'Cơ hội của startup Việt là ứng dụng AI, thay vì tạo ra một OpenAi mới'

Trong cuộc trao đổi với Tạp chí Đầu tư Tài chính - VietnamFinance, ông Vinnie Lauria đã chia sẻ góc nhìn về triển vọng của hệ sinh thái khởi nghiệp Việt Nam, chiến lược mở rộng ra quốc tế và điều kiện để hình thành thế hệ doanh nghiệp tỷ USD tiếp theo.

Việt Nam đang bước vào thế hệ startup thứ hai

- Sau giai đoạn điều chỉnh và suy giảm của thị trường đầu tư mạo hiểm toàn cầu trong vài năm qua, ông có cho rằng năm 2026 đánh dấu sự khởi đầu của một chu kỳ tăng trưởng mới đối với startup và đầu tư mạo hiểm ở Đông Nam Á?

Ông Vinnie Lauria: Tôi không cho rằng năm 2026 đánh dấu sự khởi đầu của một chu kỳ phục hồi trên diện rộng của thị trường đầu tư mạo hiểm tại Đông Nam Á. Điều chúng ta đang chứng kiến là xu hướng phân bổ vốn mang tính toàn cầu, chứ không phải vấn đề riêng của khu vực này.

Các nhà đầu tư quốc tế vẫn khá thận trọng, hoạt động thoái vốn còn hạn chế, các nhà đầu tư góp vốn vào quỹ (LP) vẫn rất chọn lọc, còn việc huy động vốn vẫn là thách thức đối với cả startup lẫn các quỹ đầu tư.

Hiện nay, phần lớn dòng vốn lớn trên thế giới vẫn đang tập trung vào AI tại Mỹ. Đông Nam Á vẫn có nhiều doanh nghiệp chất lượng được xây dựng, nhưng thị trường hiện nay mang tính chọn lọc cao hơn rất nhiều so với vài năm trước.

- So với Singapore, Indonesia hay Thái Lan, Việt Nam đang đứng ở đâu trên bản đồ khởi nghiệp Đông Nam Á?

Ông Vinnie Lauria: Tôi xếp Singapore ở vị trí số một và Việt Nam ở vị trí thứ hai. Singapore vẫn là trung tâm tốt nhất để xây dựng các doanh nghiệp toàn cầu nhờ khả năng thu hút nhân tài, vốn và khách hàng quốc tế.

Trong khi đó, lợi thế nổi bật của Việt Nam là sự bền bỉ, nền tảng giáo dục và nguồn nhân lực kỹ thuật. Các gia đình Việt Nam dành tỷ lệ thu nhập cho giáo dục cao hơn bất kỳ quốc gia nào ở Đông Nam Á, kể cả Singapore. Đó là khoản đầu tư dài hạn cho tương lai.

Một điểm đáng chú ý khác là Việt Nam đang bước vào thế hệ nhà sáng lập startup thứ hai. Đây là cột mốc quan trọng đối với sự trưởng thành của bất kỳ hệ sinh thái khởi nghiệp nào.

- Nếu bắt đầu khởi nghiệp tại Việt Nam vào năm 2026, ông sẽ lựa chọn lĩnh vực nào?

Ông Vinnie Lauria: Tôi sẽ tập trung vào thị trường nội địa thay vì mở rộng ra quốc tế ngay từ đầu.

Kinh doanh xuyên biên giới vẫn còn nhiều rào cản, từ dịch chuyển nhân lực, dòng vốn cho đến sự khác biệt về pháp lý.

Tôi sẽ nhìn vào những lĩnh vực mà người tiêu dùng và doanh nghiệp Việt Nam đang sẵn sàng chi tiền. Với hộ gia đình, đó là giáo dục, chăm sóc sức khỏe và các sản phẩm đầu tư.

Với doanh nghiệp, nhu cầu sử dụng SaaS đang tăng lên dù tốc độ còn chậm, còn an ninh mạng cũng là lĩnh vực rất đáng quan tâm.

Cơ hội của startup Việt Nam là ứng dụng AI, không phải tạo ra OpenAI mới

- AI đang thay đổi gần như mọi ngành kinh tế. Theo ông, đâu là cơ hội lớn nhất của startup Việt Nam trong 5 năm tới?

Ông Vinnie Lauria: Cơ hội của Việt Nam không nằm ở việc tạo ra một OpenAI tiếp theo. Cơ hội của Việt Nam là ứng dụng AI vào những ngành đã tồn tại.

Việt Nam không cần phải cạnh tranh để xây dựng những mô hình AI nền tảng quy mô toàn cầu. Thay vào đó, chúng ta có thể tạo ra giá trị bằng cách ứng dụng AI để giải quyết những bài toán cụ thể trong nền kinh tế.

Y tế là một trong những lĩnh vực hấp dẫn nhất, từ hỗ trợ chẩn đoán bằng AI, tự động hóa hoạt động của phòng khám đến giảm gánh nặng hành chính cho bệnh viện.

Sản xuất cũng là lĩnh vực rất tiềm năng khi AI có thể nâng cao năng suất và tối ưu hóa hoạt động vận hành.

Những doanh nghiệp thành công sẽ là những doanh nghiệp kết hợp được công nghệ với sự thấu hiểu sâu sắc nhu cầu của khách hàng địa phương.

- Trong cuốn sách mới của mình, ông nói nhiều về những thách thức khi mở rộng ra quốc tế. Các startup Đông Nam Á thường mắc sai lầm gì?

Ông Vinnie Lauria: Sai lầm lớn nhất là chọn Mỹ làm thị trường đầu tiên để mở rộng.

Nhiều nhà sáng lập đánh giá thấp mức độ cạnh tranh tại Mỹ. Nếu ý tưởng của bạn đủ tốt thì đối thủ của bạn cũng sẽ là những doanh nghiệp mạnh nhất thế giới với nguồn vốn và nhân tài vượt trội.

Tôi cũng thấy nhiều startup cùng lúc mở rộng sang nhiều thị trường, khiến nguồn lực và sự tập trung của đội ngũ quản lý bị phân tán.

Ngoài ra, không ít doanh nghiệp cho rằng thành công ở một quốc gia sẽ tự động được lặp lại ở nơi khác. Thực tế, khả năng thực thi tại từng thị trường địa phương luôn là yếu tố quyết định.

- Theo ông, khi nào là thời điểm thích hợp để startup Việt Nam mở rộng ra khu vực hoặc toàn cầu?

Ông Vinnie Lauria: Trước hết, doanh nghiệp phải chứng minh được sản phẩm thực sự phù hợp với thị trường trong nước.

Tuy nhiên, product-market fit (PMF) tại Việt Nam không đồng nghĩa sẽ thành công ở nước ngoài.

Tôi tin rằng những thương vụ mở rộng thành công nhất xảy ra khi doanh nghiệp được khách hàng và nhu cầu thị trường "kéo" vào một quốc gia mới, chứ không phải tự "đẩy" mình vào vì nghĩ đó là thị trường hấp dẫn.

Trong nhiều trường hợp, mua bán - sáp nhập hoặc đầu tư chiến lược sẽ hiệu quả hơn nhiều so với việc tự xây dựng từ đầu.

- Ông đánh giá như thế nào về các nhà sáng lập Việt Nam khi cạnh tranh trên thị trường quốc tế?

Ông Vinnie Lauria: Đây là một trong những nhóm nhà sáng lập kiên cường nhất mà tôi từng làm việc cùng. Họ rất mạnh về toán học, kỹ thuật, lập trình và giải quyết vấn đề.

Tuy nhiên, họ vẫn có thể cải thiện ở các lĩnh vực như thiết kế sản phẩm, UI/UX, marketing, truyền thông, năng lực điều hành và khả năng làm việc trong môi trường đa văn hóa.

Một lời khuyên của tôi là các startup nên đầu tư sớm hơn vào đội ngũ có kinh nghiệm quốc tế.

"Công nghệ có thể sao chép, nhưng niềm tin thì không"

- Yếu tố quan trọng nhất quyết định liệu một startup Đông Nam Á có thể thành công trên quy mô toàn cầu là gì, thưa ông?

Ông Vinnie Lauria: Đó là khả năng xây dựng niềm tin giữa các nền văn hóa. Công nghệ có thể bị sao chép. Vốn có thể huy động. Sản phẩm có thể tiếp tục hoàn thiện. Nhưng niềm tin thì rất khó tạo dựng.

Những doanh nghiệp thành công trên toàn cầu luôn là những doanh nghiệp biết xây dựng các mối quan hệ, đối tác và đội ngũ làm việc hiệu quả trong những môi trường văn hóa rất khác nhau.

Với Việt Nam, tôi tin rằng dịch vụ ứng dụng công nghệ, y tế, giáo dục, sản xuất và công nghệ công nghiệp đều có tiềm năng rất lớn. Điều quan trọng là nhiều cơ hội tốt nhất của Việt Nam không nằm ở các doanh nghiệp phần mềm thuần túy. Những doanh nghiệp mạnh nhất sẽ biết kết hợp công nghệ với các dịch vụ và hạ tầng trong thế giới thực.

Đó cũng là lý do chúng tôi đầu tư vào FDcare, doanh nghiệp kết hợp công nghệ với hệ thống phòng khám, hay đầu tư vào lĩnh vực thể thao và giải trí tại Việt Nam.

Ngay cả những doanh nghiệp như Highlands Coffee, Techcombank hay F88 cũng cho thấy công nghệ hoàn toàn có thể tạo ra lợi thế cạnh tranh trong những mô hình kinh doanh có hoạt động vật lý và mạng lưới ngoại tuyến rộng lớn.

- Theo ông, Việt Nam cần làm gì để tạo ra thế hệ doanh nghiệp tỷ USD tiếp theo?

Ông Vinnie Lauria: Việt Nam cần tạo điều kiện thuận lợi hơn để nhân tài, ý tưởng và dòng vốn lưu chuyển qua biên giới.

Điều đó bao gồm cải thiện trải nghiệm tại các sân bay quốc tế, đơn giản hóa thủ tục thị thực kinh doanh và giấy phép lao động, cởi mở hơn với nhân tài quốc tế, đồng thời xây dựng cơ chế giúp các nhà sáng lập phát triển doanh nghiệp toàn cầu nhưng vẫn gắn kết với Việt Nam.

Một lợi thế rất lớn nhưng chưa được khai thác hết là cộng đồng người Việt ở nước ngoài.

Rất ít quốc gia trên thế giới sở hữu một cộng đồng kiều bào đông đảo và giàu kinh nghiệm quốc tế như Việt Nam. Nếu có thể kết nối nguồn nhân lực, vốn và kinh nghiệm của cộng đồng này với hệ sinh thái trong nước, đây sẽ là động lực quan trọng cho đổi mới sáng tạo và khởi nghiệp.

Silicon Valley thành công vì thu hút nhân tài từ khắp thế giới. Việt Nam không cần trở thành Silicon Valley, nhưng hoàn toàn có thể học cách tạo điều kiện để nhân tài, ý tưởng và dòng vốn được lưu chuyển tự do hơn.

Xin cảm ơn ông!