Đề xuất bố trí các trụ sở công dôi dư cho doanh nghiệp nhỏ và vừa

Ngày 28/8, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã cho ý kiến về dự án Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Phân vân tiêu chí DNNVV

Theo các đại biểu, hiện nay cả nước có trên 1 triệu doanh nghiệp đang hoạt động, trong đó DNNVV chiếm tới 98% vì vậy các chính sách ưu đãi cho khối doanh nghiệp này sẽ mang tính chất xã hội lướn, đảm bảo việc làm cho hàng triệu lao động, giữ ổn định xã hội.

Một trong những nội dung nhận được nhiều ý kiến tại phiên họp là tiêu chí xác định DNNVV và việc mở rộng nhóm đối tượng ưu tiên. Trong dự thảo Luật lần này, Bộ Tài chính đã đề xuất bỏ tiêu chí "tổng nguồn vốn" – vốn là chỉ số khó xác định chính xác trên thực tế, dễ phát sinh tranh cãi.

Thay vào đó, dự thảo quy định tiêu chí đơn giản hơn là giữ số lao động bình quân năm bằng hoặc nhỏ hơn 300 người, kết hợp chọn một trong hai điều kiện về doanh thu hoặc vốn (doanh thu năm trước liền kề bằng hoặc nhỏ hơn 400 tỷ đồng, hoặc vốn bằng/nhỏ hơn 150 tỷ đồng). Đồng thời, dự thảo mở rộng diện ưu tiên đối với các doanh nghiệp do phụ nữ, người khuyết tật, người dân tộc thiểu số làm chủ, doanh nghiệp thực hành kinh doanh bền vững (ESG) và hộ kinh doanh chuyển đổi lên doanh nghiệp.

Theo Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, ngưỡng doanh thu 400 tỷ đồng vẫn có thể khiến một số doanh nghiệp đã có năng lực tài chính và sức cạnh tranh rất tốt lọt vào diện nhận hỗ trợ, từ đó làm loãng nguồn lực quốc gia. Ngược lại, tiêu chí số lượng lao động lại chưa phản ánh đúng bản chất của các doanh nghiệp công nghệ cao – những đơn vị sử dụng rất ít nhân công nhưng tạo ra doanh thu cực lớn và giá trị gia tăng rất cao.

Từ đó, Chủ tịch Quốc hội đề xuất Bộ Tài chính tiếp tục nghiên cứu bổ sung các chỉ số mang tính chất định lượng chiều sâu như tiêu chí "giá trị gia tăng" hoặc "tỷ lệ chi phí trên tổng doanh thu" áp dụng cho nhóm doanh nghiệp công nghệ khởi nghiệp sáng tạo.

Đặc biệt, Chủ tịch Quốc hội gợi ý cần thiết lập cơ chế "trưởng thành" khi doanh nghiệp đã vượt ngưỡng tiêu chí liên tục từ 2 - 3 năm thì phải đưa ra khỏi diện thụ hưởng, tránh tình trạng "hỗ trợ mãi", ỷ lại vào chính sách của Nhà nước.

Giải trình rõ hơn về vấn đề này, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, ban soạn thảo đã thiết kế tiêu chí theo hướng thông thoáng hơn và giao Chính phủ quy định chi tiết để đảm bảo tính linh hoạt. Việc chọn 1 trong 2 tiêu chí doanh thu (dưới 400 tỷ đồng) hoặc vốn (dưới 150 tỷ đồng) kết hợp với lao động dưới 300 người sẽ giúp cơ quan quản lý dễ dàng nhận diện và phân loại doanh nghiệp trên nền tảng dữ liệu điện tử.

Vấn đề đầu tiên của bất cứ doanh nghiệp nào cũng là tiền

Vấn đề tiếp cận nguồn vốn tín dụng được các đại biểu chỉ ra là rào cản lớn nhất, là "điểm nghẽn của các điểm nghẽn" đang bóp nghẹt sức tăng trưởng của cộng đồng DNNVV. Dù chiếm tới 98,4% tổng số doanh nghiệp trong nền kinh tế, nhưng tổng dư nợ tín dụng mà khối DNNVV tiếp cận được hiện chỉ chiếm khoảng 19% đến 20% toàn hệ thống ngân hàng.

"Bất cứ doanh nghiệp nào, vấn đề đầu tiên cũng là tiền, vốn ở đâu. Có vốn thì mới có mặt bằng, có vốn mới mua sắm được thiết bị, ứng dụng khoa học công nghệ. Rào cản lớn nhất của doanh nghiệp nhỏ và vừa hiện nay chính là tiếp cận vốn. Dự thảo Luật lần này đã có bước tiến lớn khi khuyến khích các tổ chức tín dụng cho vay dựa trên dòng tiền, chuỗi giá trị, tài sản vô hình, quyền sở hữu trí tuệ, tài sản số, tài sản ảo thay vì chỉ chăm chăm thế chấp bằng bất động sản như trước đây. Tôi thấy đây là nội dung thực chất nhất của toàn bộ dự án Luật sửa đổi", Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh.

Tuy nhiên, nhìn thẳng vào thực tế điều hành chính sách tiền tệ, Chủ tịch Quốc hội cũng chia sẻ với những áp lực và rủi ro của hệ thống ngân hàng thương mại, đồng thời lưu ý về những thách thức triển khai nằm ở chỗ các ngân hàng thương mại rất e ngại rủi ro khi định giá tài sản vô hình. Nếu không xây dựng được một khung pháp lý định giá tài sản trí tuệ và tài sản số thật rõ ràng, cùng với cơ chế chia sẻ rủi ro từ Quỹ bảo lãnh tín dụng hiệu quả, các quy định tiến bộ này sẽ rất dễ nằm trên giấy.

Tháo gỡ khó khăn về vốn, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn đã báo cáo trước Ủy ban Thường vụ Quốc hội về thực trạng hoạt động kém hiệu quả của hệ thống các quỹ tài chính ngoài ngân sách hiện nay.

Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn thẳng thắn chỉ rõ các quỹ này không có hệ thống quản trị rủi ro chuyên nghiệp và không kiểm soát được dòng tiền của doanh nghiệp vay vốn như ngân hàng thương mại. Khi cho vay mà không nắm được dòng tiền, không kiểm soát được doanh thu, chi phí của đối tượng vay thì không thể bảo đảm an toàn vốn. Vì vậy, lần này bắt buộc phải tính toán một phương án hoàn toàn mới, tái cấu trúc triệt để hoặc thay thế cơ chế vận hành.

Liên quan đến giải pháp hỗ trợ về mặt bằng sản xuất kinh doanh và hạ tầng, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đưa ra một gợi ý chính sách rất sát thực tiễn. Hiện nay, sau quá trình sắp xếp tinh gọn bộ máy và đơn vị hành chính, quỹ nhà đất, trụ sở công dôi dư tại các địa phương là rất lớn. Ngành công an vừa qua đã khởi động chương trình rất hay là chuyển đổi các trụ sở dôi dư thành trường văn hóa, mở cơ sở đào tạo cho con em đồng bào dân tộc thiểu số, gia đình thương binh, liệt sĩ.

Từ bài học thành công đó, Chủ tịch Quốc hội đặt vấn đề: "Tại sao không quy định cơ chế ưu tiên bố trí các trụ sở công dôi dư này cho các DNNVV, các cơ sở ươm tạo doanh nghiệp thuê với giá ưu đãi? Đây chính là cách làm hiệu quả để vừa biến tài sản công lãng phí thành nguồn lực phát triển, vừa giải bài toán mặt bằng giá rẻ cho doanh nghiệp".

Ở góc độ quản lý thuế và chi phí tuân thủ thủ tục hành chính, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn nhấn mạnh một giải pháp cải cách mang tính đột phá dành cho doanh nghiệp siêu nhỏ và hộ kinh doanh.

Theo đó, sau khi Luật này được thông qua, Bộ Tài chính sẽ ban hành văn bản hướng dẫn chi tiết theo hướng tất cả các doanh nghiệp siêu nhỏ có doanh thu dưới 100 tỷ đồng (và đặc biệt là các doanh nghiệp dưới 10 tỷ đồng) sẽ được áp dụng phương pháp nộp thuế đơn giản hóa – tính tỷ lệ phần trăm trực tiếp trên doanh thu. Doanh nghiệp không cần phải duy trì hệ thống sổ sách kế toán phức tạp để chứng minh chi phí đầu vào.