'Chính sách tài khóa không chỉ là bệ đỡ mà phải trở thành lực kéo tăng trưởng'

Mục tiêu tăng trưởng GDP khoảng 10% trong năm 2026 đang đặt ra yêu cầu rất lớn đối với công tác điều hành kinh tế vĩ mô. Sau mức tăng trưởng tích cực trong 6 tháng đầu năm, áp lực duy trì đà bứt phá trong nửa cuối năm sẽ ngày càng lớn khi kinh tế thế giới vẫn tiềm ẩn nhiều rủi ro, xung đột địa chính trị kéo dài, chủ nghĩa bảo hộ gia tăng, trong khi dư địa của các động lực tăng trưởng truyền thống dần thu hẹp.

Trong bối cảnh đó, chính sách tài khóa được kỳ vọng sẽ đóng vai trò trung tâm trong việc thúc đẩy tổng cầu, hỗ trợ doanh nghiệp, khơi thông các nguồn lực đang bị ách tắc và tạo thêm dư địa cho nền kinh tế bứt phá. Tuy nhiên, việc mở rộng chính sách tài khoá cũng đối diện với nhiều áp lực. Về vấn đề này, Tạp chí Đầu tư Tài chính - VietnamFinance có cuộc trò chuyện với ông Nguyễn Đức.

Nhiệm vụ của chính sách tài khóa là khơi thông các nguồn lực tăng trưởng

- Ông đánh giá như thế nào về kết quả tăng trưởng 6 tháng đầu năm của nền kinh tế?

Thứ trưởng Nguyễn Đức Chi: Tăng trưởng trong những tháng đầu năm là kết quả tích cực trong bối cảnh kinh tế thế giới vẫn còn nhiều bất ổn. Tuy nhiên, để hoàn thành mục tiêu tăng trưởng khoảng 10% cho cả năm, nền kinh tế cần đạt mức tăng trưởng khoảng 10 - 11% trong các quý còn lại. Đây là nhiệm vụ rất nặng nề.

- Trong bối cảnh đó, chính sách tài khoá sẽ giữ vai trò như thế nào trong tăng trưởng?

Thứ trưởng Nguyễn Đức Chi: Trong bối cảnh đó, chính sách tài khóa giữ vai trò đặc biệt quan trọng, vừa là "bệ đỡ" giúp nền kinh tế ứng phó với các cú sốc từ bên ngoài, vừa là "lực kéo" trực tiếp đối với tổng cầu và là nguồn "vốn mồi" dẫn dắt đầu tư của khu vực tư nhân. Tuy nhiên, để tạo động lực tăng trưởng đủ mạnh, chính sách tài khóa cần được phối hợp chặt chẽ với chính sách tiền tệ, cải cách thể chế, cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh và nâng cao năng suất lao động.

Vai trò này trước hết được thể hiện thông qua đầu tư công. Năm 2026, Thủ tướng Chính phủ đã giao kế hoạch vốn đầu tư công hơn 1,013 triệu tỷ đồng. Đến hết tháng 5, cả nước mới giải ngân khoảng 219,4 nghìn tỷ đồng, tương đương 21,6% kế hoạch. Điều đó đồng nghĩa với việc gần 794 nghìn tỷ đồng vẫn cần được đưa vào nền kinh tế trong những tháng cuối năm.

Nếu nguồn vốn này được giải ngân đúng tiến độ cho các dự án hạ tầng chiến lược như cao tốc, sân bay, cảng biển, năng lượng, hạ tầng số và khoa học - công nghệ, đầu tư công sẽ không chỉ góp phần thúc đẩy tổng cầu, tạo việc làm mà còn giảm chi phí logistics, mở rộng không gian phát triển và tạo niềm tin để khu vực doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư.

Bên cạnh đó, các chính sách miễn, giảm, gia hạn thuế và phí tiếp tục phát huy hiệu quả trong việc hỗ trợ doanh nghiệp và kích thích tiêu dùng. Riêng quý I, quy mô hỗ trợ đạt khoảng 43,6 nghìn tỷ đồng; lũy kế 5 tháng là khoảng 72,8 nghìn tỷ đồng. Việc tiếp tục giảm 2% thuế giá trị gia tăng đến hết năm 2026 cùng nhiều chính sách giảm phí, lệ phí đã góp phần giảm chi phí đầu vào, tăng dòng tiền cho doanh nghiệp và kích thích sức mua của thị trường.

Một nhiệm vụ quan trọng khác của chính sách tài khóa là khơi thông các nguồn lực đang bị ách tắc trong nền kinh tế. Quy mô các nguồn lực này được ước tính lớn gấp khoảng ba lần tổng vốn đầu tư công năm 2026. Nếu các dự án tồn đọng được tháo gỡ kịp thời và các nguồn lực được đưa trở lại lưu thông, nền kinh tế sẽ có thêm dư địa tăng trưởng rất lớn mà không nhất thiết phải tăng tương ứng chi ngân sách.

Có thể nói, trong giai đoạn hiện nay, chính sách tài khóa đang tập trung vào ba trụ cột lớn: đẩy mạnh giải ngân đầu tư công; tiếp tục hỗ trợ doanh nghiệp và người dân thông qua các chính sách thuế, phí; đồng thời khơi thông, huy động hiệu quả các nguồn lực xã hội cho đầu tư phát triển.

Bộ Tài chính sẽ tiếp tục điều hành chính sách tài khóa theo hướng chủ động, linh hoạt, mở rộng có trọng tâm, trọng điểm; phối hợp chặt chẽ với chính sách tiền tệ, đồng thời bảo đảm ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát, giữ vững an toàn nợ công và tính bền vững của ngân sách nhà nước.

- Trong quý II/2026, Bộ Tài chính đã đề xuất giảm mạnh nhiều loại thuế, phí để ứng phó với biến động địa chính trị và hỗ trợ nền kinh tế. Bộ đánh giá như thế nào về tác động của các chính sách này đối với tăng trưởng và ngân sách nhà nước? Việc tiếp tục gia hạn hoặc ban hành thêm các chính sách hỗ trợ có tạo áp lực lên cân đối ngân sách năm 2026 không?

Thứ trưởng Nguyễn Đức Chi: Xung đột địa chính trị khiến giá năng lượng, đặc biệt là dầu mỏ và khí đốt, biến động mạnh, làm gián đoạn nguồn cung và đẩy giá xăng dầu tăng cao trong thời gian ngắn, ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động sản xuất, kinh doanh cũng như đời sống người dân.

Để ổn định thị trường và bảo đảm an ninh năng lượng, Bộ Tài chính đã chủ động trình Chính phủ ban hành nhiều giải pháp tài khóa như giảm thuế nhập khẩu đối với xăng dầu và nguyên liệu sản xuất xăng dầu xuống 0%, kéo dài thời gian áp dụng các chính sách giảm thuế, bổ sung thêm một số mặt hàng được hưởng ưu đãi, đồng thời tạm ứng 8.000 tỷ đồng cho Quỹ Bình ổn giá xăng dầu. Cùng với đó là việc kéo dài các chính sách giảm thuế bảo vệ môi trường, thuế giá trị gia tăng đối với xăng dầu và miễn, giảm một số loại phí, lệ phí trong lĩnh vực giao thông vận tải.

Đến nay, giá xăng dầu trong nước đã giảm đáng kể, tiệm cận mức trước khi xảy ra xung đột tại Trung Đông. Bộ Tài chính sẽ tiếp tục phối hợp chặt chẽ với Bộ Công Thương theo dõi sát diễn biến giá năng lượng thế giới để điều hành linh hoạt, góp phần kiểm soát lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô và hỗ trợ tăng trưởng.

Đúng là các chính sách giảm thuế, phí trước mắt sẽ làm giảm một phần nguồn thu ngân sách nhà nước. Tuy nhiên, xét tổng thể, đây là những giải pháp cần thiết để bình ổn thị trường, kiểm soát lạm phát và tạo động lực cho tăng trưởng kinh tế.

Xăng dầu chiếm tỷ trọng đáng kể trong rổ hàng hóa tính CPI, nên việc giảm thuế giúp hạ nhiệt giá cả, qua đó giảm áp lực lạm phát. Đồng thời, chi phí đầu vào của doanh nghiệp, đặc biệt trong lĩnh vực vận tải và sản xuất, cũng được giảm đáng kể, góp phần nâng cao sức cạnh tranh và thúc đẩy hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Để bảo đảm cân đối ngân sách, Chính phủ đang chỉ đạo quyết liệt công tác thu ngân sách, đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý thuế, chống thất thu, mở rộng cơ sở thu, đồng thời điều hành chi chặt chẽ, thực hành tiết kiệm và sử dụng hiệu quả các nguồn lực dự phòng.

Thời gian tới, Bộ Tài chính sẽ tiếp tục theo dõi sát diễn biến kinh tế trong nước và quốc tế để tham mưu các chính sách thuế, phí phù hợp khi cần thiết, bảo đảm hài hòa giữa mục tiêu hỗ trợ người dân, doanh nghiệp với yêu cầu giữ vững an toàn tài chính quốc gia và cân đối ngân sách nhà nước.

- Thời gian qua, Bộ Tài chính đã liên tiếp đề xuất nhiều chính sách miễn, giảm thuế, phí để hỗ trợ doanh nghiệp và người dân. Bộ đánh giá như thế nào về hiệu quả của các chính sách này? Việc tiếp tục gia hạn hoặc ban hành thêm các chính sách hỗ trợ có tạo áp lực lên cân đối ngân sách nhà nước năm 2026 không, thưa ông?

Thứ trưởng Nguyễn Đức Chi: Xung đột địa chính trị thời gian qua, đặc biệt tại khu vực Trung Đông, đã khiến giá dầu và khí đốt thế giới biến động mạnh, tiềm ẩn nguy cơ đứt gãy nguồn cung năng lượng. Điều này tác động trực tiếp đến thị trường xăng dầu trong nước, làm gia tăng chi phí sản xuất, kinh doanh và ảnh hưởng đến đời sống của người dân.

Trước tình hình đó, Bộ Tài chính đã chủ động phối hợp với các bộ, ngành liên quan tham mưu Chính phủ ban hành nhiều giải pháp tài khóa nhằm bình ổn thị trường, kiểm soát lạm phát và bảo đảm an ninh năng lượng.

Trong đó, Bộ đã trình Chính phủ ban hành các nghị định giảm thuế nhập khẩu ưu đãi đối với xăng dầu và nguyên liệu sản xuất xăng dầu xuống 0%; đồng thời gia hạn thời gian áp dụng và mở rộng phạm vi các mặt hàng được hưởng ưu đãi để giúp doanh nghiệp đa dạng hóa nguồn cung, giảm tác động từ biến động của thị trường năng lượng thế giới.

Song song với đó, Chính phủ cũng đã quyết định tạm ứng 8.000 tỷ đồng cho Quỹ Bình ổn giá xăng dầu từ nguồn tăng thu ngân sách trung ương nhằm góp phần bảo đảm nguồn cung và hạn chế các cú sốc về giá. Gần đây nhất, Bộ Tài chính tiếp tục trình Chính phủ kéo dài thời gian áp dụng các chính sách ưu đãi về thuế nhập khẩu, thuế bảo vệ môi trường và thuế giá trị gia tăng đối với xăng dầu.

Không chỉ riêng lĩnh vực năng lượng, Bộ Tài chính cũng đã trình ban hành nhiều chính sách miễn, giảm phí, lệ phí trong lĩnh vực giao thông vận tải, hàng hải, hàng không và đường thủy nội địa nhằm giảm chi phí logistics, hỗ trợ hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp.

Có thể thấy, các giải pháp này trước mắt làm giảm một phần nguồn thu ngân sách nhà nước, nhưng xét trên tổng thể lại mang lại hiệu quả tích cực đối với nền kinh tế.

Xăng dầu là mặt hàng đầu vào của hầu hết các ngành kinh tế và chiếm tỷ trọng đáng kể trong rổ hàng hóa tính CPI. Theo tính toán, giá xăng dầu tăng 1% có thể làm CPI tăng khoảng 0,05 điểm phần trăm, đồng thời khiến GDP giảm khoảng 0,06 điểm phần trăm. Vì vậy, việc sử dụng công cụ thuế, phí để bình ổn giá xăng dầu không chỉ góp phần kiểm soát lạm phát mà còn tạo dư địa cho tăng trưởng kinh tế.

Mặt khác, khi chi phí nhiên liệu giảm, doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp vận tải - nơi chi phí nhiên liệu chiếm khoảng 30% giá thành - sẽ giảm được áp lực chi phí, từ đó kéo giảm chi phí sản xuất của nhiều ngành khác và hỗ trợ sức cạnh tranh của nền kinh tế.

Đối với lo ngại về tác động tới ngân sách nhà nước, chúng tôi cho rằng đây là bài toán đã được tính toán kỹ lưỡng. Chính phủ đang chỉ đạo quyết liệt các giải pháp tăng thu ngân sách thông qua mở rộng cơ sở thu, đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý thuế, chống thất thu, đặc biệt ở các lĩnh vực như thương mại điện tử, chuyển nhượng bất động sản và đất đai. Đồng thời, việc điều hành chi ngân sách cũng được thực hiện chặt chẽ theo hướng tiết kiệm, nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực và bảo đảm bội chi trong phạm vi Quốc hội cho phép.

Thời gian tới, Bộ Tài chính sẽ tiếp tục theo dõi sát diễn biến của kinh tế thế giới và trong nước để kịp thời tham mưu các giải pháp tài khóa phù hợp khi cần thiết. Quan điểm xuyên suốt là hài hòa giữa mục tiêu hỗ trợ doanh nghiệp, người dân với yêu cầu bảo đảm an toàn tài chính quốc gia, giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô và tạo dư địa cho tăng trưởng bền vững.

Chính sách tài khoá giữ vai trò trụ cột

- Vậy, Bộ Tài chính sẽ làm gì để vừa tạo dư địa tài khóa hỗ trợ tăng trưởng, vừa bảo đảm an toàn nợ công và giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô trong giai đoạn tới?

Thứ trưởng Nguyễn Đức Chi: Giai đoạn 2026-2030, Bộ Tài chính sẽ điều hành chính sách tài khóa theo nguyên tắc huy động nguồn lực đi đôi với sử dụng hiệu quả, bảo đảm khả năng trả nợ, giữ vững an toàn nợ công và ổn định kinh tế vĩ mô.

Kế hoạch vay, trả nợ công được xây dựng trên cơ sở kiểm soát chặt chẽ quy mô, cơ cấu, chi phí vay và nghĩa vụ trả nợ theo các ngưỡng Quốc hội đã phê chuẩn. Với dư nợ công cuối năm 2025 ước khoảng 33,8% GDP, Việt Nam vẫn còn dư địa để huy động vốn phục vụ tăng trưởng nhưng vẫn bảo đảm an toàn tài khóa.

Trong thời gian tới, Bộ Tài chính sẽ điều hành linh hoạt phát hành trái phiếu Chính phủ, ưu tiên huy động vốn ODA và vốn vay ưu đãi cho các dự án thực sự hiệu quả, đồng thời không vay bằng mọi giá.

Song song với đó, Bộ sẽ nâng cao hiệu quả quản lý đầu tư công, ưu tiên các dự án hạ tầng chiến lược, có khả năng giải ngân và tạo sức lan tỏa, đồng thời kiên quyết khắc phục tình trạng đầu tư dàn trải, sử dụng vốn kém hiệu quả.

Mục tiêu xuyên suốt là vừa khơi thông nguồn lực cho tăng trưởng, vừa sử dụng hiệu quả từng đồng vốn, bảo đảm tăng trưởng nhanh nhưng bền vững, không đánh đổi ổn định kinh tế vĩ mô, an toàn nợ công và an ninh tài chính quốc gia.

- Từ kinh nghiệm điều hành những năm qua, theo Bộ Tài chính, đâu là các chính sách tài khóa tạo hiệu quả rõ nhất và bài học nào cần phát huy để đạt mục tiêu tăng trưởng năm 2026?

Thứ trưởng Nguyễn Đức Chi: Giai đoạn 2021-2025 cho thấy chính sách tài khóa đã thực sự phát huy vai trò là trụ cột của điều hành kinh tế vĩ mô.

Trước hết là đầu tư công. Hơn 3 triệu tỷ đồng vốn đầu tư công được giải ngân, tập trung cho các dự án hạ tầng trọng điểm, qua đó nâng cao chất lượng kết cấu hạ tầng, phát huy vai trò "vốn mồi", dẫn dắt đầu tư xã hội và tạo động lực tăng trưởng.

Cùng với đó, các chính sách miễn, giảm, gia hạn thuế, phí với quy mô khoảng 1,1 triệu tỷ đồng, đặc biệt là chính sách giảm 2% thuế giá trị gia tăng, đã góp phần kích cầu tiêu dùng, hỗ trợ doanh nghiệp giảm chi phí và cải thiện dòng tiền.

Điều đáng mừng là dù triển khai nhiều gói hỗ trợ lớn, ngân sách nhà nước vẫn vượt dự toán, trong khi bội chi và nợ công được kiểm soát trong giới hạn an toàn. Đây là dư địa quan trọng để tiếp tục điều hành chính sách tài khóa trong năm 2026.

Ngay từ đầu năm nay, Bộ Tài chính cũng đã chủ động trình Chính phủ nhiều chính sách giảm thuế đối với xăng dầu nhằm ổn định giá cả, kiểm soát lạm phát và giảm chi phí đầu vào cho doanh nghiệp.

Để đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số, theo tôi, chính sách tài khóa cần tập trung vào ba nhiệm vụ trọng tâm: đẩy nhanh giải ngân đầu tư công, ưu tiên các dự án hạ tầng chiến lược; điều hành linh hoạt các chính sách thuế, phí để hỗ trợ đúng đối tượng, đồng thời nuôi dưỡng nguồn thu; giữ vững kỷ luật tài chính - ngân sách và phối hợp chặt chẽ với chính sách tiền tệ để vừa thúc đẩy tăng trưởng, vừa bảo đảm ổn định kinh tế vĩ mô.

Bộ Tài chính sẽ tiếp tục phát huy những bài học đã được thực tiễn kiểm nghiệm, phối hợp chặt chẽ với các bộ, ngành và địa phương để phấn đấu đạt mục tiêu tăng trưởng GDP từ 10% trở lên trong năm 2026, tạo nền tảng cho giai đoạn phát triển 2026-2030.

Trân trọng cảm ơn ông!