Cuộc 'đại truy thu' thuế chưa từng có của Trung Quốc

Cải cách thuế nhắm vào người giàu

Các cơ quan chức năng đã tăng cường rà soát lợi nhuận từ vốn và các khoản đầu tư ở nước ngoài, trong một số trường hợp truy ngược hồ sơ đến tận năm 2000. Chiến dịch này diễn ra đồng thời với nỗ lực của Bắc Kinh nhằm mở rộng đáng kể việc kiểm soát dòng vốn chảy ra nước ngoài.

Theo các quan chức nước ngoài, cùng các giám đốc ngân hàng và văn phòng quản lý tài sản gia đình tại Trung Quốc, các ngân hàng và tổ chức tài chính Trung Quốc đã được chỉ đạo rà soát các khoản đầu tư ở nước ngoài của khách hàng giàu có nhằm xác minh liệu thu nhập phát sinh đã được kê khai với cơ quan thuế Trung Quốc hay chưa.

Đây là một phần trong loạt cải cách thuế nhắm vào giới giàu có của Trung Quốc, bao gồm cả các quỹ tín thác ở nước ngoài. Chiến dịch tập trung vào lợi nhuận từ đầu tư bất động sản, cổ phiếu, kim loại quý, tiền điện tử cùng nhiều loại tài sản khác.

Tính chất hồi tố của chiến dịch, với các cuộc rà soát trong một số trường hợp kéo dài hơn 25 năm, đã được nhiều quan chức, chuyên gia ngân hàng và cố vấn xác nhận.

Trong những tháng gần đây, các ngân hàng Trung Quốc ngày càng phối hợp chặt chẽ với cơ quan thuế để phong tỏa tài khoản của những khách hàng giàu có cho đến khi giới chức xác nhận rằng thuế đối với lợi nhuận vốn từ tài sản, tài khoản và quỹ tín thác ở nước ngoài đã được thanh toán đầy đủ, theo lời một nhân viên ngân hàng tại miền Nam Trung Quốc.

"Thông thường, những khách hàng giàu có sẽ lập tức nộp tiền phạt và thuế bằng tiền mặt để được mở khóa tài khoản", người này cho biết.

Thời gian áp dụng việc truy thu thuế dường như không đồng nhất. Chẳng hạn, người đứng đầu một văn phòng quản lý tài sản gia đình tại Thâm Quyến cho biết khách hàng của ông được yêu cầu nộp thuế đối với lợi nhuận từ tài sản ở nước ngoài trong giai đoạn 2017-2022. Tuy nhiên, giới chức không giải thích vì sao chỉ tập trung vào khoảng thời gian này.

Theo ông Victor Shih, giáo sư kinh tế chính trị Trung Quốc tại Đại học California San Diego, động lực của chiến dịch mới này "rõ ràng là vì mục tiêu tài khóa".

Nguồn thu ngân sách của Trung Quốc, vốn chủ yếu dựa vào thuế, gần như chững lại kể từ sau đại dịch, giảm 1,7% xuống còn 21,6 nghìn tỷ nhân dân tệ (3,2 nghìn tỷ USD) trong năm 2025. Trong khi đó, doanh thu từ bán đất – từng là nguồn thu chủ chốt của chính quyền – đã lao dốc từ mức đỉnh 8,7 nghìn tỷ nhân dân tệ năm 2021 xuống còn 4,15 nghìn tỷ nhân dân tệ sau cuộc khủng hoảng bất động sản.

Tháng trước, Trung Quốc cũng ban hành các quy định thuế toàn diện đối với tài sản được chuyển vào các quỹ tín thác ở nước ngoài, qua đó bịt lỗ hổng mà giới siêu giàu từ lâu đã sử dụng để cất giấu tài sản ở nước ngoài, theo tuyên bố chung của Bộ Tài chính và Tổng cục Thuế Trung Quốc.

Theo quy định mới, thu nhập phát sinh từ các quỹ tín thác ở nước ngoài sẽ chịu mức thuế 20% ở nhiều giai đoạn khác nhau.

Một chuyên gia ngân hàng tại Singapore, người quản lý tài sản ở nước ngoài cho các khách hàng giàu có Trung Quốc, cho biết quy định đánh thuế đối với quỹ tín thác ở nước ngoài đã "gây sốc" cho khách hàng của ông.

"Có những người lập quỹ tín thác để nắm giữ các tài sản đại chúng như cổ phần trong các công ty niêm yết. Trong giai đoạn thị trường IPO bùng nổ, việc thiết lập cấu trúc quỹ tín thác phù hợp giúp giảm đáng kể thuế thu nhập. Quy định mới này đã chấm dứt lợi thế đó", vị chuyên gia nói.

Theo các chuyên gia, mặc dù một số cấu trúc tài chính phức tạp ở nước ngoài vẫn có thể tránh được các quy định mới, nhưng nhiều người sở hữu quỹ tín thác sẽ phải đối mặt với các khoản thuế truy thu một lần và một số có thể buộc phải bán tài sản để thanh toán nghĩa vụ thuế.

Truyền thông Trung Quốc ngày 5/8 đưa tin rằng chính quyền dường như đã bắt đầu áp thuế 20% đối với cổ tức và tiền lãi phát sinh từ các hợp đồng bảo hiểm ở nước ngoài. Sau thông tin này, cổ phiếu của Prudential – tập đoàn bảo hiểm tập trung vào thị trường châu Á – đã có lúc giảm tới 13% tại London, trong khi cổ phiếu HSBC mất hơn 6% trước khi thu hẹp đà giảm.

Tiến gần hơn tới mô hình của Mỹ

Cùng với hàng loạt cải cách thuế, các chính sách mới sẽ đưa hệ thống thuế của Trung Quốc tiến gần hơn tới mô hình của Mỹ, nơi công dân và người nộp thuế thường phải chịu thuế đối với thu nhập trên phạm vi toàn cầu.

"Các cơ quan quản lý đã liên tục tăng cường thực thi các quy định về dòng vốn xuyên biên giới, kê khai thu nhập ở nước ngoài và quản lý ngoại hối, qua đó thu hẹp đáng kể khả năng chuyển tài sản ra nước ngoài hoặc sắp xếp nghĩa vụ thuế thông qua các cấu trúc pháp lý ở nước ngoài", ông Ye Yongqing, luật sư thuế tại Thượng Hải và là đối tác của Anli Partners, nhận định.

Ông Ye cho biết thêm Bắc Kinh đang áp dụng "cách tiếp cận hạn chế tương tự luật thuế của Mỹ đối với các quỹ tín thác ở nước ngoài, về cơ bản không chấp nhận việc người nộp thuế sử dụng các cấu trúc này để trì hoãn hoặc xóa bỏ nghĩa vụ thuế".

Thực tế cho thấy việc siết chặt thu thuế đối với giới giàu có tại Trung Quốc đã mang lại kết quả trong những năm gần đây. Theo số liệu chính thức, doanh thu thuế thu nhập cá nhân đã tăng 11,5% trong năm 2025 nhờ các chiến dịch trước đó, bao gồm cả việc đánh thuế các giao dịch chứng khoán tại Hồng Kông. Mức tăng này vượt xa tốc độ tăng trưởng thu thuế chung là 0,8%.

Giám đốc một công ty tư vấn nhập cư có văn phòng tại Trung Quốc và New York cho biết giới chức trước mắt đang tập trung vào những người giàu Trung Quốc giao dịch cổ phiếu Mỹ thông qua Hồng Kông hoặc các kênh đầu tư ở nước ngoài khác.

Theo bà, phạm vi giám sát sau đó sẽ mở rộng sang những người sở hữu lượng lớn tài sản tài chính trong các tài khoản ngân hàng ở nước ngoài, đặc biệt tại Hồng Kông, trước khi tiến tới các loại tài sản ở nước ngoài khác như bất động sản.

Bên cạnh đó, sự thiếu rõ ràng trong định nghĩa về cư trú thuế của Bắc Kinh cũng làm gia tăng áp lực đối với người Trung Quốc giàu có sinh sống ở nước ngoài. Những người ở Trung Quốc dưới 183 ngày mỗi năm vẫn có thể bị coi là cư dân phải đóng thuế của Trung Quốc, bất kể họ mang hộ chiếu nước ngoài hay có tình trạng cư trú nào, trừ khi chính thức từ bỏ quốc tịch Trung Quốc và không còn sinh sống tại Trung Quốc trong phần lớn thời gian của năm.

Ông David Lesperance, luật sư có trụ sở tại châu Á với khách hàng là nhiều gia đình giàu có ở Hồng Kông và Trung Quốc, cho rằng trí tuệ nhân tạo (AI) đã giúp các cơ quan chức năng Trung Quốc tiến hành phân tích các hồ sơ đầu tư với tốc độ nhanh hơn và chi phí thấp hơn rất nhiều so với trước đây.

Ông Lesperance cho biết thêm, khi áp lực gia tăng trong năm nay, ít nhất 6 khách hàng siêu giàu người Trung Quốc của ông đã "kích hoạt" kế hoạch rời khỏi nền kinh tế lớn thứ hai thế giới.

Tổng cục Thuế Trung Quốc hiện chưa đưa ra bình luận trước đề nghị của báo chí về chiến dịch này.