Cuộc cạnh tranh đầy toan tính định hình công nghệ châu Á

Trong nhiều thập kỷ, Hàn Quốc và Đài Loan đã đối đầu quyết liệt để giành vị thế thống trị trong những công nghệ nền tảng của kỷ nguyên kỹ thuật số, từ tivi, điện thoại thông minh đến chip nhớ.

Giờ đây, sự cạnh tranh gay gắt ấy đang chuyển thành một mối quan hệ hợp tác từng khó tưởng tượng, khi hai bên cùng chạy đua để cung cấp mặt hàng được săn đón nhất thế giới: bộ tăng tốc AI – những chip phần cứng chuyên dụng có khả năng xử lý tới hàng nghìn tỷ phép tính cùng lúc để huấn luyện các mô hình AI tạo sinh.

“Chúng ta không có thời gian để sa vào cuộc xung đột lỗi thời này. Nhu cầu quá lớn; chúng ta phải hợp tác và ưu tiên cung ứng trước”, Giáo sư thỉnh giảng danh dự Sung Soo Eric Kim của Đại học Keio ở Tokyo nói.

Được thúc đẩy bởi “cơn khát” sức mạnh tính toán không ngừng của các gã khổng lồ công nghệ nhằm thống trị những mô hình AI tiên tiến nhất, quá trình mở rộng cơ sở hạ tầng AI trên toàn cầu với tốc độ chưa từng có đã tạo ra nhu cầu lớn đến mức không một quốc gia nào có thể tự mình đáp ứng.

Điều này khiến năng lực của những nhà cung cấp chủ chốt các bộ tăng tốc do hai tên tuổi dẫn đầu ngành là Nvidia và AMD thiết kế bị kéo căng. Các sản phẩm này lại phụ thuộc vào một chuỗi cung ứng ngày càng đan xen chặt chẽ giữa Đài Loan và Hàn Quốc.

Để nhấn mạnh mức độ cấp bách của tình trạng nguồn cung căng thẳng trong cơn sốt AI, CEO Nvidia Jensen Huang hồi tháng 6 đã viết một thông điệp lên một mảnh chip nhớ của SK Hynix, công ty Hàn Quốc, tại triển lãm máy tính thường niên ở Đài Bắc: “Hãy sản xuất thêm nữa.”

Hàng trăm nghìn máy chủ AI lấp đầy những sảnh rộng lớn của các trung tâm dữ liệu từ Virginia đến Đức là minh chứng rõ nét cho mức độ phụ thuộc lẫn nhau sâu sắc của ngành công nghiệp này.

Để xây dựng một máy chủ AI của Nvidia, cần có chip xử lý do TSMC của Đài Loan sản xuất, chip nhớ do SK Hynix hoặc Samsung của Hàn Quốc cung cấp, cùng các công nghệ chuyên biệt để kết hợp những linh kiện này thành bộ tăng tốc AI.

Sau đó, các nhà sản xuất Đài Loan lắp ráp những bộ tăng tốc này vào các giá đỡ máy chủ được trang bị hệ thống làm mát tiên tiến trước khi chúng được đưa vào vận hành để cung cấp năng lực cho các ứng dụng AI.

“Trong kỷ nguyên AI, chỉ riêng năng lực cạnh tranh về công nghệ là chưa đủ. Khả năng cung cấp đúng số lượng mà khách hàng cần, đúng thời điểm họ cần, mới là lợi thế cạnh tranh tối thượng”, một người phát ngôn của SK Hynix nói với CNN, đồng thời cho biết công ty đang đẩy nhanh kế hoạch xây dựng các nhà máy mới.

Tuy nhiên, mối quan hệ hợp tác phức tạp này không bắt nguồn từ thiện chí mà chủ yếu được hình thành bởi nhu cầu cấp thiết.

Cuộc đua kéo dài nhiều thập kỷ

Quan hệ giữa Hàn Quốc và Đài Loan từ lâu được định hình bởi sự cạnh tranh gay gắt. Hai nền kinh tế có những con đường phát triển tương đồng trong chính sách công nghiệp và quá trình phát triển kinh tế sau Thế chiến II, đồng thời đều thành công trong việc chuyển đổi từ chế độ chuyên chế sang những nền dân chủ năng động.

Sự cạnh tranh ngày càng gay gắt khi châu Á trở thành trung tâm sản xuất linh kiện điện tử, từ tấm nền cho tivi và màn hình máy tính đến chip nhớ dành cho máy tính cá nhân. Ở mảng thương hiệu tiêu dùng, các nhà sản xuất máy tính Đài Loan như Acer và Asus cạnh tranh với Samsung và LG của Hàn Quốc, trong khi HTC thách thức Samsung trên thị trường điện thoại thông minh.

Nhưng Đài Loan thường ở thế yếu. Hàn Quốc vươn lên mạnh mẽ nhờ sức mạnh của những tập đoàn khổng lồ như Samsung, vốn kiểm soát và tích hợp nhiều công đoạn trong chuỗi cung ứng.

Ngay cả trong lĩnh vực sản xuất chip theo hợp đồng, nơi TSMC hiện thống trị, Samsung ban đầu cũng chiếm ưu thế.

Sự nổi lên của iPhone biến Apple thành một khách hàng lớn trên thị trường bán dẫn. Samsung, vốn đồng thời sản xuất chip nhớ và tấm nền màn hình, đã giành được các hợp đồng độc quyền sản xuất bộ xử lý cho iPhone cho đến năm 2015. Sau đó, Apple đưa TSMC vào chuỗi cung ứng, một phần do cạnh tranh ngày càng gia tăng với chính dòng điện thoại thông minh của Samsung. TSMC cuối cùng thay thế Samsung để trở thành nhà cung cấp chip chính cho Apple.

Thành công của TSMC phần lớn đến từ lợi thế của Đài Loan trong lĩnh vực sản xuất theo hợp đồng tùy biến. Mô hình này giúp các doanh nghiệp Đài Loan xây dựng những mối quan hệ hợp tác lâu dài với các công ty công nghệ toàn cầu.

Không giống các tập đoàn Hàn Quốc vốn sản xuất nhiều loại sản phẩm và kiểm soát nhiều công đoạn, ngành công nghiệp điện tử Đài Loan phát triển thành một hệ sinh thái dày đặc gồm các nhà cung cấp chuyên biệt, mỗi doanh nghiệp tập trung vào một mắt xích tương đối hẹp trong quy trình sản xuất.

Mô hình này về sau trở thành một trong những lợi thế quan trọng nhất của Đài Loan khi ngành công nghệ bước vào kỷ nguyên AI.

AI viết lại luật chơi

Trong kỷ nguyên AI, lợi thế từ hệ sinh thái đa dạng của Đài Loan được thể hiện ngày càng rõ nét. Các công ty Đài Loan hiện thống lĩnh nhiều phân khúc, từ nguồn cung cấp điện, đóng gói chip đến hệ thống làm mát, cho phép khách hàng toàn cầu linh hoạt lựa chọn và kết hợp các nhà cung cấp trong quá trình sản xuất.

Theo Jeong Woo Park, nhà kinh tế chuyên về Hàn Quốc và Đài Loan tại công ty dịch vụ tài chính Nomura, báo cáo của ông hồi tháng 5 xếp Đài Loan đứng đầu thế giới về mức độ chiếm lĩnh hoạt động sản xuất phần cứng liên quan đến AI.

Xuất khẩu các sản phẩm liên quan đến AI đã giúp tăng trưởng kinh tế Đài Loan đạt 8,7% vào năm ngoái, mức cao nhất trong 15 năm. Theo cơ quan thống kê Đài Loan, nền kinh tế này được dự báo tăng trưởng 11,05% trong năm 2026 – mức nhanh nhất trong 39 năm.

Sự khác biệt này đã giúp Đài Loan vượt Hàn Quốc về GDP bình quân đầu người vào năm 2025, lần đầu tiên sau hơn hai thập kỷ, và khoảng cách được dự báo sẽ tiếp tục nới rộng trong năm nay.

Tuy nhiên, sự trỗi dậy của AI không chỉ làm thay đổi tương quan giữa hai nền kinh tế mà còn tạo ra một mối quan hệ phụ thuộc lẫn nhau ngày càng rõ nét. Thay vì cạnh tranh trực diện ở mọi khâu, Hàn Quốc và Đài Loan đang đảm nhiệm những mắt xích khác nhau nhưng bổ trợ cho nhau trong cùng một chuỗi cung ứng.

SK Hynix và Samsung hiện cùng chiếm khoảng 80% sản lượng bộ nhớ băng thông cao (HBM) trên toàn cầu. Đây là loại bộ nhớ cho phép truyền tải và lưu trữ dữ liệu với tốc độ cao, đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong các chip AI.

Những chip HBM này sau đó được kết hợp với chip xử lý do TSMC sản xuất thông qua công nghệ đóng gói tiên tiến tại Đài Loan, tạo thành một công đoạn quan trọng trong quá trình chế tạo bộ tăng tốc AI. Chính sự phụ thuộc này góp phần giúp Hàn Quốc ghi nhận mức thặng dư thương mại kỷ lục với Đài Loan vào năm ngoái.

Nói cách khác, sức mạnh AI của Hàn Quốc ngày càng cần đến năng lực sản xuất chip và hệ sinh thái công nghệ của Đài Loan, trong khi các doanh nghiệp Đài Loan lại cần nguồn chip nhớ tiên tiến của Hàn Quốc để hoàn thiện những bộ tăng tốc AI phục vụ thị trường toàn cầu.

Theo các nhà kinh tế, khi công nghệ tiếp tục phát triển, hệ sinh thái AI ngày càng vượt qua các đường biên giới quốc gia. Trong chuỗi cung ứng này, lợi thế không còn chỉ nằm ở việc quốc gia nào sở hữu công nghệ tốt hơn, mà còn ở khả năng kết nối và phối hợp hiệu quả với những mắt xích mà mình không thể tự thay thế.

Điều đó khiến Hàn Quốc và Đài Loan, dù vẫn là những đối thủ cạnh tranh gay gắt, ngày càng trở thành những đối tác khó có thể thiếu nhau trong cuộc đua AI toàn cầu.