Thu hút FDI công nghệ cao: Cần củng cố niềm tin về sở hữu trí tuệ

- Việt Nam vừa ban hành Nghị quyết số 10-NQ/TW với định hướng thu hút FDI chất lượng cao, dựa trên công nghệ và đổi mới sáng tạo. Theo EuroCham, đâu là thách thức lớn nhất để hiện thực hóa mục tiêu này?

Ông Bruno Jaspaert: Nghị quyết 10 gửi đi một trong những tín hiệu tích cực và mạnh mẽ nhất mà cộng đồng doanh nghiệp châu Âu ghi nhận trong những năm gần đây. Nghị quyết cho thấy Việt Nam nhận thức rõ rằng giai đoạn phát triển tiếp theo không chỉ dựa vào việc thu hút thêm vốn đầu tư nước ngoài, mà quan trọng hơn là thu hút những dòng vốn có khả năng nâng cao năng suất, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và tăng cường năng lực cạnh tranh dài hạn của nền kinh tế.

Theo quan điểm của EuroCham, định hướng này hoàn toàn phù hợp với những gì các doanh nghiệp châu Âu đang tìm kiếm. Vấn đề hiện nay không còn nằm ở tầm nhìn chính sách, mà ở khả năng hiện thực hóa tầm nhìn đó.

Việt Nam đã trở thành một trong những điểm đến đầu tư hấp dẫn nhất tại châu Á. GDP tăng trưởng 8,18% trong nửa đầu năm 2026, trong khi Chỉ số Niềm tin Kinh doanh (Business Confidence Index - BCI) mới nhất của EuroCham đạt 79,7 điểm, tiệm cận mức cao nhất trong vòng 7 năm.

Đáng chú ý, 69% doanh nghiệp châu Âu tin rằng môi trường kinh doanh sẽ tiếp tục cải thiện, trong khi hơn một nửa số doanh nghiệp được khảo sát đã coi Việt Nam là một trong những thị trường chiến lược của mình.

Tuy nhiên, cả Sách Trắng (Whitebook) và Chỉ số Niềm tin Kinh doanh (BCI) của EuroCham đều cho thấy, khâu thực thi vẫn là yếu tố mang tính quyết định.

Bên cạnh những kết quả tích cực đã đạt được, cộng đồng doanh nghiệp châu Âu kỳ vọng Việt Nam tiếp tục nâng cao hiệu quả thủ tục hành chính và bảo đảm tính nhất quán trong cấp phép đầu tư, thủ tục hải quan, áp dụng tiêu chuẩn kỹ thuật cũng như triển khai chính sách giữa các địa phương.

Có thể nói, Nghị quyết số 10 đánh dấu một sự thay đổi quan trọng trong tư duy phát triển. Tuy nhiên, để thu hút những dòng vốn dựa trên năng lực công nghệ và đổi mới sáng tạo, Việt Nam cũng cần một năng lực quản trị tương thích.

Trong giai đoạn tới, lợi thế cạnh tranh của Việt Nam sẽ không còn đến từ việc đưa ra nhiều ưu đãi hơn, mà từ việc xây dựng một môi trường kinh doanh nơi công nghệ tiên tiến, hoạt động nghiên cứu - phát triển (R&D), đổi mới sáng tạo và các khoản đầu tư dài hạn có thể vận hành thuận lợi, hiệu quả và thông suốt như chính dòng vốn đầu tư.

- Để các doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp trong nước cùng tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị trong các lĩnh vực chiến lược như bán dẫn và công nghệ xanh, theo EuroCham, Việt Nam cần ưu tiên những giải pháp nào?

Ông Bruno Jaspaert: Các doanh nghiệp châu Âu đánh giá cao sự ổn định chính trị, vị trí địa chiến lược và tốc độ tăng trưởng ấn tượng của Việt Nam. Tuy nhiên, thách thức tiếp theo là bảo đảm toàn bộ hệ sinh thái kinh doanh phát triển tương xứng với những mục tiêu và tham vọng mà Việt Nam đang đặt ra.

Theo chúng tôi, ưu tiên cấp thiết nhất hiện nay là phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao. Kết quả khảo sát Chỉ số Niềm tin Kinh doanh (BCI) mới nhất cho thấy tỷ lệ doanh nghiệp châu Âu lo ngại về tình trạng thiếu hụt lao động có tay nghề đã tăng từ 23% vào cuối năm 2025 lên 38% trong quý II/2026, đưa vấn đề này trở thành một trong ba thách thức lớn nhất đối với hoạt động của doanh nghiệp.

Khi Việt Nam định hướng phát triển các ngành bán dẫn, sản xuất công nghệ cao và công nghệ xanh, việc đào tạo đội ngũ kỹ sư, kỹ thuật viên và các chuyên gia về ESG sẽ quan trọng không kém việc đầu tư phát triển các khu công nghiệp.

Bên cạnh đó, phát triển doanh nghiệp và nhà cung cấp nội địa cần được xem là một trọng tâm phát triển riêng biệt. Khi doanh nghiệp Việt Nam phát triển song hành cùng các nhà đầu tư nước ngoài, giá trị gia tăng sẽ được giữ lại nhiều hơn trong nền kinh tế, đồng thời quá trình chuyển giao công nghệ cũng sẽ diễn ra tự nhiên và hiệu quả hơn.

Ưu tiên thứ hai là nâng cao hiệu quả của hệ thống quản lý và khung pháp lý. Trong bối cảnh phát triển bền vững ngày càng được đo lường thông qua các tiêu chuẩn kỹ thuật, hệ thống chứng nhận và khả năng truy xuất nguồn gốc, doanh nghiệp cần được tiếp cận các phòng thử nghiệm đạt chuẩn quốc tế, thời gian kiểm định và chứng nhận tiêu chuẩn được rút ngắn và cơ chế phê duyệt sản phẩm minh bạch, có thể dự báo.

Bất kỳ sự chậm trễ nào trong hoạt động thử nghiệm hoặc chứng nhận đều có thể khiến doanh nghiệp mất thêm nhiều tháng để đưa sản phẩm ra thị trường, từ đó làm suy giảm năng lực cạnh tranh của Việt Nam so với các quốc gia trong khu vực.

Cuối cùng, cải cách thủ tục hành chính vẫn là yêu cầu mang tính nền tảng. Kết quả khảo sát BCI của EuroCham liên tục cho thấy thủ tục pháp lý và hành chính vẫn là trở ngại lớn nhất đối với hoạt động của các doanh nghiệp châu Âu.

Mỗi thủ tục phê duyệt không cần thiết, mỗi quy định chồng chéo hay cách hiểu khác nhau trong quá trình thực thi đều khiến doanh nghiệp phải phân bổ nguồn lực cho các công việc hành chính thay vì tập trung vào đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và giảm phát thải.

Nếu Việt Nam có thể đồng thời đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính và tiếp tục đầu tư cho nguồn nhân lực chất lượng cao, chúng tôi tin rằng Việt Nam sẽ trở thành một trong những điểm đến hấp dẫn nhất châu Á đối với dòng vốn đầu tư chất lượng cao và phát triển bền vững.

- Theo EuroCham, Việt Nam cần có những giải pháp cụ thể nào để khuyến khích các doanh nghiệp châu Âu đẩy mạnh chuyển giao công nghệ, hợp tác với doanh nghiệp nội địa, thay vì chỉ mở rộng hoạt động sản xuất?

Ông Bruno Jaspaert: Chuyển giao công nghệ trước hết được xây dựng trên nền tảng của niềm tin. Các doanh nghiệp châu Âu có thể mang đến Việt Nam những công nghệ sản xuất tiên tiến, công nghệ độc quyền và năng lực nghiên cứu hàng đầu.

Tuy nhiên, đó đều là kết quả của nhiều thập kỷ đầu tư, tích lũy tri thức và tài sản trí tuệ. Vì vậy, họ cần có niềm tin rằng những thành quả đổi mới sáng tạo đó sẽ được bảo vệ một cách hiệu quả, đồng thời được khuyến khích phát triển.

Đó cũng là lý do vì sao bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ ngày càng trở thành yếu tố quan trọng khi Việt Nam hướng tới thu hút các dòng vốn đầu tư có hàm lượng công nghệ cao.

Khảo sát Chỉ số Niềm tin Kinh doanh (BCI) quý II/2026 của EuroCham cho thấy khoảng 1/3 doanh nghiệp đã đăng ký quyền sở hữu trí tuệ vẫn gặp khó khăn, chủ yếu liên quan đến cơ chế giải quyết tranh chấp và thủ tục hành chính.

Những cải cách gần đây của Việt Nam trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ là tín hiệu tích cực, nhưng việc thực thi một cách nhất quán mới là yếu tố quyết định để xây dựng niềm tin lâu dài cho nhà đầu tư.

Bên cạnh đó, chuyển giao công nghệ không nên được nhìn nhận là quá trình diễn ra theo một chiều. Những dự án đầu tư thành công nhất của doanh nghiệp châu Âu là những dự án xây dựng được quan hệ hợp tác dài hạn với các doanh nghiệp, trường đại học và viện nghiên cứu của Việt Nam.

Thay vì chỉ dịch chuyển hoạt động sản xuất, ngày càng nhiều doanh nghiệp thành lập các trung tâm kỹ thuật, triển khai chương trình phát triển nhà cung cấp và xây dựng các trung tâm R&D trong khu vực, qua đó tạo điều kiện để tri thức và công nghệ được hình thành, chia sẻ và lan tỏa ngay tại Việt Nam.

Việt Nam đang hội tụ nhiều điều kiện để tiến lên những nấc thang cao hơn trong chuỗi giá trị toàn cầu, từ lực lượng lao động có chất lượng, tinh thần khởi nghiệp mạnh mẽ cho đến quyết tâm thúc đẩy đổi mới sáng tạo thông qua những chủ trương như Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.

Nếu những lợi thế này tiếp tục được củng cố bằng một cơ chế bảo hộ sở hữu trí tuệ hiệu quả, khung pháp lý ổn định, có thể dự báo và đầu tư mạnh mẽ hơn cho phát triển kỹ năng, Việt Nam hoàn toàn có thể trở thành một mắt xích quan trọng trong chuỗi giá trị toàn cầu.

- Theo EuroCham, Việt Nam nên sử dụng những tiêu chí nào để đánh giá hiệu quả của chiến lược thu hút FDI theo Nghị quyết 10?

Ông Bruno Jaspaert: Quy mô vốn đầu tư vẫn sẽ luôn là một chỉ tiêu quan trọng, nhưng không nên tiếp tục là thước đo chủ yếu để đánh giá thành công của chiến lược thu hút FDI. Điều quan trọng hơn là những khoản đầu tư đó đang góp phần xây dựng một nền kinh tế như thế nào.

Theo chúng tôi, hiệu quả của chiến lược FDI cần được đo lường bằng những chỉ số phản ánh chất lượng tăng trưởng, như năng suất lao động, tỷ trọng xuất khẩu có giá trị gia tăng cao, mức độ chuyển giao công nghệ, chi tiêu cho nghiên cứu và phát triển (R&D), tỷ lệ tham gia của doanh nghiệp nội địa trong chuỗi cung ứng, chất lượng nguồn nhân lực và năng lực đổi mới sáng tạo.

Đây là những chỉ số phản ánh rõ hơn liệu dòng vốn FDI có thực sự góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh dài hạn của Việt Nam hay không.

Xét đến cùng, một dự án đầu tư thành công không nhất thiết là dự án có quy mô vốn lớn nhất. Đó phải là dự án góp phần phát triển nguồn nhân lực Việt Nam, nâng cao năng lực của doanh nghiệp trong nước, tạo ra tài sản trí tuệ, thúc đẩy quá trình chuyển đổi xanh và gắn bó lâu dài với nền kinh tế Việt Nam. Theo chúng tôi, đó cũng chính là đích đến mà Nghị quyết số 10-NQ/TW đang hướng tới.

Xin cảm ơn ông về cuộc trao đổi này!