'Quản lý gia sản là một cấu phần hạ tầng của thị trường tài chính'

Ngày 3/10, Trường Đại học Văn Lang phối hợp cùng Hiệp hội Tư vấn Tài chính Việt Nam (VFCA) và Công ty Cổ phần Tư vấn Đầu tư và Quản lý Tài sản FIDT tổ chức Diễn đàn thường niên Hoạch định Tài chính Cá nhân 2026 với chủ đề “Động lực kinh tế và nền tảng vận hành mô hình quản lý gia sản”. Sự kiện được bảo trợ truyền thông bởi Tạp chí Đầu tư Tài chính – VietnamFinance.

Diễn đàn thường niên Hoạch định Tài chính Cá nhân 2026 quy tụ khoảng 500 đại biểu gồm lãnh đạo các cơ quan quản lý nhà nước, định chế tài chính, tổ chức tư vấn độc lập, cơ sở đào tạo cùng giới chuyên gia và đông đảo người làm nghề tư vấn tài chính, sinh viên ngành tài chính - ngân hàng.

Bước sang năm thứ tư liên tiếp, Diễn đàn đánh dấu sự chuyển dịch quan trọng từ việc nâng cao nhận thức về tài chính cá nhân sang giải quyết bài toán vận hành thực chất một hệ sinh thái Quản lý Gia sản (Wealth Management) tại Việt Nam, gắn liền với các định hướng lớn trong Chiến lược tài chính đến năm 2030 và Chiến lược tài chính toàn diện quốc gia giai đoạn 2026–2030.

Cụ thể, Diễn đàn tập trung vào 5 mục tiêu trọng tâm: nhận diện xu hướng phát triển dịch vụ quản lý gia sản chuyên nghiệp, làm rõ bản chất mô hình tư vấn toàn diện lấy lợi ích dài hạn của khách hàng làm trung tâm, xác định các điều kiện hạ tầng vận hành như nền tảng công nghệ (Wealth Platform) và kiến trúc sản phẩm mở (Open Architecture), đề xuất khung chuẩn hóa năng lực và đạo đức nghề nghiệp, đồng thời khẳng định vai trò cầu nối của quản lý gia sản trong việc khơi thông nguồn lực tài chính tư nhân.

9:20

Nền tảng vận hành quyết định sự thành công của ngành quản lý gia sản

Phát biểu khai mạc diễn đàn, PGS.TS Trần Thị Mỹ Diệu, Hiệu trưởng Trường Đại học Văn Lang, chia sẻ từ năm 2023, Trường Đại học Văn Lang và VFCA đã phối hợp tổ chức Diễn đàn Hoạch định tài chính cá nhân thường niên. Qua bốn năm, mỗi chủ đề là một câu hỏi mới, đi theo sự trưởng thành của nghề hoạch định tài chính cá nhân.

Trong năm 2023, câu hỏi nền tảng là hoạch định tài chính cá nhân là gì và Việt Nam nên phát triển theo chuẩn mực và định hướng nào. Bước sang năm 2024, Diễn đàn đặt vấn đề và đưa ra giải pháp nâng cao năng lực cho người tư vấn tài chính, chuẩn mực nghề nghiệp và đạo đức hành nghề để giữ niềm tin của khách hàng. Thời điểm đó, câu chuyện không chỉ là nhận diện vai trò của hoạch định tài chính cá nhân mà đi sâu vào chất lượng của hoạt động tư vấn.

Năm 2025, câu hỏi mà Diễn đàn đặt ra là làm thế nào để chuẩn hóa nhân lực, đào tạo và xây dựng hệ sinh thái cho nghề tư vấn tài chính phát triển, đồng thời bước đầu đặt vấn đề quản lý gia sản. Câu hỏi lúc này tiến thêm một bước, không chỉ nằm ở người tư vấn tốt mà hướng đến một nghề nghiệp được chuẩn hóa, một nguồn nhân lực được đào tạo bài bản và một hệ sinh thái đủ điều kiện để nghề nghiệp đó phát triển.

“Từ những nền tảng đó, Diễn đàn năm 2026 đặt ra câu hỏi mở rộng hơn, đó là một hệ thống quản lý gia sản chuyên nghiệp sẽ được hình thành và vận hành như thế nào trong điều kiện của Việt Nam?”, PGS.TS Trần Thị Mỹ Diệu cho hay.

Theo PGS.TS Trần Thị Mỹ Diệu, câu hỏi này càng có ý nghĩa khi đặt trong bối cảnh phát triển kinh tế – tài chính của đất nước hiện nay. Ở cấp độ chính sách, Việt Nam đang theo đuổi mục tiêu xây dựng một hệ thống tài chính ngày càng hiện đại, an toàn, hiệu quả, bao trùm và có khả năng hỗ trợ tốt hơn cho sự phát triển của nền kinh tế với các chiến lược như Chiến lược tài chính đến năm 2030, Chiến lược phát triển thị trường chứng khoán đến năm 2030, Chiến lược tài chính toàn diện Quốc gia giai đoạn 2026 – 2030.

“Điều này cho thấy câu chuyện tài chính ngày nay không chỉ được nhìn từ phía hệ thống ngân hàng hay thị trường vốn, mà ngày càng gắn với khả năng mỗi cá nhân và mỗi gia đình để mọi người có thể tiếp cận, hiểu, lựa chọn và sử dụng các dịch vụ tài chính một cách phù hợp, an toàn và có trách nhiệm", bà Diệu nhấn mạnh.

Nhìn từ góc độ một cơ sở giáo dục, PGS.TS Trần Thị Mỹ Diệu khẳng định đây là một sự chuyển dịch rất quan trọng. Bởi khi hệ thống tài chính phát triển sâu hơn, khi sản phẩm đầu tư và các hình thức tích lũy tài sản ngày càng đa dạng hơn, thì năng lực tài chính mà mỗi người cần có cũng phải thay đổi.

“Câu hỏi không còn chỉ là 'tôi nên gửi tiết kiệm ở đâu, tôi nên mua sản phẩm nào hay tôi nên đầu tư vào tài sản gì' mà ngày càng quan trọng hơn là 'tôi cần bao nhiêu nguồn lực cho các mục tiêu trong từng giai đoạn của cuộc đời, tôi nên phân bổ tài sản thế nào giữa tăng trưởng và an toàn, làm thế nào để bảo vệ những tài sản mà gia đình đã tạo lập, tôi chuẩn bị thế nào cho tuổi nghỉ hưu'. Xa hơn nữa là 'làm thế nào để tài sản được quản lý và chuyển giao giữa các thế hệ một cách hiệu quả, có trách nhiệm và bền vững'.

"Khi những câu hỏi đó xuất hiện, chúng ta đã chuyển từ câu chuyện sử dụng một sản phẩm tài chính sang câu chuyện hoạch định tài chính và từ hoạch định tài chính sang một yêu cầu rộng hơn là quản lý gia sản”, bà Diệu nhấn mạnh.

Đại diện Đại học Văn Lang cho biết động lực kinh tế tạo ra nhu cầu, nhưng nền tảng vận hành mới quyết định liệu quản lý gia sản có thể trở thành một dịch vụ thực sự chuyên nghiệp, đáng tin cậy và bền vững hay không.

“Tôi mong rằng tại diễn đàn hôm nay, chúng ta sẽ cùng nhau tìm kiếm câu trả lời cho ít nhất ba câu hỏi lớn.

Câu hỏi đầu tiên là những động lực kinh tế nào đang và sẽ thúc đẩy nhu cầu quản lý gia sản tại Việt Nam? Tiếp đến, trong điều kiện thị trường Việt Nam, các mô hình quản lý gia sản từ mô hình trong ngân hàng, các định chế tài chính đến những mô hình tư vấn độc lập có thể được tổ chức và vận hành như thế nào để thực sự lấy nhu cầu của khách hàng làm trung tâm? Câu hỏi cuối cùng là chúng ta cần chuẩn bị những nền tảng gì về con người, chuẩn nghề nghiệp, sản phẩm, công nghệ, dữ liệu và quản trị để hệ sinh thái này có thể phát triển một cách chuyên nghiệp và bền vững?”, bà Diệu gợi mở vấn đề.

09:40

Quản lý gia sản là một cấu phần hạ tầng của thị trường tài chính

Theo TS Lê Minh Nghĩa, Chủ tịch VFCA, quản lý gia sản là một cấu phần hạ tầng của thị trường tài chính, không chỉ là dịch vụ dành cho nhóm siêu giàu.

Chủ tịch VFCA nhấn mạnh tài sản của người dân đang tăng nhanh, nhưng nếu thiếu một “hạ tầng mềm” đủ tin cậy để định hướng, nguồn lực ấy có thể bị phân bổ kém hiệu quả, thậm chí bị đẩy vào đầu cơ. Hạ tầng mềm đó chính là hoạch định tài chính cá nhân và quản lý gia sản.

TS Lê Minh Nghĩa chỉ ra nền kinh tế đang cần vốn dài hạn với quy mô lớn để tăng trưởng nhanh và bền vững. Trong khi đó, các kênh dẫn vốn truyền thống đều đang tái cấu trúc và đều có giới hạn: tín dụng ngân hàng phải bảo đảm an toàn và cân đối vĩ mô; vốn ngân hàng chủ yếu là ngắn và trung hạn, tiềm ẩn rủi ro lệch kỳ hạn với nhu cầu đầu tư dài hạn; thị trường trái phiếu, cổ phiếu cần thêm những dòng tiền kiên nhẫn.

Ở khía cạnh khác, tài sản của hộ gia đình và khu vực tư nhân đang tích lũy nhanh. Tuy vậy, theo TS Lê Minh Nghĩa, mặc dù nguồn lực và nhu cầu đã có nhưng vẫn thiếu cơ chế kết nối. Cơ chế ấy giúp mỗi gia đình xác lập mục tiêu, hiểu rõ rủi ro, phân bổ tài sản có kỷ luật; nhờ đó dòng tiền của người dân có thể chảy vào các kênh đầu tư dài hạn có định hướng, vừa bảo vệ tài sản của mỗi gia đình, vừa góp phần phát triển thị trường vốn quốc gia.

TS Lê Minh Nghĩa đã chỉ ra 4 bài toán lớn mà thị trường cần phải đi tìm lời giải.

Bài toán đầu tiên là sự nhập nhằng về bản chất. Chủ tịch VFCA cho biết, hiện nay nhiều tổ chức đã đổi tên dịch vụ thành “Wealth”, “Private Wealth”, nhưng thực chất vẫn chủ yếu là phân phối từng sản phẩm riêng lẻ. “Chúng ta cần hiểu rằng nếu chỉ đổi bảng hiệu thì chưa phải là đổi mô hình”, ông nói.

Bài toán thứ hai là nhu cầu của hộ gia đình đã thay đổi, từ tích lũy đơn thuần sang nhiều mục tiêu đan xen – bảo vệ thu nhập, mua nhà, hưu trí, chuyển giao tài sản giữa các thế hệ.

Bài toán tiếp theo là bài toán về công nghệ và dữ liệu. Trí tuệ nhân tạo đang thay đổi cách phân tích khách hàng, kéo theo câu hỏi về an toàn dữ liệu cá nhân và trách nhiệm giải trình.

Cuối cùng là bài toán về khoảng trống về chuẩn nghề nghiệp và niềm tin. Theo TS Lê Minh Nghĩa, Việt Nam hiện chưa có bộ tiêu chuẩn năng lực, quy tắc đạo đức và cơ chế kiểm soát xung đột lợi ích thống nhất trên toàn thị trường. Khi người dân khó phân biệt đâu là nhà tư vấn, đâu là người bán sản phẩm, thì niềm tin – tài sản quý nhất của ngành – sẽ bị bào mòn.

Theo Chủ tịch VFCA, mô hình quản lý gia sản độc lập hay thuộc định chế đều có chỗ đứng. Điều quan trọng là mỗi mô hình giải quyết bài toán gì, tạo giá trị cho khách hàng bằng cách nào và cần những năng lực tổ chức nào để vận hành.

“Thực tế cuộc sống có nghề tư vấn pháp lý, tư vấn sức khỏe nhưng chưa thực sự có nghề tư vấn tài chính. Trong phát triển kinh tế thị trường hiện đại, ai không có kế hoạch tài chính thì đồng nghĩa với việc người đó sẽ có kế hoạch thất bại”, TS Lê Minh Nghĩa cho hay.

10:20

Thị trường quản lý gia sản tại Việt Nam đang bứt tốc

Theo bà Chi Huỳnh, Phó giám đốc Khối Khách hàng cá nhân, Ngân hàng TMCP Á Châu (ACB) thị trường quản lý gia sản (Wealth Management) tại Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển bứt tốc.

Bà Chi Huỳnh cho biết Việt Nam nằm trong nhóm các quốc gia có tốc độ phát triển giới siêu giàu nhanh nhất thế giới với mức tăng bình quân khoảng 59%. Đồng thời, một báo cáo năm 2026 của tổ chức quốc tế cũng chỉ ra tốc độ tăng trưởng tài sản của người giàu Việt Nam đạt 9%. Sự gia tăng nhanh chóng của giới siêu giàu kéo theo nhu cầu khổng lồ về quản lý gia sản với quỹ đạo tương đồng với các thị trường đi trước như Singapore.

Để nắm bắt cơ hội này, các định chế tài chính, đơn cử như Ngân hàng ACB đã phải có sự chuẩn bị từ sớm về hạ tầng, công nghệ, nhân sự và hoàn thiện hệ sinh thái công ty con.

Tuy nhiên, theo Phó giám đốc Khối Khách hàng cá nhân ACB, yếu tố tiên quyết để bước chân vào lĩnh vực này là sự thay đổi triệt để về tư duy lãnh đạo và toàn hệ thống, chuyển từ lấy sản phẩm làm trung tâm (product-centric) sang lấy khách hàng làm trung tâm (customer-centric). Thay vì đặt câu hỏi "ngân hàng có sản phẩm gì để bán", định chế tài chính phải đi tìm lời giải cho việc "nhu cầu, mục tiêu cuộc sống của khách hàng là gì" và "ngân hàng đóng vai trò thế nào trong việc giúp khách hàng đạt được kế hoạch đó".

Trên nền tảng tư duy mới, bà Chi Huỳnh chỉ ra chiến lược xây dựng mô hình quản lý gia sản của ngân hàng được vận hành dựa trên 5 cấu phần cốt lõi.

Thứ nhất là xác định khách hàng mục tiêu và thấu hiểu phân khúc. Dịch vụ này tập trung vào phân khúc khách hàng giàu có (affluent), điển hình là các chủ doanh nghiệp hoặc nhân sự cấp cao có thu nhập vượt trội. Tại ACB, ngân hàng đã mất hơn 2 năm để hoàn thiện bước này và phải tiến hành phân tích sâu sắc cả nhu cầu tài chính lẫn phi tài chính để từ đó cùng khách hàng xây dựng một kế hoạch tài chính dài hạn.

Thứ hai là hoàn thiện hệ sinh thái sản phẩm và giải pháp. Thay vì bán các sản phẩm riêng lẻ, ngân hàng cung cấp một bộ kế hoạch tài chính toàn diện. Theo đại diện ACB, năng lực này đã được ngân hàng xây dựng thông qua hai hướng, gồm thiết lập công ty con trong hệ sinh thái (như ACBS về chứng khoán, ACBC về quản lý quỹ, công ty bảo hiểm phi nhân thọ vừa được Bộ Tài chính cấp phép và định hướng lập công ty bảo hiểm nhân thọ) và bắt tay với các đối tác chuyên môn sâu bên ngoài với mục tiêu cuối cùng là mang lại giải pháp phù hợp và đa dạng nhất cho khách hàng.

Thứ ba là xây dựng mô hình phục vụ chuyên biệt và nâng cao năng lực nhân sự. Khác với mô hình ngân hàng truyền thống (một nhân viên kinh doanh bán mọi sản phẩm), mô hình quản lý gia sản vận hành theo cơ chế: một giám đốc quản lý gia sản (Wealth Manager) sẽ là điểm chạm duy nhất, quản lý tổng thể mối quan hệ với khách hàng. Đứng sau "Wealth Manager" là một đội ngũ chuyên gia hỗ trợ chuyên sâu (hoạch định tài chính, bảo hiểm, đầu tư, quản lý danh mục). Để đáp ứng mô hình này, nhân sự cấp cao cần được đào tạo chuyên sâu, bà Chi Huỳnh cho hay.

Thứ tư là ứng dụng công nghệ, dữ liệu và AI. Đây là yếu tố sống còn để mở rộng quy mô phục vụ (scale-up). Bằng cách cho hệ thống AI học dữ liệu giao dịch nội bộ, ngân hàng có thể đưa ra các đề xuất đầu tư, hoạch định tài chính được cá nhân hóa đến từng khách hàng thông qua ứng dụng ngân hàng số.

Thứ năm là cơ chế quản trị hiệu quả. Theo bà Chi Huỳnh, tầng quản trị được thiết lập nhằm đảm bảo mô hình vận hành trơn tru, cân bằng giữa quyền lợi của khách hàng và sự phát triển bền vững của định chế tài chính, đồng thời duy trì khả năng linh hoạt điều chỉnh trước các biến động của thị trường.

10:35

Vai trò của ngành quản lý gia sản chưa được nhìn nhận đầy đủ

Chia sẻ tại diễn đàn, TS Bùi Văn Huy, Tổng giám đốc Công ty Cổ phần Tư vấn Đầu tư và Quản lý Tài sản FIDT, cho hay nếu vài năm trước thị trường còn đặt câu hỏi “Wealth là gì” thì hiện nay mối quan tâm đã chuyển sang việc xây dựng và vận hành mô hình Wealth hiệu quả, phù hợp với điều kiện của Việt Nam.

Theo TS Bùi Văn Huy, việc phát triển mô hình Wealth tại Việt Nam không chỉ liên quan đến nhu cầu tài chính của từng gia đình mà còn gắn với những vấn đề lớn hơn của thị trường và nền kinh tế. Tuy nhiên, vai trò của ngành quản lý gia sản hiện vẫn chưa được nhìn nhận đầy đủ.

Ông nhận định dòng vốn trong nền kinh tế không chỉ đến từ vàng hay ngoại tệ, mà cần được chuyển hóa thành những dòng vốn có chiến lược. Nếu hình thành được một thị trường Wealth phát triển tại Việt Nam, dòng vốn này có thể tạo ra tác động đáng kể đối với nền kinh tế, tương tự như việc thu hút thêm nguồn vốn từ nước ngoài.

Trong bối cảnh Việt Nam đang hình thành những nhu cầu mới về quản lý và phân bổ tài sản, vấn đề Wealth không còn chỉ là câu chuyện ở cấp độ gia đình mà có thể được nhìn nhận từ góc độ kinh tế, từ vi mô đến vĩ mô. TS Bùi Văn Huy cho rằng những năm trước, thị trường chủ yếu đặt câu hỏi về “what” – Wealth là gì và ngành này hoạt động như thế nào. Trong giai đoạn tới, ngành Wealth tại Việt Nam được kỳ vọng sẽ tiếp tục thay đổi và tăng trưởng, khi tầng lớp giàu và trung lưu ngày càng gia tăng.

Tuy nhiên, ông cũng chỉ ra rằng thị trường hiện vẫn tồn tại một số khoảng trống cần được giải quyết. Bên cạnh những nội dung được thảo luận tại các diễn đàn, thị trường vẫn cần thêm nhiều giải pháp cụ thể để hoàn thiện hệ sinh thái quản lý gia sản.

Theo TS Bùi Văn Huy, lĩnh vực này hiện gặp một số khó khăn, trong đó có việc số lượng sản phẩm dành cho thị trường Wealth còn hạn chế; khung pháp lý chính thức cho ngành quản lý gia sản chưa được hoàn thiện; đồng thời chưa có hệ thống chứng chỉ nghề nghiệp và tiêu chuẩn chung dành cho đội ngũ tư vấn.

Ông cho biết FIDT đã đưa ra các kiến nghị nhằm góp phần xây dựng một khung pháp lý chính thức cho lĩnh vực này. Song song với đó, việc xây dựng chứng chỉ nghề nghiệp và tiêu chuẩn chung cho đội ngũ tư vấn cũng được xem là một trong những vấn đề cần được giải quyết để lấp đầy các khoảng trống của thị trường.

FIDT đang theo đuổi mô hình IFA (Independent Financial Advisor – tư vấn tài chính độc lập) được nghiên cứu và điều chỉnh để phù hợp với đặc điểm của thị trường Việt Nam. Theo TS Bùi Văn Huy, mô hình này được xây dựng dựa trên ba nền tảng chính.

Thứ nhất là mô hình vận hành, tham chiếu cách thức các tổ chức quản lý gia sản trên thế giới hoạt động, trong đó việc hoạch định nhu cầu tài chính được đặt trước việc lựa chọn sản phẩm.

Thứ hai là xây dựng khung năng lực cho đội ngũ "Advisor", hướng tới các tiêu chuẩn nghề nghiệp quốc tế, trong đó FIDT đang nỗ lực đưa chứng nhận CFP về Việt Nam nhằm góp phần tạo ra một chuẩn mực chung cho đội ngũ tư vấn quản lý gia sản.

Thứ ba là xây dựng hệ sinh thái sản phẩm theo hướng kiến trúc mở, trong đó lựa chọn và phân phối những sản phẩm phù hợp nhất với nhu cầu của khách hàng. Theo mô hình này, "Advisor" đóng vai trò đánh giá và quyết định những sản phẩm nào phù hợp để đưa vào phân phối.

TS Bùi Văn Huy cho rằng con đường phát triển mô hình IFA tại Việt Nam vẫn còn nhiều thách thức, bởi đây là hướng đi chưa có nhiều đơn vị theo đuổi.

Một trong những điểm được FIDT nhấn mạnh là mô hình “kiến trúc mở” trong IFA, nhằm hướng hoạt động tư vấn đến lợi ích của khách hàng. Theo đó, đội ngũ cố vấn có thể tiếp cận và lựa chọn các sản phẩm từ nhiều nguồn khác nhau thay vì chỉ tập trung vào một hệ sinh thái sản phẩm nhất định.

Kết thúc phần chia sẻ, TS Bùi Văn Huy cho rằng việc thảo luận về mô hình kinh doanh của các công ty quản lý gia sản không chỉ dừng ở khía cạnh mô hình doanh nghiệp, mà còn liên quan đến cách các tổ chức cung cấp dịch vụ và đưa ra những quyết định có thể góp phần định hình thị trường.

Ông kỳ vọng FIDT cùng các đơn vị đang tham gia vào lĩnh vực này sẽ tiếp tục nỗ lực xây dựng những nền tảng ban đầu cho một ngành nghề mới tại Việt Nam, qua đó góp phần hoàn thiện thị trường quản lý gia sản trong thời gian tới.

11:00

Chứng chỉ chỉ là bước khởi đầu, năng lực thực sự đòi hỏi quá trình đào tạo và cập nhật chuyên môn liên tục

Phát biểu tại diễn đàn, PGS.TS Nguyễn Tiến Hoàng, Trưởng Khoa Tài chính – Ngân hàng, Trường Đại học Văn Lang, cho biết thị trường quản lý gia sản (Wealth Management) tại Việt Nam đang đứng trước không gian mở rộng chưa từng có.

Theo thống kê từ McKinsey & Company (2023) quy mô tài sản tài chính cá nhân tại Việt Nam đạt mức 360 tỷ USD vào năm 2022 và dự kiến chạm ngưỡng 600 tỷ USD vào năm 2027 (với biên độ tăng trưởng khoảng 65-75 tỷ USD/năm). Quy mô này tương đương khoảng 90% GDP quốc gia và dư địa thực tế còn khổng lồ hơn, bởi thống kê chưa bao gồm các nhóm tài sản phi tài chính trọng yếu của người Việt như bất động sản và vàng. Sự dịch chuyển tất yếu của các dòng vốn phi tài chính này sang tài sản tài chính trong tương lai sẽ tạo ra sức cầu bùng nổ cho dịch vụ quản lý gia sản.

“Thị trường hiện đang chứng kiến sự chuyển dịch căn bản từ cả hai phía. Về phía khách hàng, nhu cầu đã vượt khỏi các sản phẩm tài chính lắp ghép đơn lẻ (tiền gửi, bảo hiểm, cổ phiếu) để hướng tới một giải pháp tổng thể, gắn liền với hệ sinh thái và vòng đời cá nhân.

"Về phía định chế tài chính, sự hình thành của Trung tâm Tài chính Quốc tế tại TP. HCM và Đà Nẵng đã và đang làm đa dạng hóa hệ thống sản phẩm, tăng tính kết nối với thị trường toàn cầu. Cạnh tranh giờ đây không chỉ nằm ở tính ưu việt của sản phẩm, mà quyết định bởi định chế nào thấu hiểu khách hàng sâu sắc hơn để thiết kế các giải pháp cá nhân hóa toàn diện”, PGS.TS Nguyễn Tiến Hoàng nhấn mạnh.

Để đáp ứng yêu cầu khắt khe của bối cảnh mới, đại diện Đại học Văn Lang chỉ ra nhân sự ngành quản lý gia sản cần được chuẩn hóa chuyên nghiệp dựa trên 5 trụ cột năng lực cốt lõi.

Đầu tiên là kiến thức tài chính đa lĩnh vực. Theo ông Hoàng, chúng ta cần khắc phục khoảng trống của việc đào tạo chuyên sâu một kỹ thuật tài chính đơn lẻ, nhân sự cần hệ thống kiến thức toàn diện (tín dụng, bảo hiểm, đầu tư, thuế) để tiếp cận bức tranh tài chính tổng thể của khách hàng.

Tiếp đến là tư duy tư vấn tích hợp với năng lực kết nối các biến số và điều kiện thực tiễn của từng cá nhân (thu nhập, dòng tiền, kế hoạch gia đình) nhằm cấu trúc nên một giải pháp đồng bộ.

Ông Hoàng cũng đề cập đến năng lực phân tích dữ liệu và ứng dụng AI. “Trí tuệ nhân tạo là xu thế không thể đảo ngược. Nhà tư vấn phải làm chủ các công cụ AI để phân tích khối lượng lớn dữ liệu khách hàng, từ đó đưa ra các quyết định tư vấn khoa học và thiết thực”, ông Hoàng nói.

Tuy vậy, ở một góc độ khác, dù công nghệ số phát triển đến đâu, niềm tin vẫn là mỏ neo giữ chân khách hàng ở lại với định chế tài chính. Sự đồng cảm, khả năng lắng nghe và trí tuệ cảm xúc (EQ) là những giá trị thiêng liêng mà con người không thể bị thay thế bởi máy móc. Đồng thời, cần phải luôn đặt lợi ích của khách hàng vào vị trí trung tâm, tôn trọng quyền riêng tư và bảo mật tuyệt đối hồ sơ khách hàng trong mọi hoàn cảnh.

Ông Hoàng chỉ ra thực tiễn vận hành tại các định chế tài chính vẫn đang tồn tại độ trễ lớn về năng lực nhân sự, thể hiện qua các khâu: thu hút khách hàng, đánh giá nhu cầu, duy trì tương tác, phát triển sản phẩm chuyên biệt và chuyển đổi số (theo McKinsey 2023). Khoảng trống này xuất phát từ sự chênh lệch giữa mô hình đào tạo hàn lâm (nặng về lý thuyết, chia nhỏ từng cấu phần) và yêu cầu thị trường (đòi hỏi sự tích hợp thực tiễn và năng lực công nghệ).

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy dù không có một công thức chung, các thị trường phát triển đều đặt việc chuẩn hóa năng lực hành nghề lên hàng đầu. Singapore sử dụng bàn tay quản lý của nhà nước để giám sát toàn diện hệ thống chuẩn tuân thủ. Hồng Kông thiết lập khung năng lực chuyên nghiệp phân theo từng cấp độ đánh giá. Thụy Sĩ trao quyền cho các hiệp hội nghề nghiệp định chuẩn hành nghề. Trên bình diện toàn cầu, Hội đồng Tiêu chuẩn Hoạch định Tài chính (FPSB) thiết lập chuẩn mực chung với chứng chỉ CFP. Điểm chung cốt lõi là: chứng chỉ chỉ là bước khởi đầu, năng lực thực sự đòi hỏi quá trình đào tạo và cập nhật chuyên môn liên tục.

“Tại Việt Nam, công tác đào tạo hoạch định tài chính cá nhân ở bậc giáo dục đại học đang phát triển theo ba cấp độ: lồng ghép vào các học phần liên quan; thiết kế thành học phần chuyên biệt; và mở chuyên ngành đào tạo độc lập. Đơn cử, thế hệ sinh viên đầu tiên theo học chuyên ngành Hoạch định tài chính cá nhân tại Đại học Văn Lang đã tốt nghiệp vào năm 2026, trong đó nhiều nhân sự đã xuất sắc đạt chứng chỉ hành nghề từ Hiệp hội Tư vấn Tài chính Việt Nam (VFCA) để chính thức bước vào thị trường”, ông Hoàng nói.

Để giải quyết bài toán phát triển nguồn nhân lực bền vững, đại diện Đại học Văn Lang chỉ ra, thị trường cần một hệ sinh thái đồng bộ với 4 cấu phần gồm: cơ quan quản lý nhà nước (thiết lập khung pháp lý và tiêu chuẩn giám sát); tổ chức nghề nghiệp (chuẩn hóa đạo đức và chuyên môn); cơ sở đào tạo (cung cấp kiến thức và cấp chứng chỉ); và định chế tài chính (tạo môi trường thực hành và đào tạo tại chỗ).

“Mô hình đào tạo nhân sự quản lý gia sản cần thấm nhuần triết lý của triết gia Aristotle đó là 'Những gì ta phải học trước khi làm, ta sẽ học thông qua chính việc làm đó'. Quá trình đào tạo không thể dừng ở việc truyền thụ kiến thức một chiều, mà phải đặt người học vào các tình huống thực tiễn để họ trực tiếp phân tích, luận giải, thấu hiểu khách hàng và chịu trách nhiệm với các quyết định tư vấn của chính mình”, ông Hoàng nhấn mạnh.

11:20

PHIÊN BÀN TRÒN

Quản lý gia sản: Điểm nghẽn nằm ở năng lực và đạo đức hành nghề

Mở đầu phiên thảo luận bàn tròn, PGS. TS. Nghiêm Thị Thà, thay mặt Ban tổ chức, nhấn mạnh bối cảnh mới của nền kinh tế Việt Nam là lý do chủ đề quản lý gia sản ngày càng được quan tâm.

Theo bà, Ngân hàng Thế giới đã đưa Việt Nam vào nhóm các quốc gia có thu nhập trung bình cao, trong khi Việt Nam đặt mục tiêu trở thành nước có thu nhập cao vào năm 2045. Khi quy mô và mức độ tích lũy tài sản của người dân ngày càng tăng, yêu cầu quản lý nguồn lực tài chính cũng trở nên phức tạp hơn.

“Quản lý gia sản là tinh hoa của quản lý tài chính cá nhân”, PGS. TS. Nghiêm Thị Thà nhấn mạnh.

Từ cách tiếp cận này, phiên bàn tròn tập trung vào hai vấn đề cốt lõi: nhận diện những điểm nghẽn trong việc vận hành mô hình quản lý gia sản theo chuẩn nghề nghiệp và tìm kiếm giải pháp từ các bên liên quan, gồm hiệp hội nghề nghiệp, cơ quan quản lý nhà nước, các định chế tài chính và nhà trường.

Đây cũng là hướng đi được Hiệp hội Tư vấn Tài chính Việt Nam (VFCA) theo đuổi trong quá trình phối hợp với Trường Đại học Văn Lang và FIDT trong những năm qua, với mục tiêu đưa hoạt động quản lý tài chính cá nhân tại Việt Nam tiệm cận các chuẩn mực nghề nghiệp.

Ở góc độ kết nối thị trường, VFCA kỳ vọng hoạt động quản lý gia sản chuyên nghiệp sẽ góp phần khai thác tốt hơn nguồn lực từ khu vực kinh tế tư nhân và dòng vốn FDI, qua đó bổ sung nguồn lực cho thị trường tài chính và tạo động lực cho tăng trưởng kinh tế.

Một trong những vấn đề đầu tiên được đưa ra thảo luận là ranh giới giữa cung cấp thông tin, tư vấn đầu tư và quản lý danh mục đầu tư trong dịch vụ quản lý gia sản.

Đặt câu hỏi cho ThS. Ngô Quốc Khánh, chuyên gia tài chính - chứng khoán, người điều phối nêu vấn đề: khi dịch vụ quản lý gia sản bao gồm cả hoạt động đầu tư chứng khoán, đâu là ranh giới cần được xác định rõ giữa cung cấp thông tin, tư vấn đầu tư và quản lý danh mục để bảo vệ nhà đầu tư?

Trả lời câu hỏi này, ông Khánh cho rằng vấn đề cốt lõi của quản lý gia sản trước hết nằm ở năng lực, trình độ của người hành nghề, đồng thời phải đặt song song với đạo đức nghề nghiệp và đạo đức kinh doanh.

Theo ông, đây là hai yếu tố quyết định uy tín của người làm nghề và cũng là nền tảng để xây dựng một thị trường quản lý gia sản chuyên nghiệp.

“Cốt lõi của quản lý gia sản là năng lực, trình độ và đạo đức hành nghề, đạo đức kinh doanh”, ông Khánh nói.

Ông cho rằng người làm quản lý tài sản, gia sản không đơn thuần là người thực hiện một vài thao tác đầu tư thay cho khách hàng. Với tính chất đặc thù của công việc, họ phải có kiến thức đủ rộng và sâu để nhìn nhận tài sản trong mối quan hệ với những biến động của nền kinh tế và thị trường.

Những người hành nghề, theo ông Khánh, phải là những cá nhân có năng lực chuyên môn cao, “trên thông thiên văn, dưới tường địa lý”, có khả năng nắm bắt cả những vấn đề kinh tế, chính trị trong nước và quốc tế.

Đặc biệt, khi tài sản của khách hàng được phân bổ qua nhiều kênh đầu tư, người quản lý gia sản không chỉ cần hiểu từng sản phẩm tài chính riêng lẻ mà còn phải có khả năng nhìn tổng thể, đánh giá rủi ro và đưa ra tư vấn phù hợp với mục tiêu tài chính của từng khách hàng.

Từ câu chuyện này, yêu cầu chuẩn hóa đội ngũ hành nghề trở thành một trong những nội dung xuyên suốt của phiên thảo luận. Bởi nếu thiếu năng lực chuyên môn hoặc chuẩn mực đạo đức, ranh giới giữa tư vấn vì lợi ích của khách hàng và cung cấp sản phẩm vì lợi ích của bên cung cấp dịch vụ có thể trở nên khó phân định.

Với cách tiếp cận đó, bài toán phát triển thị trường quản lý gia sản không chỉ nằm ở việc mở rộng các sản phẩm tài chính hay thu hút thêm dòng tiền, mà còn ở việc xây dựng một đội ngũ hành nghề đủ năng lực và một hệ sinh thái đủ chuẩn để bảo vệ lợi ích của khách hàng.

Đây cũng là lý do phiên bàn tròn đặt vấn đề từ cả bốn phía: cơ quan quản lý, hiệp hội nghề nghiệp, các định chế tài chính và nhà trường. Mỗi chủ thể có một vai trò khác nhau trong việc hình thành chuẩn nghề nghiệp, đào tạo nhân lực, cung cấp sản phẩm và thiết lập khuôn khổ vận hành cho thị trường quản lý gia sản tại Việt Nam.

Trả lời cho bài toán làm thế nào để khách hàng kiểm chứng được năng lực và trách nhiệm của người làm công tác tư vấn quản lý gia sản, GS.TS Trần Thị Vân Hoa, chuyên gia cao cấp Hiệp hội Tư vấn Tài chính Việt Nam, nguyên Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Kinh tế Quốc dân nhấn mạnh, nghề tư vấn quản lý gia sản đòi hỏi sự song hành của hai yếu tố cốt lõi là chuẩn năng lực và chuẩn đạo đức - trách nhiệm. Trong đó, chuẩn trách nhiệm cần được ưu tiên hoàn thiện trước tiên.

Bà Hoa dẫn chứng, trên thế giới, quản lý gia sản là một nghề đặc thù và bắt buộc phải có chứng chỉ hành nghề. Điểm khác biệt lớn nhất là tính thời hạn. Nếu các chứng chỉ tài chính - kế toán truyền thống thường có giá trị vĩnh viễn, thì chứng chỉ Hoạch định Tài chính Cá nhân tại Mỹ chỉ có thời hạn 3 năm. Trong suốt chu kỳ này, người hành nghề phải chịu sự giám sát liên tục và khắt khe từ cơ quan quản lý nhà nước, các tổ chức hiệp hội, các bên liên quan, và đặc biệt là từ chính khách hàng.

Tại Việt Nam, nền móng pháp lý cho nghề này đang được định hình. Bộ Tài chính đã ban hành Quyết định số 3168 vào tháng 12/2025 yêu cầu UBCK xây dựng khung pháp lý và chuẩn mực nghề nghiệp cho lĩnh vực hoạch định tài chính cá nhân, trong đó quản lý gia sản được xếp ở cấp độ cao nhất.

Trong quá trình hoàn thiện bộ chuẩn mực này, tiêu chuẩn về trách nhiệm phải được đặt lên hàng đầu. Nếu chứng chỉ chuyên môn chỉ chứng minh việc nhà tư vấn "biết làm gì", thì chuẩn trách nhiệm sẽ định danh rõ giới hạn và nghĩa vụ của họ đối với khách hàng. Thực tế thị trường cho thấy, khách hàng chủ yếu quan tâm đến kết quả đầu tư cuối cùng. Tuy nhiên, kết quả này đòi hỏi một độ trễ thời gian nhất định (có thể lên tới 3 năm) và không một chuyên gia nào có thể cam kết chắc chắn 100% về mức sinh lời.

“Do đó, một bộ chuẩn trách nhiệm minh bạch cần phải quy định rõ ràng cơ chế giải trình. Cơ chế này yêu cầu người tư vấn phải luôn đặt lợi ích của khách hàng làm trọng tâm, tuân thủ nghiêm ngặt các quy trình tư vấn chuẩn mực và phải có hệ thống lưu vết hồ sơ đầy đủ. Việc lưu vết thông tin tại thời điểm tư vấn chính là cơ sở dữ liệu cốt lõi để các bên liên quan thực hiện chức năng giám sát”, bà Hoa chỉ ra.

Đặc biệt, theo bà Hoa, hệ thống chuẩn trách nhiệm này phải mang tính chất bảo vệ hai chiều. Thị trường tài chính luôn tiềm ẩn những biến động bất thường ngoài tầm kiểm soát của các phương pháp dự báo. Khi rủi ro hệ thống xảy ra, chuẩn trách nhiệm không chỉ làm rõ nghĩa vụ đền bù, giải trình của người tư vấn đối với sự vụ, mà còn là công cụ pháp lý để bảo vệ chính bản thân nhà tư vấn – miễn là họ chứng minh được mình đã cung cấp đầy đủ thông tin, làm đúng quy trình và có hồ sơ lưu vết minh bạch.

“Tóm lại, để xây dựng niềm tin nơi khách hàng, hệ thống chuẩn mực hành nghề quản lý gia sản không thể chỉ dừng lại ở các chứng chỉ chuyên môn. Chìa khóa cốt lõi nằm ở việc xác lập cơ chế trách nhiệm giải trình thông qua chuẩn hóa quy trình và minh bạch hóa hồ sơ lưu vết trong mọi khâu tư vấn”, GS.TS Trần Thị Vân Hoa nhấn mạnh.

Từ góc độ thực tiễn của ngân hàng, bà Chi Huỳnh, Phó Giám đốc Khối Khách hàng cá nhân, Ngân hàng TMCP Á Châu (ACB) nhận định, để dịch vụ quản lý gia sản thực sự xuất phát từ mục tiêu và trách nhiệm với khách hàng thay vì chỉ đơn thuần mở rộng danh mục sản phẩm, có hai điểm nghẽn nội bộ lớn cần được ưu tiên xử lý.

Điểm nghẽn thứ nhất nằm ở năng lực tư vấn, được cấu thành từ hai yếu tố là con người và hệ thống hạ tầng. Về yếu tố con người, bà Chi Huỳnh cho hay, do quản lý gia sản vẫn là một mảng dịch vụ khá mới mẻ tại Việt Nam, năng lực chuyên môn của đội ngũ chuyên gia tư vấn hiện tại vẫn còn một khoảng trống lớn và đòi hỏi quá trình đào tạo chuyên sâu. 

Về yếu tố hệ thống hạ tầng, công nghệ dữ liệu và trí tuệ nhân tạo (AI) là những công cụ nền tảng thiết yếu để ngân hàng thấu hiểu sâu sắc khách hàng và cung cấp các giải pháp tư vấn mang tính cá nhân hóa. Tuy nhiên, năng lực công nghệ này tại các ngân hàng và định chế tài chính hiện nay vẫn đang trong quá trình xây dựng và hoàn thiện dần. Sự thiếu hụt đồng bộ về cả chất lượng nhân sự lẫn hạ tầng công nghệ chính là rào cản đầu tiên.

Điểm nghẽn lớn thứ hai xuất phát từ động lực vận hành của hệ thống, cụ thể là cơ chế giao chỉ tiêu (KPI). Bà Chi Huỳnh chỉ ra, theo cách vận hành truyền thống, động lực làm việc tại các chi nhánh và phòng giao dịch được hội sở điều phối thông qua bộ KPI chỉ thuần túy tập trung vào số lượng sản phẩm bán ra và doanh thu phí thu về. 

Cơ chế này tạo ra lực cản rất lớn khi ngân hàng muốn dịch chuyển từ mô hình bán sản phẩm đơn lẻ sang mô hình quản lý gia sản toàn diện. Để giải quyết triệt để, ngân hàng bắt buộc phải thay đổi toàn bộ hệ thống đánh giá KPI. Bộ tiêu chí mới phải đóng vai trò điều hướng hành vi của nhân sự, giúp họ thoát khỏi tư duy bán sản phẩm thuần túy để tiếp cận và phục vụ dựa trên bức tranh tài chính toàn diện của khách hàng, bà Chi Huỳnh nói.

Tư vấn tài chính càng sâu, trách nhiệm pháp lý càng lớn

Chia sẻ tại Diễn đàn, ThS. Ngô Thành Huấn, Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty Cổ phần Tư vấn Đầu tư và Quản lý tài sản FIDT, cho biết ông có cơ hội đồng hành cùng nhiều trường đại học trong việc xây dựng những chương trình đào tạo đầu tiên về tư vấn tài chính tại Việt Nam. Song song đó, FIDT cũng hợp tác với các ngân hàng, doanh nghiệp bảo hiểm và công ty chứng khoán để đào tạo đội ngũ tư vấn viên.

Đến nay, ông Huấn cho biết đã tiếp cận và đào tạo khoảng 15.000 tư vấn tài chính, trong đó có nhiều lực lượng tư vấn viên thuộc nhóm dẫn đầu tại các tổ chức tài chính.

“Tôi cảm thấy có chút áp lực khi đứng ở đây, bởi những lời chia sẻ của mình có thể sẽ tác động trực tiếp đến xu hướng làm nghề của cả một thị trường”, ông Huấn nói.

Theo ông, để giải quyết những vấn đề cốt lõi của nghề tư vấn tài chính và quản lý gia sản, Việt Nam cần nhìn vào cách các thị trường phát triển xây dựng hành lang pháp lý cho lĩnh vực này, đặc biệt là Mỹ - nơi nghề tư vấn tài chính được hình thành và phát triển sớm.

Ông Huấn cho biết tại Mỹ tồn tại hai tiêu chuẩn pháp lý tương đối rõ ràng. Một là Suitability Standard - tiêu chuẩn phù hợp, áp dụng với người môi giới. Theo đó, người môi giới có trách nhiệm tư vấn sản phẩm phù hợp với khách hàng, nhưng trách nhiệm pháp lý chủ yếu xoay quanh chức năng, đặc điểm của sản phẩm.

Theo ông, cách tiếp cận này khá tương đồng với hoạt động đại lý bảo hiểm tại Việt Nam hiện nay, khi chương trình đào tạo tập trung nhiều vào tính năng, điều kiện và pháp lý của sản phẩm, trong khi kiến thức về hoạch định tài chính cá nhân còn hạn chế.

Ở cấp độ cao hơn là Fiduciary Standard - tiêu chuẩn ủy thác. Đây là tiêu chuẩn đặt lợi ích và mục tiêu của khách hàng vào trung tâm của hoạt động tư vấn.

“ ‘Client First’ không có nghĩa là hy sinh mọi thứ vì khách hàng, mà là người tư vấn phải làm đúng theo nhu cầu và mục tiêu của khách hàng”, ông Huấn nhấn mạnh.

Theo ông, điểm khác biệt quan trọng nhất nằm ở trách nhiệm đi kèm với lời khuyên. Các thông tin, nhu cầu, mục tiêu và nội dung tư vấn phải được ghi nhận trong hồ sơ. Nếu sau đó người tư vấn đưa ra một khuyến nghị không phù hợp với hồ sơ rủi ro hoặc mục tiêu tài chính của khách hàng, họ có thể phải chịu trách nhiệm trước pháp luật.

“Bất kỳ ai cũng có quyền bước vào lĩnh vực này, nhưng một khi đã đưa ra lời khuyên thì phải chịu trách nhiệm pháp lý với lời khuyên đó”, ông Huấn nói.

Từ câu chuyện tiêu chuẩn hành nghề, ông Huấn tiếp tục đặt vấn đề về cách thức tạo thu nhập của người tư vấn tài chính. Theo ông, với mô hình Fiduciary, người tư vấn có thể thu phí tư vấn trực tiếp từ khách hàng, trong khi mô hình môi giới chủ yếu tạo thu nhập từ hoa hồng sản phẩm. Đây cũng là nơi phát sinh một trong những vấn đề khó nhất của nghề: xung đột lợi ích.

Theo ông Huấn, trên thị trường hiện tồn tại hai cách tiếp cận: tư vấn viên vừa thu phí tư vấn vừa nhận hoa hồng từ sản phẩm, hoặc chỉ thu phí tư vấn. Ông dẫn một số thống kê không chính thức trên thế giới cho rằng phần lớn tư vấn viên vẫn lựa chọn mô hình kết hợp cả hai nguồn thu.

“Điều này chắc chắn dẫn đến sự xung đột lợi ích”, ông Huấn nhận định.

Tuy nhiên, ông cho rằng bài toán không đơn giản là loại bỏ hoàn toàn hoa hồng sản phẩm. Để minh họa, ông ví hoạt động tư vấn tài chính với ngành y: bác sĩ có thể thu phí khám bệnh, nhưng nếu cắt bỏ hoàn toàn nguồn thu từ thuốc thì chi phí cho một lần khám có thể phải tăng lên đáng kể.

Tương tự, trong lĩnh vực tư vấn tài chính, khi khách hàng chưa sẵn sàng trả một khoản phí đủ lớn cho một giờ làm việc với cố vấn, người hành nghề vẫn cần một cơ chế thu nhập khác để duy trì hoạt động. Vấn đề vì vậy không chỉ nằm ở việc thu phí hay nhận hoa hồng, mà là làm thế nào để khách hàng biết rõ người tư vấn đang được trả tiền từ đâu và lời khuyên được đưa ra dựa trên lợi ích nào.

Để cho thấy vì sao tư vấn tài chính không thể chỉ dừng ở việc giới thiệu sản phẩm, ông Huấn kể câu chuyện về một khách hàng nữ từng được ông tư vấn.

Sau khi chồng qua đời, người phụ nữ này không thực hiện thủ tục từ chối nhận di sản từ bố mẹ chồng. Vài năm sau, khi bố mẹ chồng qua đời, phần tài sản liên quan đến người chồng được đưa vào quá trình phân chia thừa kế theo quy định pháp luật.

Theo ông Huấn, trong trường hợp này, một lời tư vấn đúng thời điểm có thể tạo ra khác biệt rất lớn đối với tài sản của gia đình.

“Nếu khách hàng đó gặp được một người tư vấn trước đó chỉ một ngày, trước khi bố mẹ chồng mất, và làm một tờ giấy từ chối quyền thừa kế, thì đã có thể cứu được hàng chục tỷ đồng khỏi vòng tranh chấp”, ông nói.

Câu chuyện được ông Huấn đưa ra không nhằm nhấn mạnh một sản phẩm đầu tư cụ thể, mà cho thấy phạm vi của quản lý gia sản rộng hơn rất nhiều so với việc lựa chọn cổ phiếu, trái phiếu hay một hợp đồng bảo hiểm. Đó có thể là câu chuyện về thừa kế, thuế, bảo hiểm, phân bổ tài sản, quản trị rủi ro và kế hoạch tài chính dài hạn.

Từ đó, ông cho rằng để giảm xung đột lợi ích, trước hết khách hàng phải hiểu mình thực sự cần gì, còn người tư vấn phải minh bạch về cách thức cung cấp dịch vụ và nguồn thu nhập.

“Giải pháp cốt lõi ở đây là sự minh bạch: người tư vấn phải viết ra cụ thể kế hoạch tài chính của khách hàng như thế nào, và chứng minh được rằng bản thân có khả năng giải quyết vấn đề đó bằng các sản phẩm cụ thể hay không”, ông Huấn nhấn mạnh.

Theo ông, khi kế hoạch tài chính được lượng hóa, nhu cầu của khách hàng được xác định rõ và chi phí tư vấn được công khai, mối quan hệ giữa khách hàng và người tư vấn mới có thể chuyển từ quan hệ bán sản phẩm sang quan hệ cung cấp dịch vụ chuyên môn.

Đây cũng là bước chuyển quan trọng nếu Việt Nam muốn hình thành một thị trường tư vấn tài chính và quản lý gia sản chuyên nghiệp, trong đó giá trị của người hành nghề không nằm ở việc bán được bao nhiêu sản phẩm, mà ở khả năng giải quyết đúng vấn đề tài chính của khách hàng.

Chia sẻ tại Diễn đàn, ông Phùng Xuân Minh, Chủ tịch Hội đồng quản trị Saigon Ratings đã đưa ra góc nhìn đa chiều về tiềm năng thị trường, vai trò của kênh trái phiếu và yếu tố niềm tin trong dịch vụ quản lý gia sản.

“Sự bùng nổ của dịch vụ quản lý gia sản tại Việt Nam là xu hướng tất yếu, phù hợp với thông lệ quốc tế. Động lực chính đến từ sự gia tăng nhanh chóng của tầng lớp trung lưu trên cả nước. Dòng tiền tích lũy trong dân cư là rất lớn, kéo theo nhu cầu cấp thiết về việc phân bổ và sử dụng vốn hiệu quả, an toàn. Tuy nhiên, để khai thác tiềm năng này, thị trường cần hai điều kiện cần và đủ, đó là một hành lang pháp lý hoàn thiện để vận hành chuẩn mực và công tác truyền thông sâu rộng để người dân hiểu đúng giá trị của nghề cố vấn tài chính”, ông Minh nói.

Xét về bức tranh vĩ mô, đến năm 2030, nền kinh tế Việt Nam cần huy động khối lượng vốn trung và dài hạn lên tới 1.500 tỷ USD. Theo ông Minh, trong bối cảnh hệ thống ngân hàng bộc lộ rủi ro chênh lệch kỳ hạn (dùng vốn huy động ngắn hạn để cho vay dài hạn), trái phiếu doanh nghiệp bắt buộc phải trở thành kênh dẫn vốn chủ lực và là một cấu phần quan trọng trong danh mục quản lý gia sản. 

Thực tế từ đầu năm đến nay, thị trường đã phát hành gần 400.000 tỷ đồng trái phiếu; riêng Saigon Ratings đã tham gia xếp hạng tín nhiệm cho hàng chục hồ sơ trị giá hơn 150.000 tỷ đồng của các tập đoàn lớn.

Dù tiềm năng lớn, nhưng Chủ tịch Saigon Ratings cho hay, các sự cố thị trường trong quá khứ, như vụ việc Tân Hoàng Minh hay Vạn Thịnh Phát) đã để lại bài học đắt giá về sự bất xứng thông tin. Đây chính là khoảng trống rủi ro lớn nhất. Trong bối cảnh đó, người tư vấn không thể chỉ dựa dẫm vào kết quả xếp hạng tín nhiệm một cách máy móc. Họ phải đóng vai trò như một "bác sĩ tài chính", có đủ năng lực chuyên môn để đánh giá khách quan, so sánh rủi ro và tỷ suất sinh lời giữa các kênh (trái phiếu, cổ phiếu, vàng, bất động sản) nhằm đưa ra phác đồ đầu tư tối ưu nhất tại từng thời điểm.

Theo ông Minh, trong cả lĩnh vực tư vấn tài chính lẫn xếp hạng tín nhiệm, "niềm tin" là tài sản cốt lõi. Khách hàng, từ các nhà đầu tư cá nhân đến các tập đoàn lớn hay định chế quốc tế, chỉ trả tiền khi họ tin vào chất lượng thực chất của dịch vụ.

“Niềm tin không được xây dựng bằng những dự phóng vô căn cứ để trục lợi phí tư vấn, mà phải dựa trên nền tảng dữ liệu khoa học và năng lực am hiểu thị trường. Khi nhà tư vấn đem lại giá trị thực tế, giúp khách hàng đạt kỳ vọng sinh lời và bảo vệ tài sản, vấn đề chi phí sẽ trở thành thứ yếu. Khách hàng luôn sẵn sàng trả mức phí xứng đáng dù cao cho một dịch vụ thực sự chất lượng”, ông Minh nói.

Trả lời cho câu hỏi làm thế nào để Hiệp hội Tư vấn Tài chính Việt Nam (VFCA) chuyển hóa các bộ chuẩn mực đang xây dựng thành chất lượng tư vấn có thể đo lường được, GS.TS Trần Thị Vân Hoa đánh giá cao vai trò kết nối của VFCA thời gian qua. Tuy nhiên, để đáp ứng tốc độ phát triển của thị trường, theo bà Hoa, tổ chức nghề nghiệp như VFCA cần tập trung triển khai ba nhiệm vụ trọng tâm trong thời gian tới.

Thứ nhất, chủ động dẫn dắt việc xây dựng khung pháp lý và lượng hóa chuẩn mực đạo đức. VFCA cần tích cực phối hợp với Ủy ban Chứng khoán Nhà nước đẩy nhanh tiến độ hoàn thiện đề án khung chuẩn nghề nghiệp và khung pháp lý cho lĩnh vực hoạch định tài chính cá nhân. Do cơ quan quản lý nhà nước thường có độ trễ định định so với thực tiễn, hiệp hội nghề nghiệp phải đóng vai trò đi trước mở đường.

Cụ thể, để giải quyết bài toán xung đột lợi ích, bà Hoa cho rằng VFCA phải lượng hóa được bộ tiêu chí đạo đức nghề nghiệp. Hiệp hội cần xác định rõ cơ cấu thu nhập hợp lý: giới hạn tỷ lệ giữa phí tư vấn (thu từ khách hàng) và hoa hồng (thu từ phân phối sản phẩm) ở mức nào thì được xem là chuẩn mực. Nếu tỷ lệ hoa hồng áp đảo, nhà tư vấn sẽ bị biến thành người bán sản phẩm đơn thuần, đi ngược lại lợi ích của khách hàng. Việc thiết lập bộ giới hạn này dù đối mặt với nhiều thách thức nhưng là nhiệm vụ bắt buộc của Hiệp hội, tạo cơ sở minh bạch để cơ quan quản lý, các bên liên quan và chính khách hàng có thể tham gia giám sát.

Thứ hai, đẩy nhanh hội nhập chuẩn mực quốc tế. Hiệp hội cần khẩn trương xúc tiến ký kết hợp tác để đưa các chứng chỉ hành nghề tài chính uy tín từ Mỹ áp dụng tại Việt Nam. Đây là mảng hoạt động nằm trong phạm vi tự chủ của tổ chức nghề nghiệp, không bị vướng rào cản cấm đoán từ cơ quan quản lý nhà nước. Do đó, VFCA cần thể hiện sự quyết liệt và chủ động cao nhất để nâng tầm chất lượng nhân sự tương đương với các thị trường phát triển.

Thứ ba, đa dạng hóa phương thức nâng cao dân trí tài chính. Song song với việc phối hợp cùng các trường đại học đào tạo thế hệ nhân sự mới, công tác giáo dục thị trường và tuyên truyền cho khách hàng (dù đã được triển khai từ năm 2023) cần phải được đẩy mạnh bằng nhiều phương thức tiếp cận đa dạng và sâu rộng hơn.

“Mục tiêu cốt lõi của toàn bộ quá trình chuẩn hóa này là định hình nhận thức chung của toàn xã hội. Khách hàng hiểu rõ giá trị thực sự của nghề hoạch định tài chính cá nhân để có nhu cầu sử dụng dịch vụ và bản thân các nhà tư vấn phải thấm nhuần nguyên tắc mọi giải pháp đều phải xuất phát từ con người và lợi ích của khách hàng, tuyệt đối không bắt đầu từ sản phẩm”, bà Hoa nói.

Cố vấn tài chính không thể là nghề “một người làm tất cả”

Theo ông Ngô Thành Huấn, Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty Cổ phần Tư vấn Đầu tư và Quản lý tài sản FIDT, trong hệ sinh thái của một cố vấn tài chính, dù hoạt động trong các định chế tài chính hay theo mô hình cố vấn tài chính độc lập (IFA), luôn cần một người đóng vai trò điều phối tổng thể.

Người này có thể được xem như một “Account Manager” hoặc “Project Manager”, chịu trách nhiệm hoạch định tài chính tổng thể cho khách hàng. Tuy nhiên, ông Huấn ví vị trí này giống như một “bác sĩ đa khoa”: có kiến thức tổng quát để chẩn đoán vấn đề, nhưng không thể thay thế các bác sĩ chuyên khoa trong từng lĩnh vực.

“Bác sĩ đa khoa thì không chuyên về xương khớp, tiết niệu hay bất kỳ chuyên khoa nào. Cố vấn tài chính cũng vậy, không thể một người vừa chuyên sâu về đầu tư, vừa giỏi thuế, bảo hiểm, tài chính doanh nghiệp và pháp lý”, ông Huấn nói.

Từ thực tế Việt Nam, ông cho rằng mô hình đào tạo cố vấn tài chính cũng cần tính đến đặc điểm của nền kinh tế, trong đó phần lớn doanh nghiệp thuộc khu vực vừa và nhỏ. Vì vậy, ngoài kiến thức về tài chính cá nhân, người làm nghề cần được trang bị những kiến thức cơ bản về tài chính doanh nghiệp, từ đọc báo cáo tài chính đến những vấn đề về kế toán, thuế.

“Ở những thị trường như Việt Nam, Thái Lan hay Indonesia, hơn 90% là doanh nghiệp vừa và nhỏ. Vì vậy, cố vấn tài chính phải đọc được báo cáo tài chính và hiểu những quy định cơ bản về kế toán, thuế”, ông Huấn cho hay.

Theo ông, dưới “bác sĩ đa khoa” cần có sự phối hợp của nhiều nhóm chuyên gia, tùy thuộc vào nhu cầu và đặc điểm của từng khách hàng. Đó có thể là chuyên gia đầu tư, bảo hiểm, tài chính doanh nghiệp, thuế, luật sư hoặc chuyên gia về đầu tư, định cư.

Điều này dẫn tới một nguyên tắc quan trọng trong mô hình cố vấn tài chính: không nên tồn tại một dịch vụ tư vấn đơn lẻ theo nghĩa một người có thể tự mình xử lý toàn bộ nhu cầu tài chính của khách hàng.

“Trong mô hình của cố vấn tài chính, không có chuyện hoạt động dịch vụ đơn giản là “solo”. Không có hoạt động đơn lẻ”, ông Huấn nhấn mạnh.

Ông cho rằng năng lực của một cố vấn không chỉ nằm ở việc lập kế hoạch, mà còn phải bao gồm khả năng triển khai kế hoạch đó. Nếu tư vấn khách hàng cần bảo hiểm, người tư vấn phải có khả năng đưa ra giải pháp cụ thể; nếu vấn đề nằm ở thuế, phải có chuyên gia đủ năng lực xử lý; nếu liên quan đến đầu tư, cần có đội ngũ chuyên môn tương ứng.

“Anh chị phải kê được toa. Anh khuyên người ta về thuế, nhưng không đưa ra được giải pháp cụ thể thì tôi gọi là ‘chém gió’. Tư vấn tài chính không chỉ là nói khách hàng nên làm gì, mà phải đưa ra được giải pháp để họ thực hiện”, ông Huấn nói.

Theo ông, tại FIDT hay mô hình tư vấn dành cho khách hàng của một số ngân hàng, một đội ngũ có thể gồm từ 3-5 chuyên gia, bao gồm chuyên gia đầu tư, bảo hiểm, tài chính doanh nghiệp, thuế hoặc luật sư. Các chuyên gia này phối hợp với nhau để hình thành một hệ sinh thái tư vấn phục vụ toàn diện cho một gia đình.

“Không phải một người tư vấn cho một gia đình, mà là một hệ sinh thái chuyên gia cùng phục vụ một gia đình”, ông Huấn nhấn mạnh.

Từ kinh nghiệm tại Việt Nam, Australia và Singapore, ông cho rằng điểm cần được nhấn mạnh hơn trong khung năng lực của cố vấn tài chính tại Việt Nam là kiến thức về tài chính doanh nghiệp.

Theo ông, dịch vụ kế toán, thuế mà nhiều doanh nghiệp đang sử dụng hiện nay chủ yếu mới dừng ở việc thực hiện nghĩa vụ khai báo. Trong khi đó, những vấn đề như quản trị hàng tồn kho, chính sách công nợ hay tối ưu quy trình bán hàng vẫn chưa được cung cấp đầy đủ dưới góc độ một dịch vụ tư vấn tài chính tổng thể.

Vì vậy, khi quản lý gia sản ngày càng được nhìn nhận như một hoạt động chuyên môn sâu, yêu cầu đặt ra không chỉ là đào tạo thêm những người biết về sản phẩm tài chính, mà phải hình thành một đội ngũ có khả năng đọc đúng “bức tranh tài chính” của một cá nhân hoặc gia đình và kết nối được các chuyên gia cần thiết để giải quyết từng vấn đề cụ thể.

Đây cũng là bước chuyển từ tư duy “bán sản phẩm” sang tư duy “giải quyết vấn đề” trong nghề tư vấn tài chính.

Liên quan đến vấn đề đào tạo nhân lực, PGS.TS. Nguyễn Thị Mỹ Linh, Viện trưởng Viện Công nghệ tài chính ngân hàng, Trường Đại học Tài chính – Marketing cho biết, về mặt định hướng dài hạn, các cơ sở giáo dục đại học luôn bám sát nhu cầu nguồn nhân lực của xã hội. Khi quản lý gia sản chính thức định hình thành một nghề nghiệp chuẩn mực, các trường đại học chắc chắn sẽ thiết kế các chương trình đào tạo tương ứng.

Hiện tại, nhà trường đang tiến hành khảo sát nhằm đo lường mức độ quan tâm của sinh viên đối với lĩnh vực này. Dựa trên kết quả khảo sát, cơ sở đào tạo dự kiến sẽ mở một chuyên ngành hoặc chương trình đào tạo chuyên sâu về Quản lý gia sản và Hoạch định tài chính cá nhân, trực thuộc nhóm ngành Tài chính - Ngân hàng.

Tuy nhiên, việc thay đổi chương trình đào tạo chính quy luôn có độ trễ nhất định. Theo bà Mỹ Linh, để đáp ứng tính cấp thiết của thị trường về nguồn nhân lực trong vòng 1-2 năm tới, bài toán đặt ra là phải tận dụng nền tảng kiến thức cơ bản mà sinh viên khối ngành Kinh tế - Tài chính đã có, từ đó khỏa lấp điểm nghẽn về tư duy "kết nối tổng thể". Các giải pháp được thiết kế linh hoạt theo ba cấp độ thời gian, từ Điều chỉnh cấu trúc chương trình đào tạo tổng thể nếu có đủ biên độ thời gian đến Cập nhật đề cương chi tiết của từng môn học đến Xây dựng các chuyên đề báo cáo thực tiễn. Trong đó, giải pháp phát triển các chuyên đề ngắn hạn được đánh giá là khả thi và phù hợp nhất trong bối cảnh hiện tại.

Để các chuyên đề này phát huy hiệu quả, quy trình triển khai phải tuân thủ chặt chẽ ba giai đoạn là xây dựng, vận hành và đánh giá. Ở khâu vận hành, sự phối hợp giữa các bên là yếu tố quyết định. Hiệp hội nghề nghiệp sẽ đóng vai trò truyền thông định hướng, trong khi các định chế tài chính cử chuyên gia trực tiếp tham gia báo cáo, mang đến những bài học thực chiến, loại bỏ hoàn toàn tính hàn lâm lý thuyết.

Đặc biệt ở khâu đánh giá, thay vì sử dụng các phương pháp thi cử học thuật truyền thống qua sách vở, các bên có thể phối hợp tổ chức các cuộc thi giải quyết tình huống thực tế chuyên sâu về mảng quản lý gia sản. Hoạt động này cần có sự đồng hành và tài trợ trực tiếp từ các định chế tài chính, qua đó giúp sinh viên cọ xát thực tế và định chế tài chính có thể trực tiếp sàng lọc, tuyển dụng nhân sự chất lượng cao.

Một vấn đề đặt ra hiện nay là Việt Nam có khoảng 15 – 20 % dân cư ở trong nhóm thu nhập trung lưu, do đó thị trường quản lý gia sản sẽ vô cùng phát triển và kinh tế tư nhân là động lực quan trọng. Tuy nhiên, thị trường chứng khoán lại đang thiếu vắng hàng hoá có chất lượng, khiến cho hoạt động đầu tư trên thị trường này bị hạn chế. ThS. Ngô Quốc Khánh cho biết đối với các doanh nghiệp tư nhân, thường khi kinh doanh thuận lợi, họ sẽ ngại lên sàn chứng khoán. Ông cho rằng các doanh nghiệp phải tận dụng tối đa thị trường chứng khoán để phát triển. Ủy ban Chứng khoán sẽ sát cánh đồng hành cùng các doanh nghiệp hướng dẫn sát sao về quy định pháp luật để các doanh nghiệp lên sàn.

Từ góc độ vận hành của ngân hàng, theo bà Chi Huỳnh, đại diện Ngân hàng ACB, giải pháp ưu tiên hàng đầu để phát triển dịch vụ quản lý gia sản hiện nay là nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Để hiện thực hóa mục tiêu này, các ngân hàng đang tích cực kết hợp giữa việc triển khai các chương trình đào tạo nội bộ (in-house) và hợp tác với các đơn vị đào tạo chuyên môn sâu bên ngoài. Sự kết nối trực tiếp, "bắt tay" chặt chẽ giữa các cơ sở cung cấp nhân lực chất lượng cao gồm các trường đại học, tổ chức đào tạo và các định chế tài chính đang có nhu cầu thực tiễn chính là chìa khóa quan trọng nhất để kiện toàn bộ máy.

Chuyển sang khía cạnh minh bạch thị trường, để chất lượng của hoạt động xếp hạng tín nhiệm thực sự đi vào thực tiễn đầu tư, đại diện tổ chức xếp hạng Saigon Ratings – ông Phùng Xuân Minh đã chỉ ra ba vấn đề cốt lõi cần giải quyết.

Thứ nhất, thị trường Việt Nam hiện chưa hình thành được văn hóa xếp hạng tín nhiệm như các nền kinh tế phát triển, dẫn đến tình trạng "mù thông tin" hay rủi ro bất đối xứng thông tin. Khách hàng có thể nghe đến danh tiếng của các tập đoàn, tổng công ty lớn với vẻ ngoài khỏe mạnh, hào nhoáng, nhưng lại hoàn toàn không nắm được thực trạng sức khỏe tài chính bên trong. 

“Tương tự như quy trình khám bệnh trong y khoa, bác sĩ muốn chẩn đoán đúng bệnh thì bắt buộc phải thăm khám cặn kẽ, bóc tách toàn bộ vấn đề nội tại của bệnh nhân và lĩnh vực đầu tư tài chính cũng đòi hỏi sự minh bạch sâu sát như vậy”, ông Minh nói.

Thứ hai, vai trò của người tư vấn là sử dụng báo cáo xếp hạng tín nhiệm để chỉ rõ cho khách hàng những rủi ro cốt lõi, giúp họ thấu hiểu nguyên tắc tài chính phổ quát: rủi ro càng cao thì mức kỳ vọng lợi nhuận càng lớn, từ đó khách hàng có cơ sở để tự lựa chọn. Cần làm rõ ranh giới dịch vụ: báo cáo xếp hạng tín nhiệm chỉ mang tính chất cung cấp thông tin minh bạch phục vụ tư vấn; hoàn toàn không phải là các khuyến nghị xúi giục nhà đầu tư mua, bán hay nắm giữ cổ phiếu, trái phiếu.

Thứ ba, để tư vấn hiệu quả, các chuyên gia quản lý gia sản bắt buộc phải được trang bị một hệ thống cơ sở dữ liệu đầy đủ, đa dạng về các ngành nghề, lĩnh vực trên thị trường (đặc biệt là đối với kênh trái phiếu). Nếu thiếu hụt bộ dữ liệu toàn diện này, nhà tư vấn sẽ không có công cụ để định hướng, khiến nhà đầu tư rơi vào bế tắc, không biết phải phân bổ dòng vốn vào đâu và giải ngân vì lý do gì, ông Minh nói.

Kết thúc phiên thảo luận, PGS.TS. Nghiêm Thị Thà, Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký VFCA đánh giá cao những đóng góp từ nhiều góc độ của các chuyên gia, đại diện doanh nghiệp. Đồng thời, đại diện VFCA cho biết Hiệp hội sẽ tiến hành tổng hợp toàn bộ ý kiến đóng góp và kiến nghị chuyên môn và đóng vai trò đầu mối để đệ trình các báo cáo kiến nghị chính thức lên các cơ quan quản lý nhà nước. Mục tiêu cốt lõi của chuỗi hành động này nhằm tạo động lực thúc đẩy sự phát triển chuẩn mực của nghề tư vấn tài chính nói chung và đặc biệt là lĩnh vực quản lý gia sản nói riêng.

Cũng trong khuôn khổ Diễn đàn Hoạch định Tài chính Cá nhân 2026, Ban tổ chức đã vinh danh các cá nhân hoàn thành chứng chỉ Hoạch định tài chính cá nhân – bước tiến quan trọng trên hành trình chuẩn hóa năng lực nghề nghiệp và hướng tới hành nghề chuyên nghiệp trong lĩnh vực quản lý gia sản.

Phát biểu bế mạc diễn đàn, TS. Lê Minh Nghĩa, Chủ tịch VFCA đã bày tỏ sự xúc động trong năm thứ tư liên tiếp đồng hành cùng Đại học Văn Lang. Việc các đại biểu vẫn nán lại đông đủ đến những phút cuối cùng để thảo luận sôi nổi về một chủ đề mới mẻ và nhiều thách thức là minh chứng rõ nét nhất cho thành công của sự kiện.

Phát triển nghề hoạch định tài chính và quản lý gia sản tại Việt Nam không phải là một "hành trình cô đơn" như nhiều ý kiến lo ngại, mà là một hành trình kiến tạo nền tảng, theo TS. Lê Minh Nghĩa. Hành trình này đặt trọng tâm vào việc bảo vệ lợi ích của người dân và phụng sự sự nghiệp phát triển kinh tế đất nước. Khi giải pháp tài chính thực sự đứng về phía người dân, thị trường sẽ đón nhận; và qua lăng kính thực tiễn, các cơ quan quản lý nhà nước sẽ dần thấu hiểu, đồng thuận và ủng hộ định hướng này.

Nhìn lại những thành quả bước đầu, đến nay, đơn vị tổ chức đã ký cấp chứng nhận đạt tiêu chuẩn cấp độ 1 cho hơn 250 nhân sự. Đây được xem là những "hạt giống đỏ" đầu tiên của Việt Nam mang trong mình nền tảng của chứng chỉ CFP. Thực tế thị trường cho thấy, trong khi chứng chỉ CFA đã có hàng trăm người sở hữu, thì số lượng chuyên gia đạt chuẩn CFP được đào tạo tại Việt Nam hiện nay vẫn vô cùng khan hiếm, chưa đếm đủ trên đầu ngón tay.

Kể từ năm 2023, sự hợp tác chiến lược giữa FIDT, Hiệp hội Tư vấn Tài chính Việt Nam và Đại học Văn Lang đã thắp lên ngọn lửa cho sứ mệnh nâng cao dân trí tài chính. Mục tiêu cốt lõi là làm cho những tri thức tài chính tiên tiến bám rễ vào thực tiễn Việt Nam, biến lĩnh vực này thành một động lực mới thúc đẩy nền kinh tế cất cánh.

“Bất chấp vô vàn khó khăn phía trước, sự cộng hưởng từ diễn đàn lần này càng củng cố niềm tin vững chắc vào con đường đã chọn. Trong thời gian tới, Hiệp hội và các đối tác cam kết sẽ tiếp tục sát cánh cùng hệ thống nhà trường, các định chế tài chính và các tổ chức liên quan, quyết tâm xây dựng tư vấn hoạch định tài chính trở thành một nghề nghiệp chuẩn mực, đóng góp thiết thực vào sự phát triển thịnh vượng của đất nước”, TS Lê Minh Nghĩa nhấn mạnh.