Còn thiếu mảnh ghép gì để hình thành trung tâm tài chính hàng hải?

Không đi từ con số 0

Như đã đề cập ở bài trước, Luật sư Nguyễn Thanh Hà, Chủ tịch Công ty Luật SB LAW cho rằng một nhóm dịch vụ có vai trò đặc biệt quan trọng tại trung tâm tài chính hàng hải nhưng đôi khi chưa được nhìn nhận đầy đủ là dịch vụ pháp lý, trọng tài, hòa giải và giải quyết tranh chấp hàng hải.

Theo ông, về mặt pháp lý, điều quan trọng nhất là tạo dựng một môi trường có tính dự đoán cao, bảo vệ quyền tài sản, bảo đảm khả năng thực thi hợp đồng và cho phép dòng vốn quốc tế lưu chuyển thuận lợi. Khi những yếu tố này hội tụ, lợi thế cảng biển và logistics của Việt Nam mới có thể chuyển hóa thành lợi thế tài chính hàng hải.

Nhìn trên trường quốc tế, lợi thế của Singapore, London hay Hong Kong không chỉ nằm ở vị trí địa lý hay quy mô ngành hàng hải, mà quan trọng hơn là họ đã xây dựng được một hệ sinh thái tài chính - pháp lý chuyên môn hóa cao và có mức độ tin cậy lớn đối với các chủ thể quốc tế.

Trong một giao dịch hàng hải quốc tế, các bên không chỉ quan tâm đến nguồn vốn hay bảo hiểm, mà còn phải tính đến pháp luật nào được áp dụng, quyền đối với tài sản được bảo vệ ra sao, tài sản thế chấp có dễ dàng được xử lý hay không, tranh chấp được giải quyết ở đâu và phán quyết có được thực thi hiệu quả hay không.

Chính khả năng bảo đảm những yếu tố này khiến các trung tâm như Singapore, London hay Hong Kong trở thành nơi tập trung các giao dịch vượt ra ngoài phạm vi lãnh thổ của họ.

Theo Luật sư Hà, Việt Nam có những lợi thế đáng kể để tham gia thị trường này: nằm trên các tuyến hàng hải quốc tế, có hệ thống cảng biển ngày càng phát triển, hoạt động xuất nhập khẩu lớn và ngành logistics còn nhiều dư địa tăng trưởng. Trong khi đó, nhu cầu vốn cho đội tàu, cảng biển, logistics, hạ tầng hàng hải và quá trình chuyển đổi xanh của ngành là rất lớn.

Đặc biệt, Việt Nam không phải xây dựng thị trường tài chính hàng hải từ con số 0. Nhu cầu thực tế về tín dụng, bảo hiểm, đầu tư và dịch vụ pháp lý phát sinh từ hoạt động hàng hải đã hiện hữu. Vấn đề là làm thế nào để một phần các giao dịch đó được thực hiện tại Việt Nam, thay vì phải thông qua các trung tâm tài chính nước ngoài.

Tuy nhiên, Luật sư Hà cho rằng Việt Nam cũng không nên đặt mục tiêu cạnh tranh trực diện với Singapore hay London ngay từ đầu. Hướng đi phù hợp hơn là tận dụng lợi thế về thị trường nội địa, vị trí địa kinh tế và hệ thống cảng biển để hình thành một trung tâm tài chính hàng hải chuyên biệt, trước hết phục vụ Việt Nam rồi từng bước mở rộng ra khu vực.

Những mảnh ghép còn thiếu

Việt Nam hiện không thiếu nhu cầu thị trường, mà còn thiếu một số mảnh ghép thể chế để kết nối các nhu cầu đó thành một hệ sinh thái tài chính hàng hải hoàn chỉnh.

Theo luật sư Nguyễn Thanh Hà, mảnh ghép đầu tiên là khung pháp lý cho hoạt động tài trợ và huy động vốn trong lĩnh vực hàng hải: cần tạo điều kiện để các doanh nghiệp vận tải biển, cảng biển và logistics tiếp cận đa dạng nguồn vốn, từ tín dụng ngân hàng, vốn cổ phần, trái phiếu đến các quỹ đầu tư và nguồn vốn quốc tế; đặc biệt, cần có cơ chế rõ về tài sản bảo đảm, đăng ký và xử lý quyền đối với tàu biển để giảm rủi ro cho bên cho vay.

Tiếp đó là bảo hiểm và tái bảo hiểm hàng hải. Một trung tâm tài chính hàng hải không thể chỉ có ngân hàng cung cấp vốn mà cần một thị trường bảo hiểm, tái bảo hiểm đủ sâu để phân tán rủi ro. Điều này đòi hỏi tiếp tục hoàn thiện quy định về sản phẩm bảo hiểm, phân bổ rủi ro, tái bảo hiểm và khả năng tham gia của các nhà cung cấp dịch vụ quốc tế.

Một mảnh ghép cần được ưu tiên khác là giải quyết tranh chấp hàng hải. Theo luật sư Hà, một trung tâm tài chính quốc tế muốn thu hút giao dịch phải tạo được niềm tin rằng khi xảy ra tranh chấp, các bên có thể tiếp cận cơ chế giải quyết nhanh chóng, chuyên nghiệp và có khả năng thực thi phán quyết hiệu quả.

Vì vậy, việc phát triển đội ngũ trọng tài viên, luật sư và chuyên gia có chuyên môn sâu về hàng hải và tài chính quốc tế, đồng thời nâng cao năng lực của các thiết chế giải quyết tranh chấp là rất cần thiết.

Bên cạnh đó là cơ chế cho dòng vốn quốc tế. Nhà đầu tư nước ngoài cần có khả năng tiếp cận thị trường, mở tài khoản, thanh toán, chuyển đổi ngoại tệ và chuyển lợi nhuận ra nước ngoài với thủ tục đơn giản, minh bạch, nhưng vẫn đáp ứng yêu cầu về phòng chống rửa tiền và an toàn hệ thống.

Cuối cùng là cơ chế quản lý liên ngành. Tài chính hàng hải nằm ở giao điểm của hàng hải, ngân hàng, chứng khoán, bảo hiểm, đầu tư, ngoại hối, thuế và pháp luật doanh nghiệp. Nếu mỗi lĩnh vực được quản lý như một “ốc đảo” pháp lý riêng, việc tạo ra một sản phẩm hoàn chỉnh cho nhà đầu tư quốc tế sẽ rất khó.

Từ đó, trong giai đoạn đầu, Việt Nam nên tập trung vào ba ưu tiên: hoàn thiện hành lang pháp lý cho tài trợ và bảo đảm bằng tài sản hàng hải; phát triển bảo hiểm, tái bảo hiểm và các công cụ phân tán rủi ro; đồng thời xây dựng hệ thống giải quyết tranh chấp hàng hải có chất lượng quốc tế.

Khi ba trụ cột này được củng cố, TP. HCM có thể tiếp tục mở rộng sang các sản phẩm tài chính phức tạp hơn và từng bước hình thành một hệ sinh thái có khả năng cạnh tranh với các trung tâm trong khu vực.

Mở rộng thị trường vốn

Mặt khác, tài chính hàng hải hoàn toàn có thể trở thành một ngách chiến lược để mở rộng thị trường vốn Việt Nam, bởi nhu cầu vốn của ngành hàng hải rất lớn và có tính chất dài hạn.

Theo luật sư Nguyễn Thanh Hà, phát triển tài chính hàng hải sẽ tạo thêm nhu cầu đối với các kênh huy động vốn trung và dài hạn. Bên cạnh tín dụng ngân hàng, doanh nghiệp có thể tiếp cận thị trường cổ phiếu, trái phiếu, quỹ đầu tư, cho thuê tài chính và các hình thức tài trợ dự án. Qua đó, thị trường vốn có thêm chiều sâu và giảm sự phụ thuộc quá lớn vào tín dụng ngân hàng.

Đây cũng là lĩnh vực có khả năng thúc đẩy sự hình thành các sản phẩm tài chính chuyên biệt như tài trợ mua và đóng mới tàu, chứng khoán hóa dòng tiền từ tài sản hàng hải, quỹ đầu tư hạ tầng cảng biển, bảo hiểm và tái bảo hiểm chuyên biệt, các công cụ phòng ngừa rủi ro lãi suất, tỷ giá và sản phẩm tài chính gắn với quá trình chuyển đổi xanh.

Đặc biệt, xu hướng giảm phát thải trong vận tải biển sẽ tạo ra nhu cầu vốn lớn cho việc thay đổi đội tàu, sử dụng nhiên liệu sạch và nâng cấp hạ tầng cảng. Đây có thể là cơ hội kết nối tài chính hàng hải với tài chính xanh, qua đó thu hút các quỹ đầu tư quốc tế quan tâm đến ESG và quá trình chuyển đổi năng lượng.

Nếu xây dựng được môi trường pháp lý phù hợp, tài chính hàng hải cũng có thể trở thành một kênh thu hút dòng vốn quốc tế vào Việt Nam. Nhà đầu tư nước ngoài không chỉ cung cấp vốn cho từng dự án hàng hải mà còn có thể tham gia vào các quỹ, tổ chức tài chính, công ty bảo hiểm, hoạt động quản lý tài sản và các dịch vụ tài chính chuyên sâu hình thành xung quanh hệ sinh thái này.

Từ góc độ VIFC-HCMC, đây là một lợi thế đáng khai thác. Một trung tâm tài chính mới rất khó cạnh tranh với Singapore hay Hong Kong nếu chỉ dựa trên quy mô thị trường. Nhưng nếu xác định được những lĩnh vực có lợi thế tự nhiên và xây dựng hệ sinh thái chuyên sâu, tài chính hàng hải có thể trở thành một lĩnh vực tạo khác biệt.

“Nếu TP. HCM tạo được một môi trường mà trong đó một chủ tàu hoặc nhà đầu tư quốc tế có thể tìm kiếm nguồn vốn, mua bảo hiểm, thực hiện giao dịch ngoại hối, đăng ký và xử lý tài sản bảo đảm, sử dụng dịch vụ pháp lý và giải quyết tranh chấp tại cùng một hệ sinh thái, thì lúc đó tài chính hàng hải không chỉ tạo thêm một phân khúc thị trường, mà có thể trở thành một 'điểm neo' để thu hút các dòng dịch vụ tài chính quốc tế vào Việt Nam”, luật sư Hà cho biết.

Theo ông, chính là cơ hội để Trung tâm Tài chính quốc tế TP. HCM tạo ra lợi thế cạnh tranh khác biệt, không nhất thiết trở thành một bản sao của Singapore hay Hong Kong, mà có thể xây dựng vị thế riêng dựa trên sự kết hợp giữa thị trường hàng hải, logistics, thương mại quốc tế và hệ thống dịch vụ tài chính – pháp lý chuyên sâu của Việt Nam.