Chuyện làm giấy polymer in tiền

Tôi vào nhà máy và thực sự ngỡ ngàng, bởi chưa thấy nơi nào sản xuất nguyên vật liệu mà sạch như ở đây, thậm chí không có lấy một hạt bụi. Lạ lùng hơn nữa, việc sản xuất polymer cần rất nhiều loại hóa chất, nhưng ở trong nhà máy, tuyệt nhiên không có thứ mùi gì. Ở đây chỉ có bầu không khí tinh khiết đến mức độ gần như... tuyệt đối.

Tôi hỏi ông Lương Ngọc Anh, làm thế nào đạt được sự tinh khiết đến mức lý tưởng này. Ông bảo nếu đang in mà chỉ cần có vài hạt bụi rơi vào tấm polymer thì sẽ phải hủy tất cả và làm lại từ đầu, sẽ tốn kém kinh khủng. Vì thế, không khí được thổi vào trong nhà máy này phải qua nhiều lần lọc.

Đến nhà máy, điều làm tôi ngạc nhiên nhất không phải việc Việt Nam là một trong 3 quốc gia sản xuất được tấm polymer để in tiền mà chất lượng đã được các tổ chức có uy tín trên thế giới công nhận; ngạc nhiên nhất là việc thiết kế và xây dựng một nhà máy sản xuất polymer lớn thế này chỉ do một người làm là ông Lương Ngọc Anh. Mà, quy mô của nhà máy đâu phải nhỏ. Với công suất hàng ngàn tấn polymer/năm, không những đáp ứng một phần cho việc in tiền polymer ở Việt Nam mà còn xuất khẩu cho một số nước.

Từ năm 1951, ngân hàng được tách ra từ ngành Tài chính, bắt đầu một hành trình nhiều gian khó, từ những ngày đầu còn in tiền theo cách thủ công cho đến khi có công nghệ khá hơn nhưng vẫn cần sự hỗ trợ kỹ thuật của Trung Quốc, Cộng hòa Dân chủ Đức hay Liên Xô.

Khi yêu cầu về việc chủ động in ấn đồng tiền của nước ta ngày càng trở nên cấp thiết thì bước ngoặt xuất hiện. Năm 1991, Đảng và Nhà nước đưa ra quyết định mang tính chiến lược: phải tự chủ trong khâu in tiền, chấm dứt sự phụ thuộc. Trong năm này, Nhà máy in tiền quốc gia đi vào hoạt động.

Quyết định ấy không chỉ đến từ yêu cầu phát triển kinh tế mà còn từ thực tế nhức nhối, khi đồng tiền Việt Nam bị đe dọa từng ngày bởi nạn tiền giả. Không chỉ tiền giấy bị in giả, trên thị trường còn xuất hiện cả tín phiếu giả. Mà tiền bằng giấy thì in giả là khá dễ.

Trở về sau chuyến thăm và làm việc tại Australia năm 1993, Thủ tướng Võ Văn Kiệt cầm trong tay đồng 5 đô la Australia (AUD) làm bằng chất liệu polymer. Ông lập tức triệu ông Cao Sỹ Kiêm, khi đó là Thống đốc Ngân hàng Nhà nước đến gặp. Tại đây, Thủ tướng Võ Văn Kiệt đưa tờ 5 AUD ấy cho Thống đốc Cao Sỹ Kiêm cùng mệnh lệnh: "Hãy tìm hiểu, nghiên cứu chất liệu, công nghệ mới để bảo vệ đồng tiền Việt Nam".

Không lâu sau, 18 đoàn công tác của các bộ, ngành được cử đi khảo sát tại các nước có nhiều kinh nghiệm chống tiền giả và đã có báo cáo ủng hộ mạnh mẽ việc chuyển đổi sang sử dụng tiền polymer. Lý do là loại tiền này có những ưu điểm vượt trội, vừa bền, vừa chống làm giả tốt, phù hợp khí hậu nhiệt đới ẩm, nhiều lũ lụt của Việt Nam.

Vì nhiều lý do khách quan nên phải tới ngày 17/12/2003, đồng tiền polymer đầu tiên mới được phát hành, nhờ vậy mà đã cơ bản ngăn chặn nạn tiền giả và mở ra bước ngoặt quan trọng trong bảo đảm an ninh tiền tệ quốc gia. Nhưng, thành công ấy cũng để lại một khoảng trống kéo dài: Toàn bộ giấy nền polymer đều phải nhập khẩu từ các nhà cung cấp nước ngoài, khiến Việt Nam bị phụ thuộc về giá cả, tiến độ...

Ông Lương Ngọc Anh chia sẻ, cái khó không chỉ nằm ở công nghệ cao, đòi hỏi đáp ứng tiêu chuẩn kỹ thuật khắt khe mà còn ở việc vượt qua sự hoài nghi: Liệu một doanh nghiệp 100% vốn trong nước có thể làm được điều mà cả thế giới chỉ có 2 "ông lớn" (Anh và Australia) nắm giữ?

Sau thời gian dài nghiên cứu, năm 2022, Công ty Q&T đã chính thức công bố công nghệ PolySecure - bước tiến lịch sử đưa Việt Nam trở thành quốc gia thứ ba trên thế giới làm chủ việc sản xuất giấy nền polymer đa lớp in tiền. Sản phẩm nội địa không chỉ đạt mà còn vượt chuẩn quốc tế.

Từ tháng 8/2023, Nhà máy in tiền Quốc gia đã sử dụng giấy nền polymer do Việt Nam làm chủ công nghệ và sản xuất, đánh dấu cột mốc chấm dứt hơn 20 năm Việt Nam phải phụ thuộc vào nhập khẩu.

Không dừng lại ở thành công ban đầu, kỹ sư Lương Ngọc Anh tiếp tục nghiên cứu và phát triển một giải pháp công nghệ đột phá mới mang tên PolySecure - Shield. Công nghệ này đặc biệt ở chỗ tích hợp yếu tố bảo an chống giả trực tiếp vào bên trong nền đa lớp thay vì ở trên bề mặt như sản phẩm truyền thống. Nhờ đó, tờ tiền có khả năng chống giả cao hơn, vòng đời tờ tiền lâu hơn và giảm đáng kể chi phí tái sản xuất.

Nếu như trước đây, Việt Nam phải chờ đợi từ 4-5 tháng cho một đơn hàng giấy nền polymer in tiền từ nước ngoài thì nay, chỉ cần báo trước 1 tháng, nguồn giấy nền trong nước đã sẵn sàng. Sự chủ động ấy không chỉ giải tỏa nỗi lo gián đoạn chuỗi cung ứng, mà còn chấm dứt tình trạng phụ thuộc vào giá cả và tiến độ của các nhà cung cấp độc quyền.

Về mặt kinh tế, lợi ích mang lại rất lớn. Với công nghệ PolySecure do người Việt nghiên cứu và phát triển, nguồn ngoại tệ lớn được giữ lại trong nước, đồng thời tạo thêm việc làm kỹ thuật chất lượng cao. Hơn 90% nguyên liệu được tận dụng từ nguồn trong nước, mở ra một chuỗi giá trị mới cho ngành công nghiệp hỗ trợ Việt Nam. Không chỉ dừng lại ở thị trường nội địa, giấy nền in tiền polymer của Việt Nam đã khiến thế giới kinh ngạc.

Tháng 3/2023, công ty của Việt Nam ký kết thỏa thuận hợp tác với Crane Currency (công ty hàng đầu thế giới về tiền tệ, nhà cung cấp giấy độc quyền cho đồng USD). Đại sứ Mỹ Marc E.Knapper đã gọi đây là "minh chứng sống động cho sự hợp tác chiến lược Việt - Mỹ trong lĩnh vực bảo mật cao nhất".

Giờ đây, Việt Nam đã ghi tên mình lên bản đồ thế giới trong lĩnh vực giấy nền in tiền polymer. Từ chỗ phải đi sau, Việt Nam hiện nay có thể cạnh tranh sòng phẳng với những tập đoàn khổng lồ.

Để sản xuất được polymer dành cho việc in tiền, Công ty Q&T đã đầu tư 50 triệu USD (tương đương gần 1.400 tỉ đồng) để xây dựng nhà máy hiện đại với nhà máy được xây dựng trên khuôn viên 15.022 m2 bao gồm: Khu vực sản xuất 7.720 m2; Khu vực văn phòng 800 m2 và Khu vực hạ tầng kỹ thuật giao thông và các công trình phụ trợ 6.502 m2. Q&T có dây chuyền sản xuất hiện đại, tự động hóa cao, được nhập khẩu trực tiếp từ EU...

Thời gian gần đây, thị trường vật liệu nền polymer đa lớp in phủ công nghệ cao đã tăng trưởng mạnh mẽ do nhu cầu sử dụng tăng cao trên toàn cầu. Trong 20 năm qua, thị trường này đã có tốc độ tăng trưởng trung bình hằng năm đạt 10-15%.

Loại vật liệu đặc biệt này, được sử dụng để in tiền tệ và các sản phẩm có tính bảo an cao, hiện chủ yếu do 2 quốc gia trên thế giới nắm giữ. Điều này dẫn đến việc sản xuất, phân phối và giá thành đều bị 2 công ty độc quyền kiểm soát. Mỗi khi có sự cố như bị dịch bệnh, thiên tai, hay chiến tranh, dòng cung cấp bị đứt gãy thì chưa thể lường hết những hậu quả xảy ra.

Là một trong 3 nhà sản xuất giấy nền polymer có yếu tố bảo an trên thế giới, dù thị phần còn nhỏ, nhưng Q&T phải nỗ lực không ngừng trong một môi trường cạnh tranh khốc liệt, luôn đổi mới để thích ứng nhanh với xu thế thị trường. Năm 2024, công ty đã triển khai Dự án nghiên cứu và phát triển (R&D) với mục tiêu tạo ra các công nghệ tiên phong phục vụ ngành bảo an, hướng đến việc nội địa hóa nguồn nguyên liệu.

Là doanh nghiệp thành lập sau, với sản phẩm đã hiện hữu trên thị trường, Q&T nghiên cứu kỹ sản phẩm của đối thủ về các đặc tính kỹ thuật cũng như các yêu cầu của khách hàng. Với tầm nhìn ban đầu là phát triển giấy nền polymer phục vụ cho Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Q&T nghiên cứu kỹ các "tờ tiền" đang lưu thông trên thị trường cùng các đặc tính kỹ thuật trong hồ sơ mời thầu của Ngân hàng Nhà nước làm mục tiêu phát triển sản phẩm.

Không chỉ đặt ra đích là đạt được các đặc tính tương tự như của đối thủ cạnh tranh, Q&T còn nghiên cứu các đặc trưng và văn hóa sử dụng tiền của người Việt Nam cũng như các yêu cầu về sản phẩm cũng như dịch vụ của đơn vị tạo ra sản phẩm hoàn thiện (nhà máy in tiền) để làm rõ các nhu cầu làm đầu vào cho hoạt động phát triển sản phẩm và dịch vụ của Q&T.

Câu chuyện về tờ tiền polymer của Việt Nam, nếu nhìn rộng hơn, không chỉ là một thành tựu kỹ thuật. Đó là minh chứng rõ ràng cho năng lực làm chủ công nghệ - biểu hiện sinh động của tinh thần đổi mới tư duy của Đảng đã khẳng định trong Nghị quyết 57-NQ/TW: "Giải phóng tư duy khoa học, thúc đẩy sáng tạo vì sự phát triển phồn vinh của đất nước".