'Doanh nghiệp một người': Chi phí thấp, linh hoạt cao và những mặt trái

AI không thay thế được tư duy kinh doanh

Khi các công cụ trí tuệ nhân tạo trở nên rẻ hơn, thông minh hơn và dễ tiếp cận hơn, ngày càng nhiều doanh nhân đang biến chuyên môn cá nhân và lượng người theo dõi trực tuyến thành các doanh nghiệp một người.

Thay vì xây dựng các tổ chức lớn với nhiều nhân sự, họ tạo ra những mô hình kinh doanh tinh gọn, vận hành dựa trên nền tảng số và được hỗ trợ bởi năng suất do AI mang lại.

Đối với Wang Yao, người sáng lập một OPC xoay quanh kênh cá nhân trực tuyến “Wiley”, sức hấp dẫn của mô hình này không nằm ở quy mô mà ở tính linh hoạt và rủi ro thấp.

Thông qua việc chia sẻ nội dung về phát triển cá nhân, cuộc sống ở nước ngoài và các phương pháp tiết kiệm chi phí để nâng cao năng suất, kênh của Wang đã thu hút hơn 100.000 người theo dõi trên nền tảng Xiaohongshu và phát triển thành một doanh nghiệp tập trung vào dịch vụ tư vấn và hợp tác thương hiệu.

"Công ty hoạt động rất hiệu quả vì không có nợ, chi phí thấp và tính linh hoạt cao”, Wang nói, đồng thời mô tả mô hình kinh doanh của mình là kiếm tiền từ “lưu lượng truy cập dựa trên sự tin tưởng", Wang cho biết.

Theo cô, ngày càng nhiều người nhận ra rằng khởi nghiệp không nhất thiết phải đi kèm với đội ngũ lớn, vốn đầu tư mạo hiểm hay sự hậu thuẫn từ các tập đoàn lớn. Mọi người đang dần nhận ra rằng bạn không cần phải gia nhập một công ty lớn hay theo đuổi việc gọi vốn và phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng. Một người vẫn có thể xây dựng một doanh nghiệp tốt bằng kỹ năng và tầm ảnh hưởng của chính mình. Sự phát triển nhanh chóng của AI là một trong những yếu tố quan trọng nhất thúc đẩy xu hướng đó.

“Tôi không cần thuê người viết nội dung, nhà thiết kế hay biên tập video nữa. Trí tuệ nhân tạo đã đảm nhận nhiều vai trò như vậy. Điều đó giúp chi phí vận hành OPC cực kỳ thấp và cho phép tôi thử nghiệm các hướng nội dung hoặc mô hình kinh doanh mới với rủi ro rất nhỏ”, Wang cho biết.

“Sự phong phú, khả năng tiếp cận và tính hữu dụng ngày càng tăng của các công cụ AI là chìa khóa để một cá nhân có thể hoạt động như cả một đội ngũ”, ông He Xia, cựu kỹ sư trưởng tại Học viện Công nghệ Thông tin và Truyền thông Trung Quốc, nhận định.

Theo ông He, các công cụ AI hiện nay có thể hỗ trợ từ phát triển phần mềm, tìm kiếm thông tin hàng ngày đến tạo hình ảnh, sản xuất âm thanh - video. Các AI agent như OpenClaw cũng đang làm giảm rào cản kỹ thuật, mở ra cơ hội cho những doanh nhân không có nhiều kiến thức lập trình.

Xu hướng này đang góp phần định hình lại bức tranh khởi nghiệp tại Trung Quốc. Theo báo cáo về xu hướng phát triển doanh nghiệp một người tại Trung Quốc giai đoạn 2025 - 2030 do Hiệp hội Nhân tài Zhongguancun công bố vào tháng 2/2026, số lượng OPC trên toàn quốc đã vượt 16 triệu vào tháng 6/2025, chiếm 27,4% tổng số doanh nghiệp của Trung Quốc.

Chỉ trong nửa đầu năm 2025, Trung Quốc ghi nhận 2,86 triệu doanh nghiệp tư nhân mới được thành lập, tăng 47% so với cùng kỳ năm trước và chiếm gần một phần tư tổng số doanh nghiệp mới đăng ký.

Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng AI không phải là yếu tố đảm bảo thành công lâu dài.

“Nhiều người chỉ tập trung vào tác động của AI đối với năng suất mà quên rằng trong mô hình ‘con người cộng với AI’, con người vẫn là yếu tố cạnh tranh cốt lõi. Mặc dù AI có thể giúp doanh nhân nhanh chóng tạo ra sản phẩm và ứng dụng, khả năng thương mại hóa vẫn phụ thuộc lớn vào tư duy kinh doanh, hiểu biết thị trường và khả năng thích ứng dưới áp lực.”, ông Zhou Guangsu, giáo sư tại Trường Lao động và Nguồn nhân lực thuộc Đại học Nhân dân Trung Quốc, nhận định.

Ông Pan Helin, thành viên Ủy ban Chuyên gia về Kinh tế Thông tin và Truyền thông thuộc Bộ Công nghiệp và Công nghệ Thông tin Trung Quốc, việc giảm chi phí giao dịch, cải thiện môi trường kinh doanh và tăng cường chính sách hỗ trợ nhân tài mới là yếu tố quyết định sự phát triển bền vững của mô hình này.

Điểm mạnh rõ ràng nhưng hạn chế cũng không ít

Các bài viết tại Trung Quốc nhìn chung đánh giá tích cực về OPC, nhưng đồng thời cũng chỉ ra nhiều điểm yếu mang tính cấu trúc.

China Daily cho biết nhiều doanh nghiệp gặp tình trạng nguồn đơn hàng không ổn định và khó dự báo doanh thu. Đây là vấn đề phổ biến của doanh nghiệp nhỏ, nhưng sẽ khó xử lý hơn khi thiếu đội ngũ quản lý, dòng tiền hạn chế và không thể phân chia vai trò trong nhóm.

Cũng có dấu hiệu cho thấy mô hình này chỉ phù hợp với một số lĩnh vực nhất định. Những ngành có quy định phức tạp, chu kỳ bán hàng dài, chi phí cố định lớn hoặc chuỗi cung ứng phức tạp rất khó vận hành theo mô hình một người. Ngược lại, dịch vụ số, nội dung chuyên biệt, tư vấn dựa trên phần mềm và thương mại điện tử xuyên biên giới lại phù hợp hơn vì sản xuất và phân phối có thể thực hiện ở quy mô nhỏ.

Bảo mật và tuân thủ dữ liệu cũng là một vấn đề khác. Bộ Công nghiệp và Công nghệ Thông tin Trung Quốc đã đưa ra cảnh báo vào tháng 2/2026 rằng OpenClaw, một AI agent mã nguồn mở phổ biến, có thể khiến người dùng đối mặt nguy cơ tấn công mạng và rò rỉ dữ liệu nếu cấu hình không đúng.

Điều này cho thấy khi các doanh nghiệp ứng dụng AI phát triển nhanh, nhà chức trách không chỉ khuyến khích triển khai mà còn xây dựng công cụ quản lý để giám sát và định hình lĩnh vực này.

Tại Honghub, một cộng đồng OPC có trụ sở tại Hàng Châu, hơn 1.300 dự án đã đăng ký tham gia kể từ khi ra mắt vào cuối năm 2025, với một nhóm nhỏ các công ty khởi nghiệp hiện đang hoạt động trong mạng lưới này. Một số đã phát triển từ người sáng lập duy nhất thành đội ngũ hàng chục người, trong khi những công ty khác tạo ra doanh thu hàng chục triệu nhân dân tệ chỉ với một số ít nhân viên.

Tuy vậy, những thách thức về cấu trúc vẫn còn tồn tại. Hệ thống tài chính và pháp lý của đất nước vẫn hướng đến các doanh nghiệp truyền thống, khiến các công ty TNHH một thành viên gặp khó khăn trong việc tiếp cận các kênh đánh giá tín dụng và tài trợ phù hợp.

Các nhà sáng lập theo mô hình "ít tài sản" thường gặp khó khăn trong việc vay vốn mà không cần tài sản thế chấp, trong khi bản thân mô hình này cũng đặt ra câu hỏi về cách các công ty duy trì tăng trưởng và giữ chân nhân tài khi mở rộng quy mô.

Bất chấp những trở ngại này, các nhà hoạch định chính sách và nhà đầu tư đang đặt cược rằng OPC sẽ trở thành một thành phần cốt lõi của nền kinh tế AI.

Các báo cáo hiện tại cho thấy phân khúc doanh nghiệp một người tại Trung Quốc vẫn đang tiếp tục mở rộng, đặc biệt ở những nơi mà AI giúp giảm chi phí vận hành và chính quyền địa phương sẵn sàng trợ cấp hạ tầng hoặc hỗ trợ ươm tạo doanh nghiệp.

Điều đó không đồng nghĩa doanh nghiệp truyền thống sẽ bị thay thế hoàn toàn bởi các công ty cá nhân. Các dữ liệu hiện nay cho thấy bức tranh đa dạng hơn nhiều, gồm số lượng lớn doanh nghiệp nhỏ tồn tại ngắn hạn trong các lĩnh vực dịch vụ chuyên biệt và một nhóm nhỏ hơn các công ty có khả năng phát triển bền vững trong dịch vụ số, thương mại điện tử, sản xuất sáng tạo và các ngành nghề chuyên môn đặc thù.

Theo Forbes, một trong những mặt trái lớn nhất của doanh nghiệp một người là áp lực tâm lý kéo dài và nguy cơ kiệt sức. Cảm giác tự do khi mới bắt đầu thường đi kèm sự hứng khởi vì được tự quyết định công việc và thời gian của bản thân. Tuy nhiên, khi một người phải đồng thời đảm nhiệm nhiều vai trò như vận hành, bán hàng, chăm sóc khách hàng và quản lý tài chính, sự linh hoạt ban đầu có thể nhanh chóng chuyển thành áp lực liên tục.

Để khắc phục, các doanh nhân nên chủ động tạo khoảng đệm thời gian, duy trì nghỉ ngơi và chăm sóc sức khỏe, học cách ủy quyền hoặc thuê ngoài những công việc không cần thiết, cũng như xây dựng dự phòng tài chính để giảm áp lực phải liên tục duy trì doanh thu. Với doanh nghiệp một người, khả năng duy trì sức khỏe tinh thần và năng lượng cá nhân thường quan trọng không kém kỹ năng kinh doanh.

Giới chuyên gia đánh giá, khả năng tồn tại lâu dài của các doanh nghiệp này sẽ phụ thuộc không phải vào sự mới lạ của mô hình “một người”, mà vào tính ổn định của nhu cầu thị trường, khả năng thu hút khách hàng, năng lực tuân thủ pháp lý và khả năng tiếp tục sử dụng AI hiệu quả sau khi lợi thế chi phí ban đầu giảm dần.