Đã đến lúc quản lý tài chính cá nhân trở thành 'môn học quốc dân'

Tư duy tài chính phải được hình thành từ ghế nhà trường

Việt Nam đang bước vào giai đoạn tích lũy tài sản mạnh mẽ của người dân. Theo Ngân hàng Nhà nước, tiền gửi của khu vực dân cư đã vượt 10 triệu tỷ đồng, mức cao nhất từ trước đến nay. Trên thị trường chứng khoán, số lượng tài khoản của nhà đầu tư cũng đã vượt 10 triệu, tương đương khoảng 10% dân số.

Trong khi đó, theo UBS Global Wealth Report 2025, số triệu phú sở hữu tài sản từ 1 triệu USD trở lên tại Việt Nam dự kiến tăng khoảng 30% trong giai đoạn 2024-2029, đưa Việt Nam vào nhóm quốc gia có tốc độ gia tăng người giàu nhanh trên thế giới. Cùng với sự mở rộng của tầng lớp trung lưu, quy mô tài sản tài chính của người dân được dự báo sẽ tiếp tục tăng mạnh trong những năm tới.

Tuy nhiên, sự gia tăng về tài sản chưa đồng nghĩa với việc người dân được trang bị đầy đủ kỹ năng quản lý tài chính. Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) nhiều lần khuyến nghị các quốc gia cần nâng cao hiểu biết tài chính của người dân thông qua Chiến lược quốc gia về giáo dục tài chính, bởi đây là nền tảng giúp hình thành thói quen tiết kiệm, đầu tư và quản lý rủi ro trong dài hạn. Thực tế tại Việt Nam, nhiều chuyên gia nhận định phần lớn người dân vẫn học cách quản lý tiền bạc thông qua kinh nghiệm cá nhân thay vì được đào tạo bài bản.

Chính vì vậy, cùng với mục tiêu phát triển thị trường vốn và huy động hiệu quả nguồn lực trong dân, ngày càng nhiều ý kiến cho rằng quản lý tài chính cá nhân cần được phổ cập rộng rãi, trở thành kỹ năng thiết yếu đối với mỗi công dân.

Trao đổi với VietnamFinance, bà Lương Thị Mỹ Hạnh - Giám đốc Quản lý tài sản, Khối trong nước, Dragon Capital Việt Nam, cho rằng điểm mấu chốt trước hết là nâng cao tư duy tài chính của người dân. Theo bà Hạnh, phần lớn nhà đầu tư Việt Nam vẫn có xu hướng đầu tư ngắn hạn, mang tính đầu cơ nhiều hơn tích lũy tài sản. Thời gian nắm giữ chứng chỉ quỹ bình quân chỉ hơn một năm và nhiều người vẫn so sánh hiệu quả đầu tư với lãi suất tiền gửi ngân hàng. Điều này khiến nguồn vốn nhàn rỗi trong dân khó chuyển hóa thành dòng vốn dài hạn phục vụ nền kinh tế.

"Tư duy là điểm mấu chốt quan trọng nhất. Nếu người dân không hiểu về đầu tư, về tài chính thì họ sẽ không bao giờ hành động đúng được", bà Hạnh nói.

Theo bà, Việt Nam cần triển khai một chương trình giáo dục tài chính cấp quốc gia, thay vì các hoạt động riêng lẻ của từng tổ chức. Chương trình này nên bắt đầu từ bậc tiểu học, tiếp tục ở trung học và phổ thông để học sinh sớm hình thành kỹ năng quản lý tiền bạc, tiết kiệm, đầu tư và lập kế hoạch tài chính.

Quan điểm này cũng nhận được sự đồng tình của ⁠OECD. Ông Carmine Di Noia - Giám đốc phụ trách các vấn đề tài chính và doanh nghiệp của OECD, cho rằng đầu tư cho giáo dục tài chính mang lại lợi ích lớn hơn nhiều so với chi phí. Theo ông, việc triển khai các chương trình giáo dục tài chính trong trường học cũng như ngoài xã hội là một trong những khoản đầu tư hiệu quả nhất đối với một quốc gia.

Ông cũng nhấn mạnh giáo dục tài chính từ sớm góp phần thu hẹp khoảng cách về cơ hội giữa các nhóm dân cư. Nếu kiến thức tài chính chỉ được tiếp cận bởi những người có điều kiện kinh tế và học vấn tốt, bất bình đẳng sẽ ngày càng gia tăng.

Giáo dục tài chính quốc gia không chỉ là thêm một môn học

Theo OECD, giáo dục tài chính quốc gia không đơn thuần là bổ sung một môn học mới mà là xây dựng một hệ sinh thái học tập xuyên suốt cuộc đời.

Ở nhiều quốc gia, kiến thức tài chính được tích hợp vào các môn học hiện có như Toán, Giáo dục công dân hoặc Kinh tế. Học sinh được làm quen với những kỹ năng thiết thực như lập ngân sách cá nhân, quản lý chi tiêu, tiết kiệm, lãi kép, tín dụng, bảo hiểm, đầu tư, thuế, hưu trí và nhận diện các hình thức lừa đảo tài chính,...

Bên cạnh giáo dục trong trường học, các chương trình đào tạo còn được mở rộng tới người trưởng thành thông qua ngân hàng, doanh nghiệp, tổ chức nghề nghiệp và nền tảng số. Truyền thông cũng được xem là một cấu phần quan trọng để phổ biến kiến thức tài chính đến đông đảo người dân.

Theo bà Lương Thị Mỹ Hạnh, báo chí và các tổ chức tài chính có thể góp phần thay đổi nhận thức xã hội, giúp người dân hiểu đúng về đầu tư dài hạn và quản lý tài sản. Khi tư duy tài chính được cải thiện, dòng tiền nhàn rỗi trong dân sẽ có cơ hội chuyển dịch từ các kênh đầu cơ ngắn hạn sang các quỹ đầu tư và những kênh huy động vốn dài hạn, qua đó hỗ trợ mục tiêu phát triển bền vững của nền kinh tế.

Tại Quyết định số 928/QĐ-TTg tháng 5/2026 phê duyệt Chiến lược tài chính toàn diện quốc gia giai đoạn 2026 - 2030, Chính phủ đã xác định triển khai Chương trình giáo dục tài chính quốc gia trên phạm vi cả nước là một trong những nhiệm vụ trọng tâm nhằm nâng cao năng lực tài chính của người dân.

Theo Chiến lược, mục tiêu đến năm 2030 là xây dựng một hệ sinh thái tài chính hiện đại, an toàn và bao trùm, bảo đảm mọi người dân và doanh nghiệp đều có cơ hội tiếp cận các sản phẩm, dịch vụ tài chính. Trong đó, Việt Nam đặt mục tiêu 95% dân số từ 15 tuổi trở lên có tài khoản giao dịch, ít nhất 30% người trưởng thành có tiền gửi tiết kiệm tại các tổ chức tín dụng, đồng thời mở rộng khả năng tiếp cận tín dụng, bảo hiểm và các dịch vụ tài chính cho người dân ở khu vực nông thôn, vùng sâu, vùng xa, doanh nghiệp nhỏ và vừa cũng như các nhóm yếu thế.

Để hiện thực hóa những mục tiêu này, Chiến lược không chỉ tập trung mở rộng mạng lưới cung ứng dịch vụ tài chính hay thúc đẩy thanh toán không dùng tiền mặt, mà còn nhấn mạnh yêu cầu nâng cao năng lực tài chính của người dân. Theo đó, Chính phủ sẽ triển khai Chương trình giáo dục tài chính quốc gia song song với Chương trình công dân số, nhằm trang bị cho người dân kiến thức và kỹ năng sử dụng các sản phẩm, dịch vụ tài chính một cách an toàn, hiệu quả, đồng thời nâng cao khả năng thích ứng với quá trình chuyển đổi số.

Chiến lược cũng xác định giáo dục tài chính gắn với các mục tiêu lớn hơn như bảo vệ người tiêu dùng tài chính, tăng cường an ninh mạng và bảo vệ dữ liệu cá nhân trong môi trường số. Bên cạnh đó là khuyến khích phát triển tài chính xanh, tín dụng xanh, bảo hiểm hưu trí bổ sung, tín dụng vi mô và các mô hình tài chính số để mở rộng cơ hội tiếp cận dịch vụ tài chính cho người dân.

Về lộ trình, Quyết định số 1413/QĐ-TTg phê duyệt tháng 7/2026 Đề án Cải cách tổng thể thị trường tài chính Việt Nam gắn với thực hiện mục tiêu tăng trưởng ở mức cao, liên tục đến năm 2045, Bộ Giáo dục và Đào tạo được giao chủ trì xây dựng Đề án phổ cập kiến thức tài chính cho người dân trong năm 2027, trong đó có nhiệm vụ đưa giáo dục tài chính vào chương trình giáo dục phổ thông.

Bên cạnh đó, Bộ cũng sẽ xây dựng các chương trình giáo dục và phổ cập kiến thức tài chính từ bậc phổ thông đến đại học, sau đại học, đồng thời phối hợp với Bộ Tài chính, Ngân hàng Nhà nước và các cơ quan liên quan triển khai Chiến lược tài chính toàn diện, góp phần hình thành thế hệ công dân có kiến thức và kỹ năng quản lý tài chính ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường.

Các chuyên gia cho rằng, nếu muốn xây dựng một thị trường vốn đủ mạnh để hiện thực hóa mục tiêu trở thành quốc gia có thu nhập cao vào năm 2045, Việt Nam không chỉ cần thêm các sản phẩm tài chính hay chính sách ưu đãi, mà còn cần đầu tư cho "hạ tầng mềm" là kiến thức và tư duy tài chính của người dân. Một chương trình giáo dục tài chính quốc gia vì thế không chỉ phục vụ từng cá nhân, mà còn là nền tảng cho sự phát triển của cả nền kinh tế.