Doanh nhân Trần Mạnh Huy: ‘Tôi muốn mang hơi thở thị trường công nghệ vào nghị trường’

Tạp chí Đầu tư Tài chính - VietnamFinance có cuộc trao đổi với ông Trần Mạnh Huy, Chủ tịch HĐQT Công ty Cổ phần HTV Giải pháp Blockchain, giảng viên Trường Đại học Kiến trúc Đà Nẵng, xung quanh động lực tham gia ứng cử đại biểu Quốc hội khóa XVI cũng như các đề xuất hoàn thiện hành lang pháp lý cho kinh tế số.

- Với vai trò là một doanh nhân công nghệ và giảng viên đại học, điều gì đã thôi thúc ông tham gia ứng cử và trở thành đại biểu Quốc hội khóa XVI?

Ông Trần Mạnh Huy: Động lực của tôi xuất phát từ sự "sốt ruột" khi chứng kiến khoảng cách giữa sự phát triển vũ bão của công nghệ và tốc độ ban hành chính sách. Với tư cách là một giảng viên, tôi hằng ngày tiếp xúc với hàng nghìn sinh viên – thế hệ tương lai của nền kinh tế số. Các em có khát vọng, có năng lực, nhưng lại thiếu một bệ đỡ pháp lý đủ mạnh để tự tin sáng tạo ngay trên sân nhà.

Bên cạnh đó, với tư cách là người điều hành doanh nghiệp công nghệ, tôi hiểu rõ những "nỗi đau" của cộng đồng khởi nghiệp khi phải đối mặt với những rào cản hành chính chưa tương thích với môi trường số. Tôi tự đặt ra cho mình sứ mệnh làm một "người phiên dịch" chuyên môn, mang những hơi thở thực tế từ giảng đường và thị trường công nghệ vào nghị trường. Tôi muốn góp sức để các đạo luật không còn là những rào cản khô cứng, mà trở thành những đòn bẩy thúc đẩy kinh tế số.

Đặc biệt, là người đại diện cho cộng đồng người khuyết tật, tôi mang theo một trăn trở lớn: làm sao để công nghệ trở thành "đôi mắt", "đôi chân" giúp họ xóa bỏ mặc cảm và hòa nhập bình đẳng. Công nghệ chỉ thực sự nhân văn khi nó phục vụ được những người yếu thế nhất. Đó chính là lý do tôi quyết tâm tham gia Quốc hội khóa XVI để trực tiếp thúc đẩy những chính sách "công nghệ không rào cản".

Sau hơn 30 năm làm việc với nhiều vai trò: nhà khoa học, nhà giáo, doanh nhân, tôi cho rằng mình có đủ trải nghiệm để đóng góp tiếng nói, đặc biệt là cho nhóm yếu thế.

- Với kinh nghiệm trong lĩnh vực blockchain và công nghệ số, ông kỳ vọng sẽ mang đến những góc nhìn gì trong quá trình xây dựng chính sách?

Ông Trần Mạnh Huy: Góc nhìn của tôi sẽ tập trung vào tính "thực thi và khả thi". Trong kỷ nguyên số, dữ liệu là tài nguyên, nhưng nếu chúng ta quản trị dữ liệu bằng tư duy "không quản được thì cấm" hoặc áp dụng các quy trình giấy tờ thủ công, chúng ta sẽ tự triệt tiêu sức cạnh tranh quốc gia.

Tôi mang đến Quốc hội góc nhìn kỹ trị. Chẳng hạn, khi thảo luận về Luật Dữ liệu hay Luật Công nghiệp công nghệ số, tôi sẽ tập trung vào việc làm sao để dữ liệu được lưu thông an toàn, minh bạch nhưng không gây gánh nặng chi phí cho doanh nghiệp. Blockchain không chỉ là tiền số, mà là công nghệ của sự tin cậy. Tôi muốn đưa tư duy "minh bạch tuyệt đối" của blockchain vào quản lý nhà nước, giúp giảm bớt các thủ tục trung gian và hạn chế tiêu cực.

Mọi chính sách mới đều cần được đánh giá qua lăng kính: "Nó có giúp doanh nghiệp vận hành nhanh hơn không?" và "Nó có giúp người dân tiếp cận dịch vụ công dễ dàng hơn không?". Nếu không trả lời được hai câu hỏi này, chính sách đó cần phải xem xét lại.

Từ thực tiễn điều hành doanh nghiệp, đâu là rào cản lớn nhất mà các doanh nghiệp công nghệ đang gặp phải hiện nay? Theo ông, Quốc hội cần thay gì để tháo gỡ?

Ông Trần Mạnh Huy: Rào cản lớn nhất hiện nay không phải là vốn hay nhân lực, mà là "nỗi sợ vi phạm vì thiếu khung pháp lý". Chúng ta đang có một khoảng trống pháp lý khá lớn đối với các mô hình kinh tế mới. Thực tế, nhiều startup Việt có giải pháp rất hay về tài sản số, về dịch vụ GPU hay AI, nhưng họ phải sang Singapore hoặc UAE để đăng ký kinh doanh. Tại vì ở đó, họ có "vùng xanh" pháp lý rõ ràng. Ở trong nước, doanh nghiệp đôi khi rơi vào tình trạng "làm cũng sợ mà không làm cũng sợ".

Để tháo gỡ, Quốc hội cần quyết liệt thực hiện hai việc. Thứ nhất, luật hóa cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox). Chúng ta không cần đợi đến khi hiểu hết 100% về một công nghệ mới mới ban hành luật, mà có thể cho phép thử nghiệm trong một không gian hẹp, với số lượng người dùng giới hạn. Chính phủ giám sát thực tế, từ đó rút ra kinh nghiệm để ban hành luật chính thức.

Thứ hai, cắt giảm các điều kiện kinh doanh chồng chéo. Doanh nghiệp công nghệ cần sự tinh gọn, trong khi việc áp dụng các chứng chỉ, giấy phép con kiểu cũ vào các sản phẩm phần mềm hiện đại đang làm chậm nhịp độ phát triển so với khu vực.

- Với lĩnh vực blockchain và tài sản số còn nhiều khoảng trống pháp lý, theo ông, đâu là nguyên tắc quan trọng nhất khi xây dựng khung pháp lý để vừa kiểm soát rủi ro vừa không kìm hãm đổi mới?

Ông Trần Mạnh Huy: Nguyên tắc cốt lõi phải là: "Định danh rõ ràng – Quản lý theo rủi ro". Chúng ta cần một định nghĩa pháp lý chuẩn xác: tài sản số là gì? Nó là tài sản hay là quyền tài sản? Một khi đã định danh được, pháp luật mới có thể bảo hộ quyền sở hữu và đánh thuế công bằng. Việc né tránh định danh chỉ tạo điều kiện cho các hoạt động lừa đảo, biến tướng trá hình dưới danh nghĩa công nghệ cao.

Pháp lý cho tài sản số không nên đi theo hướng “ngăn sông cấm chợ”, mà cần được thiết kế theo hướng quản lý hiệu quả, thúc đẩy phát triển. Theo đó, trọng tâm là bảo vệ người dùng thông qua việc quy định rõ trách nhiệm của các sàn giao dịch và tổ chức phát hành; đồng thời tăng cường các biện pháp phòng, chống rửa tiền bằng cách ứng dụng chính công nghệ blockchain để truy vết dòng tiền, đảm bảo tính minh bạch. Bên cạnh đó, cần khuyến khích các ứng dụng thực tiễn của blockchain, ưu tiên hành lang pháp lý cho những dự án giải quyết các bài toán như truy xuất nguồn gốc nông sản, quản lý chuỗi cung ứng hay số hóa hồ sơ y tế. Nếu chúng ta làm tốt, Việt Nam có thể trở thành một "hub" về công nghệ tài chính của khu vực, thu hút hàng tỷ USD vốn đầu tư mạo hiểm đang tìm nơi trú chân an toàn.

Để khắc phục, cần tập trung vào hai giải pháp trọng tâm. Một là sớm luật hóa để minh bạch hóa thị trường, qua đó hạn chế các hoạt động “ngầm”. Hai là nâng cao nhận thức của người dân – hay còn gọi là “kháng sinh số” – nhằm trang bị kiến thức cơ bản, giúp phòng tránh rủi ro và các hành vi lừa đảo trong môi trường số.

Đó là việc phổ cập kiến thức số cho cộng đồng thông qua các kênh như tổ công nghệ số cộng đồng tại địa phương. Khi người dân có kiến thức, họ sẽ không dễ bị lừa qua các hình thức như giả mạo, lừa đảo trực tuyến hay các mô hình tài chính không minh bạch.

- Với Đà Nẵng, ông đánh giá cơ hội trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo và tài chính – công nghệ hiện nay ra sao?

Ông Trần Mạnh Huy: Đà Nẵng đang đứng trước một "vận hội mới" nhờ Nghị quyết 136. Thành phố có những lợi thế mà ít địa phương nào có được, như quy hoạch đô thị bài bản, hạ tầng số phát triển và đặc biệt là sự đồng lòng của chính quyền trong thúc đẩy chuyển đổi số.

Cơ hội lớn nhất của Đà Nẵng nằm ở việc hình thành trung tâm tài chính quốc tế và khu phi thuế quan. Đây sẽ là nơi áp dụng những cơ chế đặc thù vượt trội. Tuy nhiên, tôi muốn nhấn mạnh rằng công nghệ không nằm ở những tòa nhà chọc trời hay các trung tâm dữ liệu khổng lồ, mà nằm ở con người. Đà Nẵng cần trở thành nơi "đáng đến và đáng sống" đối với các chuyên gia công nghệ hàng đầu thế giới. Điều này đòi hỏi các chính sách đột phá về thuế thu nhập cá nhân, hỗ trợ nhà ở, cũng như xây dựng hệ sinh thái giáo dục đại học gắn kết chặt chẽ với doanh nghiệp. Tôi mong muốn biến Đà Nẵng thành một "phòng thí nghiệm sống" (Living Lab) cho các công nghệ AI và blockchain của cả nước.

Thực tế gần đây cho thấy nhiều đoàn, nhiều “tay chơi lớn” trong lĩnh vực tài chính đã đến tìm hiểu. Theo quan điểm cá nhân, để tạo dư địa phát triển, chúng ta nên đi theo hướng Web3 và blockchain. Nếu tiếp cận theo tài chính truyền thống, sẽ rất khó cạnh tranh với các trung tâm tài chính lớn đã hình thành từ lâu.

Tôi cho rằng cần tổ chức các diễn đàn hoặc hội nghị kiểu “hiến kế” cho trung tâm tài chính Đà Nẵng. Chính quyền cần mời chuyên gia trong và ngoài nước, nhà nghiên cứu, doanh nghiệp, thậm chí cả những người làm tài chính truyền thống tham gia. Quan trọng nhất là chính quyền phải đưa ra các bài toán cụ thể.

Các bài toán này có thể tham khảo từ các trung tâm như Dubai, Singapore, nhưng phải điều chỉnh cho phù hợp với điều kiện của Đà Nẵng. Nếu ngay từ đầu còn chưa xác định rõ bài toán thì rất khó để nhận được sự đóng góp hiệu quả.

- Trong nhiệm kỳ của mình, ông có thể chia sẻ những mục tiêu cụ thể mà ông cam kết theo đuổi đến cùng?

Ông Trần Mạnh Huy: Tôi không hứa những điều vĩ mô khó định lượng. Trong 5 năm tới, tôi cam kết tập trung vào 3 mục tiêu thực tế. Thứ nhất, số hóa giáo dục và đào tạo nhân lực thực chất. Tôi sẽ thúc đẩy chuẩn hóa chương trình đào tạo công nghệ mới trong các trường đại học, giúp sinh viên không chỉ học lý thuyết mà còn được thực hành trên các hệ thống máy chủ, GPU thực tế, để khi ra trường có thể làm việc ngay mà không cần đào tạo lại.

Thứ hai, thúc đẩy các chính sách hỗ trợ người khuyết tật thông qua công nghệ. Tôi sẽ kiến nghị các cơ chế ưu đãi để doanh nghiệp phát triển thiết bị và phần mềm hỗ trợ, qua đó giúp người khuyết tật có thêm cơ hội tham gia thị trường lao động số.

Thứ ba, xây dựng kênh “đại biểu số”. Tôi sẽ thiết lập một nền tảng tương tác trực tuyến để tiếp nhận, phân loại và theo dõi việc giải quyết kiến nghị của cử tri một cách công khai, minh bạch.

- Nếu phải chọn một chính sách cần thay đổi ngay để thúc đẩy kinh tế số tại Việt Nam, ông sẽ chọn điều gì?

Ông Trần Mạnh Huy: Tôi sẽ chọn: “Công nhận hoàn toàn giá trị pháp lý của các giao dịch trên môi trường số”. Hiện nay, chúng ta vẫn còn phụ thuộc nhiều vào hồ sơ giấy, chữ ký tươi và con dấu trong các giao dịch quan trọng, làm chậm nhịp phát triển và gây lãng phí nguồn lực xã hội. Khi các giao dịch số, tài sản số và hợp đồng thông minh được công nhận đầy đủ về pháp lý, cùng với việc phổ cập chữ ký số, nền kinh tế số sẽ có điều kiện bứt phá mạnh mẽ. Khi đó, một doanh nhân ở Hòa Vang (Đà Nẵng) có thể thực hiện giao dịch xuyên biên giới chỉ trong vài giây.

Tôi tin rằng, với tư duy đổi mới và cách tiếp cận kỹ trị, Quốc hội khóa XVI sẽ có những bước tiến quan trọng trong việc hoàn thiện hành lang pháp lý cho kỷ nguyên số. Tôi cam kết sẽ nỗ lực hết mình để xứng đáng với sự tin tưởng của cử tri Đà Nẵng.

Cảm ơn ông về cuộc trao đổi này!