Doanh nghiệp phải 'dọn dẹp nhà cửa sạch sẽ' trước khi phát hành chứng khoán

Ngày 7/7, tại Hà Nội, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) tổ chức Hội nghị "Phát hành chứng khoán - Động lực cho tăng trưởng kinh tế" nhằm phổ biến các quy định mới, tăng cường đối thoại giữa cơ quan quản lý, các đơn vị vận hành thị trường và cộng đồng doanh nghiệp.

Theo UBCKNN, trong 6 tháng đầu năm 2026, giá trị huy động qua phát hành cổ phiếu đạt 114,1 nghìn tỷ đồng, tăng hơn 67% so với cùng kỳ năm trước; giá trị phát hành trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ đạt 148,8 nghìn tỷ đồng, tương đương cùng kỳ năm 2025. Trước đó, trong năm 2025, tổng giá trị huy động vốn qua cổ phiếu và trái phiếu riêng lẻ đạt hơn 763 nghìn tỷ đồng.

Phát biểu khai mạc hội nghị, bà Vũ Thị Chân Phương, Chủ tịch UBCKNN, khẳng định thị trường chứng khoán giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong việc huy động và phân bổ nguồn vốn trung, dài hạn cho doanh nghiệp và nền kinh tế.

Theo bà, phát hành chứng khoán không chỉ đơn thuần là hoạt động huy động vốn mà còn là quá trình chuyển hóa nguồn vốn nhàn rỗi trong xã hội thành nguồn lực phục vụ đầu tư phát triển. Thông qua thị trường, dòng vốn được phân bổ tới các doanh nghiệp có năng lực quản trị tốt, phương án sử dụng vốn hiệu quả và dự án đầu tư khả thi.

Theo bà Phương, mỗi đợt phát hành thành công không chỉ mang lại nguồn vốn cho doanh nghiệp mà còn góp phần mở rộng đầu tư, nâng cao năng lực sản xuất, tạo việc làm và đóng góp trực tiếp vào tăng trưởng kinh tế.

"Có thể nói, phát triển hoạt động phát hành chứng khoán chính là phát triển năng lực huy động nguồn lực cho doanh nghiệp và cho nền kinh tế", Chủ tịch UBCKNN nhấn mạnh.

Chất lượng doanh nghiệp mới quyết định dòng vốn

Theo Chủ tịch UBCKNN, thời gian qua Chính phủ, Bộ Tài chính và UBCKNN đã liên tục hoàn thiện khung khổ pháp lý nhằm thúc đẩy hoạt động huy động vốn trên thị trường chứng khoán.

Đáng chú ý, Nghị định 245/2025/NĐ-CP đã rút ngắn quy trình IPO gắn với niêm yết xuống còn khoảng 30 ngày. Trong khi đó, Nghị định 200/2026/NĐ-CP tiếp tục hoàn thiện các quy định về phát hành trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ theo hướng vừa tạo thuận lợi cho doanh nghiệp, vừa tăng cường minh bạch và bảo vệ nhà đầu tư.

Theo bà Vũ Thị Chân Phương, những cải cách này góp phần giúp thị trường chứng khoán duy trì đà phát triển tích cực, từng bước khẳng định vai trò là kênh huy động vốn trung và dài hạn quan trọng của nền kinh tế.

"Những kết quả này phản ánh nhu cầu mở rộng đầu tư của doanh nghiệp vẫn ở mức cao, đồng thời cho thấy niềm tin của nhà đầu tư đối với triển vọng phát triển của thị trường chứng khoán Việt Nam tiếp tục được củng cố", Chủ tịch UBCKNN cho hay.

Bà cho rằng thị trường chứng khoán đang ngày càng phát huy tốt hơn vai trò huy động và phân bổ nguồn lực, góp phần thúc đẩy tăng trưởng và nâng cao sức chống chịu của nền kinh tế trước các biến động từ bên ngoài.

Đề cập việc Việt Nam được FTSE Russell nâng hạng lên thị trường mới nổi thứ cấp trong năm 2025, Chủ tịch UBCKNN nhận định đây là cơ hội quan trọng để nâng cao vị thế thị trường, mở rộng khả năng tiếp cận dòng vốn quốc tế, cải thiện thanh khoản và tạo điều kiện thuận lợi hơn cho doanh nghiệp huy động vốn.

Tuy nhiên, theo bà, việc nâng hạng mới chỉ mở ra cơ hội, còn khả năng chuyển hóa thành dòng vốn thực chất phụ thuộc chủ yếu vào chất lượng doanh nghiệp phát hành.

"Đây là cơ hội lớn để thu hút dòng vốn quốc tế, nhưng đòi hỏi chất lượng hàng hóa (các doanh nghiệp phát hành) phải thật sự tốt, minh bạch và có quy mô", bà Vũ Thị Chân Phương nhấn mạnh.

Giới thiệu những điểm mới của Nghị định 200, ông Hoàng Văn Thu, Phó Chủ tịch UBCKNN, cho biết nghị định đã tháo gỡ nhiều vướng mắc cho doanh nghiệp khi mở rộng phương án sử dụng vốn, cho phép thay đổi điều kiện trái phiếu trong một số trường hợp và cho phép doanh nghiệp tạm thời gửi tiền tiết kiệm hoặc mua chứng chỉ tiền gửi đối với phần vốn chưa đến thời điểm giải ngân nhằm tối ưu hóa dòng tiền.

Đánh giá về quy định này, ông Nguyễn Phan Phú, Trưởng phòng Đầu tư Tập đoàn Tân Long, cho rằng đây là thay đổi tích cực: "Quy mô phát hành trái phiếu riêng lẻ thường rất lớn (từ 500, 700 cho đến hàng ngàn tỷ đồng) và không dự án nào sử dụng ngay lập tức nguồn vốn đó sau phát hành. Việc cho phép gửi tiền tiết kiệm hoặc mua chứng chỉ tiền gửi giúp doanh nghiệp có nguồn thu lãi bù đắp một phần chi phí sử dụng vốn trong giai đoạn chờ giải ngân, đây là điều rất tích cực."

Doanh nghiệp phải "dọn dẹp nhà cửa" trước khi phát hành

Song song với việc cải cách thủ tục, UBCKNN cũng yêu cầu doanh nghiệp nâng cao chất lượng hồ sơ và tính minh bạch trong quá trình huy động vốn.

Ông Khương Tiến Hùng, Trưởng ban Quản lý Chào bán chứng khoán (UBCKNN), cho biết quy trình "IPO gắn với niêm yết" hiện là con đường nhanh nhất để doanh nghiệp đưa cổ phiếu lên sàn khi UBCKNN và Sở Giao dịch Chứng khoán cùng tiếp nhận, thẩm định và trao đổi thông tin trên một bộ hồ sơ duy nhất.

Tuy nhiên, ông lưu ý doanh nghiệp phải chuẩn bị hồ sơ đầy đủ, trung thực và công bố toàn diện các yếu tố rủi ro trong bản cáo bạch.

Nếu huy động vốn để đầu tư dự án, doanh nghiệp phải có đầy đủ cơ sở pháp lý chứng minh quyền sở hữu dự án. Nếu bổ sung vốn lưu động phải chứng minh nhu cầu thực tế; trường hợp dùng vốn để trả nợ hoặc mua tài sản phải làm rõ nguồn gốc khoản nợ, bảo đảm giá mua phù hợp với giá thị trường và nên có chứng thư thẩm định giá độc lập.

Đặc biệt, UBCKNN sẽ rà soát chặt chẽ các khoản tiền doanh nghiệp đưa ra ngoài dưới hình thức cho vay, hợp tác đầu tư, tạm ứng, đặt cọc hay ủy thác đầu tư.

"Cơ quan quản lý sẽ soi rất kỹ các khoản doanh nghiệp mang tiền ra bên ngoài (cho vay, mượn, hợp tác đầu tư, tạm ứng, đặt cọc). Doanh nghiệp cần phải thu hồi các khoản này, 'dọn dẹp nhà cửa sạch sẽ' để chứng minh nhu cầu thiếu vốn là chính đáng...", ông Hùng nhấn mạnh.

Theo ông, đối với phát hành riêng lẻ, phát hành cổ phiếu hoán đổi, trả cổ tức hay ESOP, các nguyên tắc định giá, tỷ lệ hoán đổi và tiêu chí phân bổ đều phải được Đại hội đồng cổ đông thông qua nhằm bảo vệ quyền lợi cổ đông, tăng cường tính minh bạch và hạn chế các rủi ro phát sinh sau phát hành.

Đánh giá về các cải cách gần đây, ông Nguyễn Phan Phú cho rằng việc rút ngắn thủ tục giúp doanh nghiệp có thể chủ động hơn trong kế hoạch huy động vốn, giảm độ trễ của dự án và giảm phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng.

"Thời điểm Nghị định 200 ra đời, tôi tin rằng thị trường sẽ phục hồi trở lại. Các doanh nghiệp sẽ vận dụng phát hành chứng khoán để huy động vốn trong thời gian tới", ông Phú nói.