'Cú sốc Trung Quốc 4.0' mang tên trí tuệ nhân tạo giá rẻ

Từ hạn chế công nghệ đến tham vọng xuất khẩu AI giá rẻ

Tại Hội nghị Trí tuệ Nhân tạo Thế giới gần đây ở Thượng Hải, Chủ tịch Tập Cận Bình đã định vị Trung Quốc là quốc gia tiên phong trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo mã nguồn mở, chi phí thấp. Ông coi đây là một lợi ích công cộng toàn cầu, trái ngược với giải pháp thay thế của Mỹ.

Trung Quốc đang bắt đầu xây dựng một hệ sinh thái trí tuệ nhân tạo (AI) tự chủ, có khả năng tự duy trì và ngày càng mở rộng ra nước ngoài. Vị thế địa chính trị của Bắc Kinh trong các cơ sở hạ tầng quan trọng cũng ngày càng được củng cố. Các quốc gia sử dụng AI của Trung Quốc về lâu dài có thể tiếp thu cả cách tiếp cận của nước này đối với tiêu chuẩn kỹ thuật và các nguyên tắc quản trị.

Điều này một phần xuất phát từ việc các chính sách kiểm soát xuất khẩu gần đây của Mỹ đã tạo ra tác dụng ngược. Bằng cách khiến AI Trung Quốc phải chịu thêm chi phí thực tế, các biện pháp kiểm soát xuất khẩu vô tình trở thành động lực thúc đẩy Trung Quốc xây dựng năng lực tự chủ, vượt ra ngoài mục tiêu đơn thuần là tự cung cấp công nghệ. Giờ đây, kết quả của quá trình đó ngày càng trở nên hấp dẫn đối với phần còn lại của thế giới.

Cú sốc Trung Quốc đầu tiên xuất hiện cùng với cuộc cách mạng sản xuất sau khi nước này gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO).

Cú sốc Trung Quốc 2.0 là làn sóng công nghệ sạch với các sản phẩm như tấm pin mặt trời, pin và xe điện. Cú sốc Trung Quốc 3.0 là sự lan tỏa của công nghệ số Trung Quốc, từ thương mại điện tử cho đến các mô hình AI gần đây.

Cú sốc Trung Quốc 4.0, hiện đang ở phía trước, sẽ hoàn toàn khác biệt. Nó không chỉ dựa trên việc xuất khẩu công nghệ Trung Quốc mà còn dựa trên cách tiếp cận của nước này đối với đổi mới sáng tạo như một dự án cấp quốc gia.

Chiến lược AI mở của Trung Quốc cũng là sản phẩm của những hạn chế mà nước này phải đối mặt. Trước khi công ty khởi nghiệp DeepSeek đưa AI mã nguồn mở trở thành tâm điểm chú ý vào năm 2025, Huawei đã có những đóng góp đáng kể cho hệ sinh thái mã nguồn mở của Trung Quốc.

Sau khi bị Mỹ đưa vào Danh sách thực thể năm 2019, những hạn chế trong việc tiếp cận phần cứng và phần mềm của Mỹ đã thúc đẩy Huawei xây dựng các hệ sinh thái phần mềm mã nguồn mở như HarmonyOS và MindSpore.

Các mô hình này giúp giảm chi phí triển khai, mở rộng cộng đồng nhà phát triển và cho phép doanh nghiệp thích ứng với những hạn chế do không được tiếp cận các loại chip tiên tiến nhất. Chúng đặc biệt hấp dẫn tại các thị trường mới nổi, nhưng ngày càng phổ biến với các nhà phát triển trên toàn thế giới nhờ chi phí hợp lý và khả năng thích ứng với nhiều loại công việc.

Tại Trung Quốc, đây cũng là một nhu cầu kinh tế cấp thiết. Những động lực tăng trưởng truyền thống của nền kinh tế đang chịu áp lực, trong khi nhu cầu trong nước vẫn yếu.

Đối với ngành công nghệ, điều này tạo ra một vấn đề cơ bản: những khoản đầu tư khổng lồ cho các mô hình AI, cơ sở hạ tầng điện toán và năng lực sản xuất tiên tiến cần tiếp cận được lượng khách hàng đủ lớn để tạo ra lợi nhuận. Khi doanh thu từ thị trường nội địa còn hạn chế, việc đưa các mô hình AI có chi phí thấp hơn ra thị trường toàn cầu và mở rộng nhanh chóng có thể giúp giải quyết bài toán này.

Sự phổ biến của các mô hình AI trọng số mở của Trung Quốc cũng làm gia tăng nhu cầu xây dựng các cơ chế quản trị và an toàn AI. Sau khi trọng số mô hình được công bố, chúng có thể được tải xuống, sửa đổi, phân phối lại và thậm chí loại bỏ các biện pháp bảo vệ ban đầu. Nhà phát triển ban đầu sẽ không còn khả năng thu hồi quyền truy cập hoặc cập nhật các biện pháp bảo vệ đó.

Điều này đang định hình cuộc thảo luận về khái niệm “cởi mở có chọn lọc”, tức duy trì tính mở của các mô hình nhưng có thể trì hoãn hoặc hạn chế quyền truy cập, hoặc yêu cầu đánh giá đối với những hệ thống tiên tiến nhất.

Động lực thúc đẩy cú sốc Trung Quốc 4.0 rất mạnh mẽ. Những hạn chế về địa chính trị đang góp phần định hình một mô hình quản trị công nghệ mới và khác biệt. Cú sốc tiếp theo sẽ không đến bằng những con tàu chở hàng. Nó sẽ lan rộng thông qua những nguyên tắc và tiêu chuẩn xoay quanh công nghệ AI của Trung Quốc. Thế giới chưa thực sự sẵn sàng cho những gì có thể xảy ra tiếp theo.

AI giá rẻ không phải lúc nào cũng rẻ hơn

Các chuyên gia cho rằng những token AI giá rẻ của Trung Quốc có thể đặc biệt hấp dẫn đối với các tác vụ cần xử lý khối lượng lớn, nơi một số sai sót có thể chấp nhận được hoặc vẫn có con người tham gia vào quy trình. Tính đến tháng 3, các mô hình AI hàng đầu của Mỹ có hiệu suất cao hơn 2,7% so với các mô hình của Trung Quốc, theo một báo cáo của Đại học Stanford.

Ông Calvin Tan, đồng sáng lập kiêm giám đốc công nghệ của công ty AI Pints.ai tại Singapore, đồng thời là một kỹ sư phần mềm và chuyên gia AI, nói với CNA rằng các mô hình Trung Quốc có chi phí thấp hơn và kích thước nhỏ hơn vẫn có thể hoạt động tốt trong những lĩnh vực như tóm tắt tin tức và phân tích cảm xúc. Đây là những công việc cần xử lý khối lượng dữ liệu lớn nhưng không quá phức tạp.

Ví dụ, các công ty tài chính có thể sử dụng những token AI rẻ hơn để quét một lượng lớn tin tức và phân loại xem một tin tức nào đó có khả năng tác động đến giá dầu hay không, ông nói.

Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng những mô hình AI giá rẻ hơn có thể khó được triển khai một cách đáng tin cậy cho các trường hợp sử dụng phức tạp. Ông Tan cho biết các mô hình Claude của Anthropic và GPT của OpenAI vẫn là “những lựa chọn được ưa chuộng” vì có độ tin cậy cao hơn khi doanh nghiệp xây dựng các ứng dụng AI cần vận hành ổn định.

Các ngành được quản lý chặt chẽ còn phải đối mặt với một hạn chế khác. Đối với khách hàng doanh nghiệp trong các lĩnh vực như tài chính, y tế và chính phủ, chi phí AI hiếm khi là yếu tố duy nhất quyết định việc lựa chọn một mô hình. Việc tuân thủ các quy định về bảo vệ dữ liệu và yêu cầu lưu trữ dữ liệu tại địa phương có thể quan trọng hơn cả giá thành.

Năm ngoái, khi mô hình R1 của DeepSeek trở nên phổ biến rộng rãi, các quốc gia như Mỹ và Anh đã cảnh báo người dùng về những vấn đề liên quan đến bảo mật dữ liệu và nguy cơ tấn công mạng từ mô hình AI của Trung Quốc, theo các báo cáo của Politico và The Guardian.

Các chuyên gia nói với CNA rằng những lo ngại này đã phần nào giảm bớt trong cộng đồng doanh nghiệp, đặc biệt khi nhiều mô hình AI của Trung Quốc được phát hành theo hướng mã nguồn mở. Nếu một công ty tải mô hình về và vận hành ngay trên hệ thống của mình, vấn đề bảo mật sẽ trở nên ít đáng lo ngại hơn.

Việc vận hành AI tại chỗ cũng có thể giúp giảm bớt những lo ngại về bảo vệ và lưu trữ dữ liệu. Các tổ chức có thể kiểm soát tốt hơn nơi thông tin nhạy cảm được xử lý và lưu trữ, đồng thời giảm nhu cầu gửi dữ liệu bí mật tới các nhà cung cấp AI bên ngoài hoặc nền tảng của bên thứ ba.