Đi chơi Tết xứ Đài

Đài Loan, có nhiều cách gọi, như Đài Bắc Trung Hoa, Trung Hoa dân quốc, Taipei, Taiwan, hiện không tham gia Liên hiệp quốc. Dù là quốc gia chủ chốt tham gia quá trình thành lập Liên hiệp quốc, Đài Loan đã giữ ghế Hội đồng Bảo an ngay từ đầu, nhưng tự rời bỏ tổ chức này năm 1971, mất quyền thành viên thường trực Hội đồng Bảo an.

Lại nhớ hồi ấy, suốt ngày nghe đài báo nói về căng thẳng giữa hai bờ eo biển Đài Loan, rằng thì là đã có phương án hai bên Quốc - Cộng cùng chung nhau nắm giữ ghế này. Đến khi bỏ phiếu, Đài Loan không tham gia và bỏ luôn đi từ ngày ấy. Trước, nghe về Tưởng Giới Thạch thì cũng chả thiện cảm. Nào là chống cộng đến cùng, nào là độc tài, gia đình trị...

Giờ đến Đài Loan thì thấy yên bình, phát triển, hiện đại, trật tự, nề nếp... Nhà cửa, cao ốc, nhiều thứ mới mọc lên, nhiều thứ từ thời cũ, tường trát đá rửa, cầu thang đá mài, nhưng đều sạch sẽ, bóng loáng... Là một quốc đảo, diện tích hơn 36.000 km2 (nhỉnh hơn 1/10 Việt Nam), dân số gần 24 triệu người (non 1/4 Việt Nam), mật độ cao (650người/km2) mà sao rộng rãi, thoáng đãng thế. Đi trong thành phố Cao Hùng (phía Nam) và Đài Bắc (Thủ đô, phía Bắc) lúc nào cũng thấy những công viên, vườn hoa, bãi đỗ xe trong tầm mắt... Hệ thống giao thông công cộng, xe bus, tàu điện ngầm, tàu nhanh xuyên quốc gia hiện đại, an toàn, có chỉ dẫn cập nhật từng phút, rất dễ sử dụng. Toilet ở khắp nơi, sạch sẽ thơm tho, không mất tiền phí...

Nhìn mặt dân chúng thì thấy họ thư thái, chả vội vã, áp lực gì cả. Cũng theo lịch âm như ta mà Tết đến không náo nức đèn hoa, như thể ngày nào chả là Tết vậy. Có chen vai thích cánh nhộn nhịp là ở nơi chùa đền và vài địa điểm du lịch. Ai đi thì đi, không thì thảnh thơi dắt chó dạo xuông, ra ngồi bờ biển câu cá, ngắm sóng, phơi nắng, ung dung tĩnh tại... Ở những nước ổn định, phát triển, thì những ngày lễ, ngày đón năm mới, ngày lập quốc, dân chúng thường như thế, vui vẻ nhẹ nhàng hơn một chút thôi, không nhiều giăng giăng cờ hoa, bandron…

Người có vai trò quan trọng nhất trong lịch sử Đài Loan hiện đại là Tưởng Giới Thạch, sinh năm 1887, đã từng lên cao xuống thấp, đi qua nhiều sự biến lịch sử dữ dội. Ban đầu Tưởng Giới Thạch là trung úy dưới trướng Tôn Trung Sơn, tham gia lập nên chính quyền thống lĩnh Trung Hoa, đứng đầu Trung Hoa dân quốc từ năm 1928 ở đại lục. Năm 1949, ông là bên thua cuộc trong nội chiến Quốc - Cộng, phải đưa quân cán tiến ra đảo Đài Loan, lấy đó làm căn cứ, mưu nghiệp phục quốc.

Trải qua bao nhiêu xung đột, chiến tranh với Triều Tiên rồi Nhật Bản, sự nghiệp phục quốc đại lục không thành, nhưng Đài Loan lại phát triển rực rỡ. Được gọi là "Kỳ tích Đài Loan", một trong bốn "Con Rồng châu Á" ở thập kỷ 70 thế kỷ trước, được thế giới ngưỡng mộ. Câu chuyện chuyển đổi hình thái chính trị, xã hội ở Đài Loan rất đáng suy ngẫm. Thời Tưởng Giới Thạch cầm quyền (liên tiếp năm nhiệm kỳ tổng thống, đến tận khi qua đời năm 1975, thọ 87 tuổi), Đài Loan là thể chế độc tài. Sau đấy là thời kỳ đấu tranh xã hội, tương đối êm thuận, để bây giờ, Đài Loan phát triển dưới thể chế dân chủ, khai phóng, đa nguyên. Quá trình này không nồi da xáo thịt, mà vẫn loại bỏ được những hủ lậu của thể chế cũ, lại gìn giữ và phát huy những di sản quá khứ.

Ảnh Tổng thống Tưởng Giới Thạch trước đây được treo đầy các công sở nay đã dỡ xuống nhưng khu tưởng niệm ông có quy mô khổng lồ và trang trọng thì vẫn còn đấy, tấp nập người đến thăm…

***

Bây giờ đã đến cái thời có thể đi chơi nhiều nơi trên thế giới chỉ với chiếc ba lô sau vai, smartphone trong tay với cuốn hộ chiếu có visa và cái thẻ ATM quốc tế nữa. Trong các nơi có thể đi ấy, hóa ra xứ Đài là nơi dễ dàng đến nhất. Box vé máy bay sớm thì chỉ như đi Sài Gòn. Xin visa, nếu đã từng đi châu Âu, Mỹ, Canada... thì làm thủ tục qua mạng, chừng 15-20 phút là có visa gửi đến. Từ nhà, có thể box khách sạn ở các thành phố bên ấy với giá phòng tương đương hệ thống Mường Thanh, hoặc đặt căn hộ homstay, cũng chỉ tầm giá tiền ấy, cho cả nhóm nấu ăn, ngủ nghỉ. Giắt túi hoặc nạp thẻ chừng chục triệu VNĐ là có thể ung dung lên đường...

Hạ tầng giao thông công cộng và dịch vụ xã hội, công nghệ số hướng dẫn trên mạng của Đài Loan vào loại tiên tiến, tiện dụng vô cùng... Đi từ thành phố Cao Hùng phía Nam lên Thủ đô Đài Bắc, nằm trong thành phố Đài Tân lớn nhất đất nước, ở phía Bắc, chỉ non hai giờ trên đường ray. Ở Đài Bắc, chúng tôi chọn một căn hộ homstay nơi trung tâm cạnh Taipei Tower. Ngay đó đã có ga tàu điện ngầm và xung quanh đấy là mấy Stop Bus tỏa đi các nơi. Bến nào cũng có mấy bảng điện tử nhấp nháy hướng dẫn tuyến nào đi đâu, mấy phút nữa xe, tàu sẽ đến, như ở sân bay ấy. Xe, tàu thì sạch sẽ, ngăn nắp, êm ái, khách đi thì lịch sự...

Lại nhớ hồi đi Brussels (Bỉ), cũng chọn homstay ở ngay khu phố cổ, tiện lợi vô cùng. Cũng chỉ mới qua nửa năm, mà cách tiếp cận đã khác hẳn. Hồi đi châu Âu thì phải có một sấp bản đồ thành phố, tuyến bus, tàu điện ngầm... Cùng húi đầu vào xem, nghiên cứu, đánh dấu, vạch ra lịch trình. Giờ thì sáng dậy, thư thái breakfast, coffee xong là nhung nhăng lên đường. Ở trên mạng, có đầy đủ hướng dẫn cách đi, lúc bus khi tàu, chơi đâu thì đến. Ăn trưa ăn tối, trà tàu trà sữa, bánh ngọt kem ly... cũng mở mạng ra là thấy ngay ở cách đó mấy phút đi bộ...

Một chiều, về homstay, mình nói, bố thèm bữa cơm gia đình như ở nhà, xem ở đâu có mua lấy nửa cân thịt lợn ba chỉ về luộc, nửa cân thịt bò áp chảo, gạo ngon nấu cơm, kiếm thêm chai rượu xứ Đài, rau sống rau thơm, ớt giá nữa... Hai quý tử chụm đầu mở mạng chưa đến một phút, ngẩng lên, có ngay đây ạ, năm phút đi bộ. So, lets go! Vậy thì đi thôi. Ra đấy chả thiếu món gì như bên ta, chỉ tuyệt không thấy bán nước mắm. Thì đành thịt lợn năm chỉ (vượt yêu cầu) luộc lên chấm muối tiêu chanh ớt, nhắm rượu Đài cũng ổn. Bù lại, tráng miệng có na Đài to như bưởi da xanh, mát mềm, dứa Đài quả cũng to tổ bố, thơm thanh như mía nướng.

Dùng smartphone ở Đài Loan như bình thường, vào PB, nhắn gọi zalo, messenger nếu như có sóng wifi. Wifi miễn phí có ở nhiều nơi, siêu thị lớn, trên tàu nhanh, trong khách sạn. Vì thế sang đấy, mình cứ cầm máy thế mà đi, nơi nào có wifi thì dùng, không có thì thôi. Bọn trẻ thì phải tuyệt đối mọi lúc mọi nơi nên chúng mua thêm cái sim với giá vài chục ngàn một ngày lắp vào là thoải mái. Có lần mình cần liên lạc, nói con trai cho mượn máy, nó bảo không cần, để con phát wifi cho bố truy cập. Nó phát ra, thế là ngon lành.

***

Trước nay nghe đi du lịch xứ Tàu biết tiếng Anh cũng thành vô dụng. Nhưng đến Đài Loan thì khác, tiếng Anh dùng khá tốt. Cũng có chỗ chỉ đặc tiếng Tàu. Nhưng giờ đã có phần mềm dịch thuật tiên tiến. Mình thấy bọn trẻ mở ra, ghé mồm nói tiếng Anh vào, đưa máy cho người Tàu, máy vang lên tiếng Tàu. Anh Tàu ghé mồm vào nói tiếng Tàu xong thì máy nói tiếng Anh. Hai bên cùng cười tươi, gật đầu chan chát. Kiểu này cứ tiến lên thì tương lai khối anh chị làm nghề phiên dịch thất nghiệp mất.

Nhưng mà nhiều khi loanh quanh nói tiếng Việt, chuyển tiếng Anh, dịch sang tiếng Tàu rồi lại bất ngờ quay về tiếng Việt của ta. Có mấy lần xảy ra như thế, giờ nghĩ lại vẫn cứ vui...

Đêm mùng Một Tết ra phố ăn tối muộn, quán xá đóng cửa gần hết. Tìm được một quán King Pizza Hut. Hỏi cô bán quán dáng người nền nã bằng tiếng Anh có còn phục vụ không, cô ấy gật đầu, mừng hú kéo vào. Đón tờ thực đơn cô đưa cho thấy toàn các loại Pizza, chọn lấy mấy thứ thì thằng cháu nội cứ đòi ăn cơm. Hỏi cô chủ, cũng bằng tiếng Anh, cô chỉ xuống cuối thực đơn có món cơm rang ghi bằng tiếng Anh, tiếng Tàu, liền chỉ vào đấy chọn. Thằng cháu nội lại bảo không ăn cơm rang, chỉ ăn cơm thường. Liền vận dụng tiếng Anh rồi dịch sang tiếng Tàu là muốn món cơm trước khi rang ấy được không? Thằng cháu cứ luôn mồm nhắc cơm nóng trứng rán. Cô chủ nhìn nó trìu mến, rồi nhìn bố nó, bảo thôi, cứ nói tiếng Việt đi, cơm nguội không rang mà hấp lại cho nóng nhé. Cả nhóm ồ lên, ôi chị nói được tiếng Việt à? Tôi người Việt Nam mà. Thế là xoắn xuýt, rồi được ăn cơm nóng, canh rau, trứng rán, cùng khoai tây chiên và beef steak. Ba ngày cơm Tầu đã da diết nhớ nước mắm. Mình hỏi cô chủ có nước mắm không. Cô chủ cười tươi, có ạ, bác có chắc chắn ăn không, để cháu lấy nước mắm cốt cho ớt tươi không thêm gì nhé. Ôi giời, đúng kiểu quê ta. Vừa ăn vừa chuyện thì biết cô chủ người Hải Dương, lấy chồng Đài, sang đây đã lâu, cuộc sống êm ấm, thu nhập tốt từ việc làm quản lý quán King Pizza lớn này.

Trưa hôm ấy ở khu bảo tồn bãi biển Longdong phía Tây Bắc đất nước. Bãi biển thì vắng nhưng quán ăn lại rất đông người chờ, đủ kiểu khách Tây, khách Tàu, mãi cả nhà mới được xếp ngồi quanh một cái bàn tròn rộng. Mình cùng ông con trai thứ ra chỗ các bể hải sản chọn món: Một con tôm hùm đỏ to, một con cua bể vàng ngà lớn và một con cá song bự. Dặn thằng con nói tiếng Anh tiếng Tàu với phục vụ, bảo hấp cá song thì phải giữ bộ lòng cho bố. Lên ngồi bàn đợi còn hỏi lại con đã quán triệt được rõ thế chưa? Chắc rồi, chắc rồi. Đến lúc bê lên, cá song hấp rất ngon mắt, thịt trắng, thơm ngào ngạt, nhưng chả thấy lòng cá đâu. Mình liền hỏi con. Nó đi gặp một bà trông dáng rất phúc hậu, mặc đồ tạp dề trắng tinh, giơ máy phiên dịch hỏi han sao đó rồi quay lại nói với mình là nhà bếp nói lòng cá này bẩn không ăn được nên đã bỏ đi. Mình cằn nhằn, con cá ngon nhất bộ lòng, ruột bẩn thì phải giữ lại gan với dạ dày chứ. Không biết bà phục vụ đến gần nghe bố con từ bao giờ. Bà nhìn mình trìu mến, hỏi nhà mình mới ở Việt Nam sang chơi ạ? Sao Tết không ở nhà, mà lại đi chơi xa? Lại ồ lên vì nhận ra đồng bào mình. Bà ấy bảo tôi lấy chồng, sang đây đã hơn hai chục năm rồi. Ở đây cuộc sống yên bình thú vị lắm. Rồi bà bảo, ở đây người ta không ăn lòng cá này nên đầu bếp quen tay bỏ đi rồi. Thôi, cứ chú tâm vào ăn xem thế nào, nhé. Sau đó thì vui hẳn, tôm đỏ, cua vàng, cá trắng như tuyệt ngon thêm.

Buổi chiều tối đi thăm làng cổ Cửu Phần trên sườn núi cao Thụy Phương phía Bắc. Đây là ngôi làng tách biệt với thế giới bên ngoài từ thời nội chiến Thanh - Minh cho đến tận chiến tranh với người Nhật sau này. Làng ban đầu chỉ có 9 gia đình sinh sống trên núi, rất ít khi có người xuống núi đi ra với đời. Mỗi khi có ai đi ra thì khi quay về mua đồ gì cũng đủ 9 phần cho cả làng, nên từ đó thành tên gọi làng Cửu Phần. Cuối thế kỷ 19, người ta phát hiện ra mỏ vàng vụn ở đây và con thác nước màu vàng chảy ra không ngừng nghỉ. Làng được chọn làm bối cảnh quay nhiều bộ phim nổi tiếng, như phim "Bi tình thành thị" và "Spirited Away"... Bây giờ thì thành một địa chỉ du lịch náo nhiệt, là "thiên đường đồ ăn vặt", đồ lưu niệm tinh xảo, các quán ăn, nhà triển lãm, nhà hát trên núi cao... Xẩm tối, sương xuống lạnh dần, hai vợ chồng mình ghé vào một tiệm trà lớn trên đường Cổ Tiên Nhai. Cô chủ duyên dáng cùng đứa con gái xinh xắn chừng mười tuổi niềm nở cười đón khách. Mình hoa mắt trước vô số loại trà hoa quả, trà táo tàu, thuốc bắc... Thấy vợ húng hắng ho, mình lựa xem có trà gì ấm nóng ngọt ngào, lục tìm trong vốn từ vựng tiếng Anh nghèo nàn diễn đạt để mua cho vợ. Cô chủ nhìn vợ mình, rồi nói, cháu nghĩ chú nên lấy cho cô cốc trà nóng có gừng và cam thảo. Ôi chà, giọng rặt con gái miền Tây Nam Bộ, lại đúng thứ mình đang muốn tìm. Một cốc trà chuẩn được đưa ra. Và thân phận cô chủ cũng được tỏ tường. Cô ấy người Bến Tre, lấy chồng sang đây đã hơn mười năm. Tiệm trà này là do hai vợ chồng cô dựng lên trên đất nhà chồng dành cho. Đứa con gái xinh xắn là đầu lòng. Hai vợ chồng còn một cậu con trai bảy tuổi, bố đang đưa đi chơi...

Còn nhiều những trường hợp gặp trên đường, trong công viên, nhà bảo tàng, khi nhờ ai đó bấm giúp cho kiểu ảnh, nói bằng tiếng Anh, tiếng Tàu, rồi thì cuối cùng là tiếng Việt, người Việt, ảnh đẹp ạ, yên tâm đẹp ạ, cô chú vui nhé... Từ đó, mình nghĩ, có khi nhìn thấy ai dáng người Á ở Đài Loan, muốn giao tiếp, thì cứ tiếng Việt mà nói, có khi lại chả phải dùng tiếng Anh, tiếng Tầu đâu. Nhớ lại thì thấy con gái Việt lấy chồng Đài sống đời yên vui như thế thì chả đáng lấy lắm sao?

***

Đài Loan đang đón lượng khách du lịch ngày càng tăng lên. Và họ còn muốn đón nhiều hơn nữa. Họ có nhiều chính sách khuyến khích khách du lịch đến thăm nước mình. Hiện tại có một chương trình ưu đãi bằng may mắn, cần đăng ký dự trước khi xuất phát. Khách đến sân bay nước họ thì có một chỗ để vào bấm số may mắn. Mình không biết tỉ lệ may mắn là bao nhiêu, nhưng hôm nhóm nhà mình đến sân bay Cao Hùng, bảy lần bấm mà ba lần trúng thưởng, mỗi lần là 5.000 Đài tệ, thành 15.000 (khoảng 12.000.000 VNĐ). Số tiền này được nạp vào các thẻ, dùng cho các loại phương tiện giao thông công cộng, mua hàng ở các siêu thị, lại được mời Coffee miễn phí ở nhiều điểm du lịch. Nhà mình chi dùng cho toàn bộ di chuyển công cộng trong chuyến đi, mua bao nhiêu đồ ăn ở siêu thị, vẫn không hết, khi về qua sân bay, còn đủ để mua mấy chai rượu uytki khói Scotland đóng chai riêng cho Đài Loan tại nơi sản xuất, mang về nhà, uống ngon mê ly...