Đề xuất hộ kinh doanh chuyển lên công ty không cần có kế toán trưởng

Sáng 28/8, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa. Điểm đáng chú ý trong dự thảo là cách tiếp cận chính sách được thay đổi theo hướng hỗ trợ có trọng tâm, gắn với kết quả đầu ra thay vì phân bổ hỗ trợ theo những gì Nhà nước đang có.

Bộ trưởng Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết các chính sách được thiết kế theo nguyên tắc chuyển từ “Nhà nước hỗ trợ cái mình có” sang hỗ trợ những gì doanh nghiệp thực sự cần. Cách tiếp cận này nhằm nâng hiệu quả sử dụng nguồn lực và hạn chế tình trạng chính sách được ban hành nhưng doanh nghiệp khó tiếp cận.

Giảm gánh nặng khi hộ kinh doanh chuyển đổi

Một nhóm chính sách lớn trong dự thảo tập trung vào hộ kinh doanh chuyển đổi lên doanh nghiệp.

Theo đề xuất, doanh nghiệp sau chuyển đổi không bắt buộc phải có chủ tịch công ty và kế toán trưởng. Chủ sở hữu có thể trực tiếp làm giám đốc, tổng giám đốc hoặc thuê người khác đảm nhiệm. Ở khâu kế toán, doanh nghiệp có thể tự thực hiện, thuê dịch vụ bên ngoài hoặc bố trí người thân, nhân sự quản lý, thủ kho kiêm nhiệm, miễn đáp ứng các quy định của Luật Doanh nghiệp.

Đây được xem là một trong những cách giảm chi phí tổ chức và vận hành đối với nhóm doanh nghiệp mới chuyển đổi, vốn thường có quy mô nhỏ và nguồn lực quản trị hạn chế.

Doanh nghiệp thuộc diện chuyển đổi từ hộ kinh doanh cũng được đề xuất miễn một số loại lệ phí như phí đăng ký, công bố đăng ký lần đầu, cấp giấy phép lần đầu, giấy chứng nhận và chứng chỉ hành nghề.

Trong 36 tháng đầu kể từ khi chuyển đổi, doanh nghiệp được áp dụng cơ chế kê khai thuế, kế toán và báo cáo đơn giản dành cho doanh nghiệp siêu nhỏ. Chi phí sử dụng nền tảng số, phần mềm kế toán và dịch vụ kế toán dự kiến được hỗ trợ tối đa 24 tháng.

Ngoài ra, dự thảo đề xuất giảm đóng bảo hiểm xã hội trong 12 tháng và rút ngắn thời gian cấp giấy đăng ký doanh nghiệp xuống một ngày làm việc.

Nếu được thông qua, nhóm chính sách này sẽ tác động trực tiếp tới chi phí gia nhập và chi phí tuân thủ của doanh nghiệp, đồng thời tạo thêm động lực để hộ kinh doanh chuyển sang mô hình doanh nghiệp.

Với nhóm doanh nghiệp nhỏ và vừa nói chung, dự thảo đề xuất miễn thuế thu nhập doanh nghiệp trong 3 năm.

Doanh nghiệp cũng được mở rộng cơ hội tiếp cận thị trường thông qua mua sắm công, trong đó được tham gia đấu thầu một số gói thầu xây lắp, mua sắm hàng hóa có giá trị tối đa 20 tỷ đồng.

Về mặt bằng sản xuất, các khu, cụm công nghiệp mới dự kiến phải dành bình quân 20 ha hoặc 5% diện tích cho thuê cho doanh nghiệp nhỏ và vừa. Nhóm doanh nghiệp này cũng được đề xuất giảm ít nhất 30% tiền thuê đất trong 5 năm đầu.

Tuy nhiên, việc mở rộng chính sách hỗ trợ cũng đặt ra yêu cầu xác định đúng đối tượng để tránh nguồn lực bị phân tán.

Theo dự thảo, tiêu chí xác định doanh nghiệp nhỏ và vừa được thay đổi khi bỏ tiêu chí tổng nguồn vốn. Dự luật giữ hai tiêu chí chính là tối đa 300 lao động bình quân năm và doanh thu năm liền kề không quá 400 tỷ đồng.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đề nghị cơ quan soạn thảo tính toán kỹ ngưỡng doanh thu này. Theo ông, mức 400 tỷ đồng có thể khiến một số doanh nghiệp đã có năng lực tốt vẫn lọt vào nhóm được hỗ trợ, từ đó làm loãng nguồn lực quốc gia.

Đại diện cơ quan thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi cơ bản nhất trí với việc mở rộng chính sách hỗ trợ doanh nghiệp chuyển đổi từ hộ, cá nhân kinh doanh. Tuy nhiên, ông đề nghị làm rõ căn cứ xác định mức hỗ trợ và nguồn lực thực hiện, bảo đảm chính sách khả thi và dễ tiếp cận.

Gỡ điểm nghẽn vốn, giảm chi phí thuế

Một trong những vấn đề lớn của doanh nghiệp nhỏ và vừa là khả năng tiếp cận vốn.

Bộ trưởng Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết doanh nghiệp nhỏ và vừa hiện chiếm khoảng 98,4% tổng số doanh nghiệp, nhưng chỉ chiếm khoảng 19-20% dư nợ tín dụng.

Theo ông, phần lớn doanh nghiệp có quy mô nhỏ, mới thành lập và thiếu tài sản thế chấp nên khó tiếp cận nguồn vốn ngân hàng. Do đó, việc sửa luật cần tập trung tháo gỡ điểm nghẽn này bằng những cơ chế cụ thể, thay vì chỉ đưa ra các chính sách hỗ trợ mang tính chung chung.

Từ góc độ cộng đồng doanh nghiệp, ông Đậu Anh Tuấn, Phó tổng Thư ký kiêm Trưởng ban Pháp chế VCCI, cho rằng luật cần ưu tiên những chính sách có thể triển khai ngay sau khi ban hành. Nếu chính sách tốt nhưng quá trình thực thi phức tạp, doanh nghiệp ở cơ sở vẫn khó hưởng lợi.

Một đề xuất đáng chú ý của VCCI là doanh nghiệp siêu nhỏ và hộ kinh doanh có doanh thu dưới 10 tỷ đồng/năm được nộp thuế theo doanh thu.

Theo ông Tuấn, nhóm này hiện vẫn phải thực hiện các yêu cầu về sổ sách kế toán và tính thuế trên thu nhập, trong khi việc xác định, chứng minh chi phí rất phức tạp đối với những cơ sở kinh doanh nhỏ.

“Với doanh nghiệp siêu nhỏ và hộ kinh doanh, việc tính toán chi phí rất phức tạp. Một hàng phở làm sao chứng minh được con gà mua ở đâu mà có hóa đơn, chứng từ?”, ông Tuấn nêu.

Theo đại diện VCCI, áp dụng thuế theo doanh thu có thể giúp 5-6 triệu hộ kinh doanh và doanh nghiệp siêu nhỏ giảm chi phí, đơn giản hóa thủ tục và tăng tính tuân thủ.

Giải trình tại phiên thảo luận, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho biết sau khi luật được ban hành, Bộ Tài chính sẽ hướng dẫn cụ thể đối với doanh nghiệp có doanh thu dưới 10 tỷ đồng, theo hướng áp dụng tỷ lệ thuế trên doanh thu.

Như vậy, trọng tâm của dự thảo không chỉ nằm ở việc tăng thêm ưu đãi, mà còn hướng tới giảm chi phí tuân thủ và tạo điều kiện để doanh nghiệp nhỏ có thể tiếp cận các nguồn lực thiết yếu như vốn, mặt bằng và thị trường. Tuy nhiên, hiệu quả cuối cùng sẽ phụ thuộc vào việc chính sách có xác định đúng đối tượng, đủ nguồn lực và đủ đơn giản để doanh nghiệp thực sự sử dụng được hay không.