Doanh nghiệp FDI lên sàn: ‘Nút thắt’ không nằm ở Luật Chứng khoán

Chia sẻ tại Hội thảo “Lộ trình niêm yết cho doanh nghiệp FDI tại Việt Nam” sáng 28/6/2026 do Công ty Chứng khoán SSI phối hợp cùng Daiwa Securities Group tổ chức, ông Hoàng Văn Thu, Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN), cho biết doanh nghiệp FDI được kỳ vọng không chỉ đóng góp nguồn lực cho nền kinh tế mà còn trở thành nguồn cung hàng hóa chất lượng cho thị trường chứng khoán trong giai đoạn tới. Tuy nhiên, thực tế cho thấy mức độ hiện diện của doanh nghiệp FDI trên thị trường chứng khoán vẫn khá khiêm tốn so với quy mô và vai trò của khu vực này trong nền kinh tế.

Từ “dùng dằng” chính sách đến chủ trương mở cửa cho doanh nghiệp FDI

Nhìn lại quá trình xây dựng chính sách, Phó Chủ tịch UBCKNN cho biết trong giai đoạn 2003 - 2014 từng tồn tại nhiều quan điểm khác nhau về việc cho phép doanh nghiệp FDI tham gia thị trường chứng khoán. Theo cách diễn đạt của ông Thu, chính sự khác biệt quan điểm khiến vấn đề này có thời gian rơi vào tình trạng “dùng dằng”.

Bước ngoặt xuất hiện vào năm 2014, khi Luật Doanh nghiệp và Luật Đầu tư được sửa đổi, kéo theo sự thay đổi trong cách tiếp cận đối với vốn đầu tư nước ngoài trực tiếp và gián tiếp. Giai đoạn 2014 - 2020, Bộ Tài chính tiếp tục rà soát và có báo cáo liên quan đến việc đưa doanh nghiệp FDI tham gia thị trường chứng khoán. Tuy nhiên, theo ông Thu, cơ chế kiểm soát cũng như sự phối hợp giữa các bộ, ngành thời điểm đó chưa thực sự rõ ràng. Đến năm 2025, vấn đề này tiếp tục được báo cáo Thủ tướng Chính phủ, với Bộ Tài chính giữ vai trò cơ quan chủ trì.

“Thủ tướng Chính phủ cũng đã đồng thuận với chủ trương, đề xuất của Bộ Tài chính là để cho khối doanh nghiệp FDI này tham gia thị trường chứng khoán”, ông Thu cho biết.

Đáng chú ý, Phó Chủ tịch UBCKNN nhấn mạnh các quy định pháp luật về thị trường chứng khoán về nguyên tắc không phân biệt doanh nghiệp trong nước và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài. Điều này cũng phù hợp với định hướng nhất quán coi khu vực kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài là một bộ phận quan trọng, hợp thành của nền kinh tế Việt Nam.

Tuy nhiên, việc không có sự phân biệt trong pháp luật chứng khoán không đồng nghĩa mọi doanh nghiệp FDI đều có thể ngay lập tức bước lên thị trường. Với một số doanh nghiệp, những ràng buộc lại nằm ở chính giấy phép, dự án, hợp đồng và các cam kết được xác lập trong quá trình đầu tư tại Việt Nam.

Không vướng Luật Chứng khoán, doanh nghiệp FDI mắc ở đâu?

Theo ông Hoàng Văn Thu, trong quá trình rà soát thực trạng hoạt động của các doanh nghiệp FDI tại Việt Nam, cơ quan quản lý nhận diện 5 nhóm trường hợp còn tồn tại các điều kiện hoặc cam kết cần được xử lý trước khi doanh nghiệp có thể tham gia thị trường chứng khoán.

“Có 5 trường hợp đang còn các điều kiện cam kết hoặc là phải gỡ bỏ, giải thoát được các điều kiện này thì chúng ta mới tham gia được thị trường chứng khoán - một trong những thị trường có lợi ích công chúng”, ông Thu nói.

Thứ nhất, doanh nghiệp còn các cam kết gắn với quá trình cấp phép đầu tư, ưu đãi thuế hoặc nghĩa vụ với chính quyền địa phương. Theo lãnh đạo UBCKNN, một số doanh nghiệp được hưởng ưu đãi đầu tư nhưng đồng thời phải thực hiện những nghĩa vụ, cam kết nhất định. Các ràng buộc này cần được xử lý hoặc hoàn thành trước khi doanh nghiệp bước lên thị trường.

Thứ hai, doanh nghiệp thực hiện dự án theo phương thức đối tác công - tư (PPP). Đây là nhóm chịu những ràng buộc riêng gắn với cơ chế đầu tư và các cam kết trong quá trình triển khai dự án.

Thứ ba, doanh nghiệp đầu tư trong các lĩnh vực chịu sự ràng buộc bởi cam kết quốc tế mà Việt Nam là thành viên. Tùy từng lĩnh vực, doanh nghiệp phải đáp ứng các điều kiện tương ứng trước khi tham gia thị trường chứng khoán.

Thứ tư, doanh nghiệp thực hiện dự án mà khi hết thời hạn đầu tư phải bàn giao không bồi hoàn cho Chính phủ Việt Nam. Đây là nhóm có những đặc thù về dự án và tài sản cần được xem xét khi doanh nghiệp muốn bước lên thị trường.

Thứ năm, doanh nghiệp thực hiện dự án thông qua đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư. Các dự án này thường đi kèm những điều kiện, cam kết cụ thể, trong đó đáng chú ý là ràng buộc về chuyển nhượng vốn.

“Đặc biệt nhất là các ràng buộc về việc chuyển nhượng vốn của nhà đầu tư cho các nhà đầu tư khác”, Phó Chủ tịch UBCKNN nói và lưu ý các doanh nghiệp, đơn vị tư vấn cho khối FDI có kế hoạch tham gia thị trường chứng khoán cần đặc biệt chú ý 5 nhóm trường hợp trên.

Như vậy, “nút thắt” đối với doanh nghiệp FDI không hẳn nằm ở Luật Chứng khoán hay sự phân biệt giữa doanh nghiệp nội và ngoại. Trong nhiều trường hợp, vấn đề nằm ở chính những điều kiện đầu tư, hợp đồng và cam kết được xác lập từ thời điểm dự án FDI được cấp phép.

Kỳ vọng doanh nghiệp FDI tiếp sức cho bài toán vốn 5,4 triệu tỷ đồng

Việc tháo gỡ các ràng buộc đối với doanh nghiệp FDI ngày càng thu hút nhiều sự quam tân khi Việt Nam đang hướng tới mở rộng quy mô và chiều sâu của thị trường vốn, đồng thời gia tăng khả năng thu hút dòng vốn quốc tế dài hạn. Theo ông Hoàng Văn Thu, nhu cầu vốn của nền kinh tế giai đoạn 2026 - 2030 ước khoảng 38,5 triệu tỷ đồng, tương đương 7,7 triệu tỷ đồng mỗi năm, gấp khoảng hai lần giai đoạn 2021 - 2025. Trong đó, thị trường vốn được tính toán huy động khoảng 5,4 triệu tỷ đồng.  

Mục tiêu đến năm 2030 là phần lớn nhu cầu vốn trung và dài hạn của nền kinh tế được huy động từ thị trường vốn. Theo lãnh đạo UBCKNN, đây là mục tiêu “khá tham vọng”, đòi hỏi thị trường không chỉ mở rộng quy mô mà còn phải đa dạng hóa các kênh dẫn vốn và nguồn hàng hóa. Trong bức tranh đó, khu vực FDI được nhìn nhận ở cả hai chiều: dòng vốn của nhà đầu tư nước ngoài đi vào thị trường và nguồn hàng hóa đến từ chính các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài. Đây cũng là lý do cơ quan quản lý dành sự quan tâm đặc biệt cho các chính sách liên quan đến đầu tư gián tiếp thông qua thị trường chứng khoán, đồng thời tìm cách tháo gỡ những vướng mắc để doanh nghiệp FDI có thể tham gia thị trường thuận lợi hơn.

“Trong thời gian sắp tới và với vị thế của thị trường chứng khoán hiện nay, chúng tôi rất mong muốn khối FDI là một trong những khối sẽ cung ứng hàng hóa có chất lượng cho thị trường chứng khoán”, ông Thu nhấn mạnh.