 520.000 tỷ đồng, tương đương khoảng 20 tỷ USD.

Lãnh đạo TP.HCM đánh giá cao tinh thần làm việc với “tốc độ tên lửa” của các sở ngành, địa phương trong việc tháo gỡ thủ tục, đẩy nhanh tiến độ triển khai dự án, qua đó tạo niềm tin cho các nhà đầu tư chiến lược và cộng đồng doanh nghiệp.

TS Lê Duy Bình, Giám đốc Economica Việt Nam cho rằng, việc xây dựng Luật Đô thị đặc biệt cho TP.HCM và lấy cải cách thể chế phát triển làm trọng tâm đã phản ánh đúng tầm vóc, vị thế cũng như sứ mệnh của thành phố trong giai đoạn mới. Theo định hướng quy hoạch giai đoạn 2025-2050, tầm nhìn 100 năm, TP.HCM hướng tới trở thành một siêu đô thị bền vững, sáng tạo và đáng sống, phát triển theo mô hình đa trung tâm gắn với trung tâm tài chính quốc tế, thương mại tự do và hệ thống logistics hiện đại.

Ông Bình cũng nhấn mạnh, dưới sự chỉ đạo quyết liệt của Đảng, Chính phủ cùng sự quyết tâm của chính quyền và người dân TP.HCM, chỉ trong thời gian ngắn thành phố đã đồng loạt triển khai nhiều dự án trọng điểm trên các lĩnh vực hạ tầng, giao thông và dân sinh như Khu đô thị Bình Quới – Thanh Đa, Khu liên hợp Thể thao Rạch Chiếc hay hai dự án Trung tâm hành chính mới tại Thủ Thiêm. Theo ông, đây là những tín hiệu cho thấy TP.HCM đang bước vào giai đoạn tăng tốc phát triển với quyết tâm tháo gỡ các điểm nghẽn tồn tại nhiều năm qua.

PGS.TS Trần Hoàng Ngân nhận định, những thay đổi mang tính nền tảng về hạ tầng, thể chế và mô hình tăng trưởng đang tạo tiền đề quan trọng để TP.HCM bước vào giai đoạn phát triển bền vững hơn từ năm 2026.

Theo ông, thành phố tập trung vào việc xây dựng các nền tảng tăng trưởng dài hạn, trong đó hạ tầng và thể chế là hai trụ cột quan trọng, song song với việc hình thành các động lực tăng trưởng mới. Về hạ tầng, TP.HCM đang ưu tiên nguồn lực cho các dự án đầu tư công có tính kết nối chiến lược, đặc biệt là hạ tầng liên vùng kết nối Đông Nam Bộ, Đồng bằng sông Cửu Long và Tây Nguyên. Các tuyến vành đai, cao tốc, quốc lộ cùng hệ thống metro khi được vận hành đồng bộ sẽ góp phần tháo gỡ “điểm nghẽn” hạ tầng.

Ở góc độ thể chế, PGS.TS Trần Hoàng Ngân cho rằng, việc Quốc hội ban hành và tiếp tục hoàn thiện Nghị quyết 98 về cơ chế, chính sách đặc thù cho TP.HCM có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Đây được xem là khung thể chế linh hoạt hơn, giúp thành phố chủ động trong phân cấp, phân quyền, huy động nguồn lực và thử nghiệm các mô hình phát triển mới phù hợp với vai trò đầu tàu kinh tế.

Bên cạnh đó, việc hình thành các động lực tăng trưởng mới như trung tâm tài chính quốc tế, trung tâm logistics, khu thương mại tự do hay cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ đang tạo nền móng quan trọng cho giai đoạn phát triển 2026-2030 của TP.HCM.

Tới những khó khăn hiện hữu

Thuận lợi là vậy, nhưng việc đặt ra mục tiêu tăng trưởng cao cũng mang lại không ít thách thức. Ông Nguyễn Ngọc Hòa, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp TPHCM (HUBA), cho rằng, doanh nghiệp đang phải đối mặt với “tổ hợp áp lực” gồm chi phí tăng, thị trường thu hẹp và tiêu chuẩn ngày càng khắt khe. Với hơn 97% doanh nghiệp là nhỏ và vừa, mức độ thích ứng không đồng đều đang trở thành điểm nghẽn của toàn hệ sinh thái.

Từ thực tế này cho thấy mô hình tăng trưởng dựa vào mở rộng quy mô, gia công và chi phí thấp đang dần mất hiệu quả. Khi chi phí đầu vào gia tăng và tiêu chuẩn thị trường nâng cao, lợi thế cạnh tranh truyền thống bị thu hẹp, buộc TP.HCM phải chuyển sang mô hình tăng trưởng dựa trên năng suất, công nghệ và giá trị gia tăng. Để không chỉ tăng trưởng nhanh, mà phải bền vững và hiệu quả.

Theo ông Nguyễn Lộc Hà, Phó Chủ tịch Thường trực UBND TPHCM, định hướng này được cụ thể hóa bằng việc chuyển dịch sang các ngành, lĩnh vực có hàm lượng khoa học - công nghệ cao, gắn với kinh tế số và kinh tế xanh. Thành phố tập trung thu hút các khâu tạo giá trị gia tăng lớn, đồng thời thúc đẩy đổi mới công nghệ và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Đây là bước chuyển mang tính nền tảng, từ tăng trưởng theo chiều rộng sang chiều sâu.

Hiệu quả bước đầu đã phản ánh rõ trong cấu trúc kinh tế. Kinh tế số hiện đóng góp khoảng 25% GRDP và được đặt mục tiêu đạt 30%-40% trong những năm tới, trong khi các ngành công nghệ cao, tài chính, logistics và thương mại hiện đại ngày càng giữ vai trò chủ đạo.

Và nỗ lực cải cách thể chế

Theo GS.TS Nguyễn Khắc Quốc Bảo, Phó Giám đốc Đại học Kinh tế TP.HCM, để TP.HCM phát huy đúng vai trò đô thị đặc biệt theo định hướng của Bộ Chính trị, điều quan trọng nhất là phải sớm tháo gỡ các “nút thắt” về thể chế, thủ tục đầu tư và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo.

Ông cho rằng, nút thắt lớn nhất hiện nay là cơ chế và thẩm quyền quyết định. Nếu TP.HCM vẫn vận hành theo tư duy “xin - cho”, phải chờ hướng dẫn từ các bộ, ngành hoặc xử lý từng vấn đề riêng lẻ thì rất khó tạo ra tốc độ phát triển đủ nhanh để dẫn dắt cả nước. Theo ông, một đô thị đặc biệt cần được trao không gian pháp lý đủ rộng để chủ động triển khai các mô hình mới, nhất là trong những lĩnh vực chưa có tiền lệ. Thành phố cần chuyển mạnh từ tư duy “cấp phép trước” sang “hậu kiểm”, đồng thời xác định rõ những gì không được làm thay vì chỉ liệt kê những gì được phép làm.

Bên cạnh đó, thủ tục đầu tư và cách vận hành bộ máy hành chính cũng là điểm nghẽn cần tháo gỡ sớm. Với các lĩnh vực ưu tiên như công nghệ cao, R&D, y tế, giáo dục, đổi mới sáng tạo hay các mô hình khu thương mại tự do, nếu tiếp tục áp dụng quy trình hành chính truyền thống sẽ rất khó tạo đột phá. Ông đề xuất nghiên cứu cơ chế “mặc nhiên phê duyệt” đối với một số trường hợp đáp ứng đầy đủ điều kiện, qua đó buộc bộ máy hành chính phải phản hồi đúng thời hạn, nâng cao trách nhiệm giải trình và tạo niềm tin cho nhà đầu tư.

Ngoài ra, theo GS.TS Nguyễn Khắc Quốc Bảo, TP.HCM cũng cần tập trung khơi thông hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, xem các trường đại học, viện nghiên cứu, khu công nghệ cao và trung tâm đổi mới sáng tạo là những cực tăng trưởng mới của thành phố.

Đồng quan điểm, TS Võ Trí Thành, Viện trưởng Viện nghiên cứu Chiến lược thương hiệu và cạnh tranh cho rằng, để duy trì tốc độ tăng trưởng hai con số, TP.HCM cần chuyển trọng tâm sang nâng cao năng suất và chất lượng tăng trưởng thay vì tiếp tục dựa chủ yếu vào mở rộng quy mô.

Theo ông Thành, giải pháp quan trọng trước hết là thúc đẩy doanh nghiệp nâng cao năng suất thông qua đổi mới công nghệ, đẩy mạnh số hóa quy trình và cải thiện năng lực quản trị. Khi năng suất được cải thiện, doanh nghiệp sẽ có khả năng hấp thụ một phần chi phí đầu vào, giảm áp lực tăng giá và duy trì sức cạnh tranh trên thị trường.

Ở góc độ chính sách, ông Thành cho rằng TP.HCM cần tiếp tục cải cách thể chế, cải thiện môi trường kinh doanh theo hướng minh bạch, ổn định và có khả năng dự báo cao hơn. Đồng thời, thành phố cần đẩy mạnh phát triển hạ tầng số, hỗ trợ đổi mới sáng tạo và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực nhằm tạo nền tảng cho tăng trưởng năng suất trong dài hạn.

Nếu các giải pháp được triển khai đồng bộ và thực chất, thì vấn đề tăng trưởng hai con số của Thành phố sẽ không phải là nỗi lo. Nói như chuyên gia kinh tế Lê Duy Bình: “Tăng trưởng hai con số với Thành phố là điều trong tầm tay và nếu các giải pháp trên được triển khai một cách đầy đủ và thực chất thì Thành phố sẽ đóng vai trò dẫn dắt trong việc thực hiện mục tiêu tăng trưởng hai con số”, TS Lê Duy Bình khẳng định.