Cơ hội lịch sử của Việt Nam trước ngưỡng nâng xếp hạng tín nhiệm quốc gia

Việt Nam đang đứng trước ngưỡng được nâng xếp hạng tín nhiệm từ nhóm Đầu cơ (Speculative Grade) lên nhóm Đầu tư (Investment Grade) khi hiện chỉ còn cách mức này một bậc. Việc đạt được xếp hạng Đầu tư sẽ mang lại nhiều lợi ích quan trọng đặc biệt với thị trường chứng khoán thông qua việc mở rộng khả năng tiếp cận của các nhà đầu tư tổ chức quốc tế.

Nhận định mới nhất từ VinaCapital cho rằng, việc được nâng hạng tín nhiệm lên mức cao hơn có thể mang lại kết quả còn lớn hơn với thị trường chứng khoán Việt Nam so với sự kiện gần đây khi FTSE Russell xem xét Việt Nam được nâng hạng vào nhóm thị trường mới nổi.

Chính phủ đã đặt mục tiêu đạt mức xếp hạng Đầu tư vào năm 2030, tuy nhiên, những diễn biến gần đây và các trao đổi của VinaCapital với một số tổ chức xếp hạng tín nhiệm lớn củng cố quan điểm rằng việc nâng xếp hạng có thể đạt được trong thời gian sớm hơn.

Việt Nam đã đáp ứng phần lớn tiêu chí định lượng

Hiện nay, Việt Nam chỉ còn cách ngưỡng Đầu tư một bậc theo đánh giá của S&P Global và Fitch Ratings, và hai bậc theo Moody’s. Trong bối cảnh nhu cầu huy động nguồn vốn lớn cho phát triển hạ tầng và chuyển đổi mô hình tăng trưởng ngày càng cấp thiết, việc đạt được xếp hạng tín nhiệm mức Đầu tư không chỉ mang ý nghĩa biểu tượng, mà còn có tác động sâu rộng đến toàn bộ nền kinh tế.

Xếp hạng tín nhiệm mức Đầu tư được xem là “tấm vé thông hành” giúp các quốc gia tiếp cận nhóm nhà đầu tư tổ chức quy mô lớn như quỹ hưu trí, công ty bảo hiểm và quỹ đầu tư quốc gia - những định chế thường bị hạn chế đầu tư vào các thị trường có xếp hạng dưới mức này.

Khi được nâng hạng, Việt Nam có thể giảm đáng kể chi phí huy động vốn, cả ở khu vực công lẫn tư nhân, thông qua việc lợi suất trái phiếu chính phủ giảm và chênh lệch tín dụng được thu hẹp.

Bên cạnh đó, việc nâng hạng còn tạo điều kiện thuận lợi cho triển khai các dự án cơ sở hạ tầng quy mô lớn, đặc biệt là những dự án đòi hỏi vốn ngoại tệ và công nghệ cao như đường sắt cao tốc, năng lượng tái tạo hay hệ thống cảng biển hiện đại. Đồng thời, thị trường chứng khoán cũng được hưởng lợi khi dòng vốn ngoại tăng mạnh, mở rộng thanh khoản và cải thiện định giá.

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy tác động của việc nâng hạng tín nhiệm thường rất rõ nét. Tại Ấn Độ và Thái Lan, chỉ số chứng khoán đã tăng lần lượt khoảng 308% và 150% trong giai đoạn hai năm trước và sau khi được nâng lên mức Đầu tư. Không chỉ cổ phiếu, dòng vốn ngoại còn chảy mạnh vào trái phiếu và FDI, giúp dự trữ ngoại hối của các quốc gia này tăng vọt trong thời gian ngắn.

Theo VinaCapital, xét về các tiêu chí định lượng quan trọng, Việt Nam đang ở vị thế tương đối thuận lợi. Tỷ lệ nợ công trên GDP hiện vào khoảng 35%, trong khi nợ nước ngoài ở mức khoảng 33% GDP - những con số được đánh giá là hợp lý so với nhiều quốc gia trong khu vực đã đạt xếp hạng tín nhiệm mức Đầu tư. Đáng chú ý, cơ cấu nợ nước ngoài của Việt Nam được phân bổ tương đối cân bằng giữa khu vực công và khu vực tư nhân, giúp giảm rủi ro tập trung.

Chính phủ Việt Nam cũng đã thể hiện cam kết mạnh mẽ trong quản lý nợ công thận trọng, duy trì ổn định kinh tế vĩ mô và thúc đẩy tăng trưởng bền vững. Việc Fitch Ratings nâng xếp hạng một công cụ nợ dài hạn có bảo đảm của Việt Nam lên mức BBB- đầu năm 2026 được xem là tín hiệu tích cực, cho thấy niềm tin ngày càng tăng của các tổ chức xếp hạng quốc tế đối với năng lực tài chính và khả năng trả nợ của Việt Nam.

Những điểm nghẽn và cải cách then chốt

Dù vậy, các chuyên gia của VinaCapital nhận định, Việt Nam vẫn còn một số điểm yếu cần khắc phục để vượt qua “cánh cửa cuối cùng” tiến vào nhóm quốc gia có xếp hạng tín nhiệm mức Đầu tư. Nổi bật nhất là quy mô dự trữ ngoại hối. Trong hai năm gần đây, dự trữ ngoại hối của Việt Nam đã suy giảm xuống dưới mức tương đương ba tháng nhập khẩu - ngưỡng mà các tổ chức xếp hạng coi là tương đối nhạy cảm.

Thực tế cho thấy, dự trữ ngoại hối đóng vai trò then chốt trong việc bảo đảm khả năng thanh toán các nghĩa vụ nợ bằng ngoại tệ trong điều kiện thị trường biến động. Trường hợp Pakistan bị hạ bậc tín nhiệm nhiều lần giai đoạn 2018-2023, do dự trữ ngoại hối sụt giảm mạnh, là một bài học điển hình. Dù nguyên nhân suy giảm dự trữ của Việt Nam được đánh giá là có thể khắc phục, song đây vẫn là tiêu chí mà các tổ chức xếp hạng theo dõi rất sát.

Bên cạnh đó, các yếu tố định tính cũng là rào cản không nhỏ. Fitch Ratings từng nhận định khuôn khổ điều hành chính sách kinh tế của Việt Nam còn “tương đối chưa phát triển”, đặc biệt ở khía cạnh tính dự báo và minh bạch. Dữ liệu tài khóa, ngoại hối và nghĩa vụ nợ của doanh nghiệp nhà nước vẫn cần được công bố đầy đủ và nhất quán hơn để tạo niềm tin cho nhà đầu tư quốc tế.

Để đạt được xếp hạng tín nhiệm mức Đầu tư, Chính phủ Việt Nam đã xác định ba trụ cột cải cách trọng tâm.

Thứ nhất, củng cố “hàng rào an toàn” cho hệ thống tài chính. Điều này bao gồm việc tăng cường dự trữ ngoại hối, nâng cao năng lực vốn của các ngân hàng, kiểm soát tăng trưởng tín dụng quá nhanh và hoàn thiện việc áp dụng các chuẩn mực Basel II/III. Hiện nay, tỷ lệ an toàn vốn (CAR) của toàn hệ thống ngân hàng vào khoảng 12,5%, trong đó nhiều ngân hàng lớn chỉ ở sát mức tối thiểu, làm hạn chế khả năng chống chịu trước các cú sốc tài chính.

Thứ hai, nâng cao tính dự báo của chính sách và khuôn khổ pháp lý. Các tổ chức xếp hạng đánh giá cao những quốc gia có quy trình ra quyết định minh bạch, chu kỳ chính sách ổn định và cơ chế bảo vệ nhà đầu tư rõ ràng. Việc ban hành Nghị quyết 66 và làn sóng lập pháp mạnh mẽ trong giai đoạn 2025-2026 được xem là bước tiến quan trọng nhằm khắc phục tình trạng chồng chéo, mâu thuẫn trong hệ thống pháp luật.

Thứ ba, cải thiện tính minh bạch và chất lượng dữ liệu. Việc công bố chi tiết hơn các số liệu liên quan đến dự trữ ngoại hối, nợ nước ngoài ngắn hạn, nghĩa vụ nợ của doanh nghiệp nhà nước và các dự án PPP sẽ giúp các tổ chức xếp hạng đánh giá chính xác hơn năng lực tài chính quốc gia, thay vì phải áp dụng các giả định thận trọng bất lợi.

Song song với nỗ lực nâng hạng tín nhiệm, Việt Nam cũng đang đẩy mạnh cải cách thị trường vốn nhằm tạo nền tảng tài chính dài hạn cho tăng trưởng. Việc thành lập Trung tâm Tài chính Quốc tế tại TP. Hồ Chí Minh và Đà Nẵng, cải cách thị trường trái phiếu doanh nghiệp, cũng như tiến trình đáp ứng các tiêu chí nâng hạng thị trường chứng khoán lên nhóm mới nổi theo chuẩn MSCI, đều là những bước đi mang tính chiến lược.

Theo ước tính của các chuyên gia VinaCapital, việc đạt xếp hạng tín nhiệm mức Đầu tư có thể giúp giảm chi phí vay vốn của Việt Nam tới 150 điểm cơ bản. Khi kết hợp với một thị trường vốn sâu và minh bạch hơn, lợi ích lan tỏa sẽ không chỉ dừng lại ở khu vực tài chính mà còn thúc đẩy hiệu quả đầu tư hạ tầng, ổn định kinh tế vĩ mô và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.