Dòng vốn công nghệ cao mở thêm hướng mới, xứ Nghệ thành địa chỉ hấp dẫn

Nghệ An - điểm đến mới của dòng vốn công nghệ cao

Trong hơn ba thập niên thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài, bản đồ FDI của Việt Nam gần như được định hình bởi hai cực tăng trưởng lớn là vùng kinh tế trọng điểm phía Bắc và phía Nam. Những địa phương như Bắc Ninh, Bắc Giang, Hải Phòng, Bình Dương hay Đồng Nai liên tục giữ vai trò đầu tàu nhờ hệ thống hạ tầng phát triển, chuỗi cung ứng hoàn chỉnh và khả năng hấp thụ các dự án quy mô lớn. Trong khi đó, khu vực Bắc Trung Bộ nói chung và Nghệ An nói riêng dù sở hữu diện tích rộng, nguồn lao động dồi dào và vị trí kết nối chiến lược giữa hai miền đất nước vẫn chưa thực sự trở thành điểm đến ưu tiên của các tập đoàn công nghệ quốc tế. Nền kinh tế địa phương trong thời gian dài chủ yếu dựa vào nông nghiệp, khai thác tài nguyên, sản xuất vật liệu xây dựng và các ngành sử dụng nhiều lao động như dệt may, da giày với giá trị gia tăng còn hạn chế.

Tuy nhiên, bức tranh đó đang thay đổi với tốc độ nhanh hơn nhiều dự báo trước đây. Quý I/2026, Nghệ An thu hút khoảng 2,255 tỷ USD vốn FDI, vươn lên nhóm ba địa phương dẫn đầu cả nước về thu hút vốn ngoại. Kết quả này không chỉ phản ánh sức hấp dẫn ngày càng lớn của môi trường đầu tư địa phương mà còn cho thấy sự dịch chuyển mạnh mẽ của các tập đoàn công nghệ quốc tế về khu vực Bắc Trung Bộ. Những cái tên như Luxshare-ICT, Goertek, Everwin Precision cùng hàng loạt doanh nghiệp vệ tinh trong chuỗi cung ứng điện tử đã và đang hình thành tại Khu kinh tế Đông Nam một hệ sinh thái sản xuất công nghệ quy mô lớn, tạo nên diện mạo hoàn toàn mới cho công nghiệp Nghệ An.

Điều đáng chú ý là dòng vốn đổ vào Nghệ An hiện nay không còn mang bản chất của những dự án tận dụng lao động giá rẻ như giai đoạn trước. Đằng sau các nhà máy hàng trăm triệu USD là chiến lược tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu đang được các tập đoàn đa quốc gia đẩy mạnh sau đại dịch Covid-19, căng thẳng thương mại Mỹ - Trung và những biến động địa chính trị kéo dài. Trong bối cảnh đó, chiến lược “China+1” không còn dừng lại ở việc dịch chuyển sản xuất sang Việt Nam, mà đã bước sang giai đoạn mới khi các doanh nghiệp tiếp tục tìm kiếm những trung tâm công nghiệp mới có chi phí cạnh tranh hơn, quỹ đất lớn hơn và dư địa phát triển dài hạn hơn.

Khi các địa phương công nghiệp truyền thống như Bắc Ninh, Bắc Giang hay Bình Dương dần đối mặt với áp lực thiếu quỹ đất, chi phí lao động gia tăng và hạ tầng ngày càng quá tải, Nghệ An nổi lên như một lựa chọn giàu tiềm năng. Với lợi thế về diện tích khu công nghiệp, hệ thống giao thông ngày càng hoàn thiện và khả năng kết nối thuận lợi với cả thị trường phía Bắc lẫn phía Nam, địa phương này đang trở thành điểm đến mới của các dòng vốn công nghệ cao. Nếu Bắc Ninh từng được xem là biểu tượng của làn sóng điện tử thế hệ thứ nhất tại Việt Nam, thì Nghệ An đang nổi lên như trung tâm sản xuất điện tử thế hệ thứ hai, nơi tiếp nhận những mắt xích mới trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Thay vì tập trung vào các ngành thâm dụng lao động hoặc tiêu hao nhiều tài nguyên, Nghệ An ưu tiên những dự án công nghệ cao, công nghệ sạch, có khả năng tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu và tạo ra giá trị gia tăng lớn. Song song với đó là quá trình đầu tư đồng bộ về hạ tầng, quy hoạch quỹ đất quy mô lớn và phát triển các khu công nghiệp theo tiêu chuẩn quốc tế với sự tham gia của những nhà phát triển hàng đầu như VSIP hay WHA.

Nhìn sâu vào cấu trúc các dự án đang hình thành tại Khu kinh tế Đông Nam có thể thấy rõ sự chuyển dịch về chất của dòng vốn FDI. Các nhà máy thế hệ mới không còn chỉ thực hiện các công đoạn lắp ráp đơn giản mà tham gia ngày càng sâu vào quá trình sản xuất linh kiện điện tử chính xác, thiết bị thông minh, module công nghệ cao và các sản phẩm phục vụ ngành xe điện. Nhiều dây chuyền được tự động hóa ở mức cao, ứng dụng robot công nghiệp, trí tuệ nhân tạo và các hệ thống quản trị sản xuất tiên tiến.

Từ góc độ kinh tế, giá trị lớn nhất của làn sóng FDI này không chỉ nằm ở lượng vốn đăng ký hay số lượng việc làm được tạo ra mà ở hiệu ứng lan tỏa đối với toàn bộ nền kinh tế địa phương. Mỗi tổ hợp sản xuất điện tử quy mô lớn thường kéo theo hàng trăm doanh nghiệp vệ tinh trong các lĩnh vực cơ khí chính xác, logistics, bao bì, khuôn mẫu, bảo trì thiết bị và dịch vụ công nghiệp hỗ trợ. Điều đó tạo ra cơ hội để doanh nghiệp tư nhân trong nước tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu, đồng thời buộc họ phải nâng cấp công nghệ, cải thiện năng lực quản trị và đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế ngày càng khắt khe.

Bên cạnh đó, dòng vốn công nghệ cao còn tạo động lực cho quá trình chuyển dịch cơ cấu lao động. Từ một địa phương có tỷ lệ lớn lao động làm việc trong lĩnh vực nông nghiệp hoặc xuất khẩu lao động, Nghệ An đang dần hình thành nhu cầu lớn về kỹ sư điện tử, kỹ sư tự động hóa, chuyên gia công nghệ thông tin và lực lượng lao động kỹ thuật cao. Đây chính là nền tảng để nâng cao năng suất lao động và tạo ra sự thay đổi căn bản về chất lượng tăng trưởng trong dài hạn.

Thách thức phía sau

Dù đang nổi lên như một điểm sáng trên bản đồ FDI của cả nước, Nghệ An vẫn phải đối mặt với những thách thức không nhỏ nếu muốn duy trì vị thế là điểm đến hấp dẫn của dòng vốn công nghệ cao trong thập niên tới. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy thu hút được những dự án tỷ USD mới chỉ là bước khởi đầu; quan trọng hơn là khả năng giữ chân nhà đầu tư và chuyển hóa dòng vốn thành động lực phát triển bền vững.

Thách thức đầu tiên nằm ở hạ tầng logistics. Ngành công nghiệp điện tử và bán dẫn vận hành theo mô hình “Just-in-Time”, trong đó tốc độ và độ chính xác của chuỗi cung ứng đóng vai trò sống còn. Mọi sự chậm trễ trong vận chuyển nguyên liệu hoặc xuất khẩu sản phẩm đều có thể làm gia tăng đáng kể chi phí sản xuất. Mặc dù tuyến cao tốc Bắc – Nam đã tạo ra bước đột phá về kết nối, song năng lực logistics hàng không và cảng biển của khu vực vẫn cần tiếp tục được nâng cấp để đáp ứng quy mô xuất nhập khẩu ngày càng lớn của các tập đoàn công nghệ quốc tế.

Bên cạnh đó là bài toán nguồn nhân lực chất lượng cao. Các nhà máy điện tử thế hệ mới không cần hàng chục nghìn lao động phổ thông như trước mà đòi hỏi đội ngũ kỹ sư, chuyên gia tự động hóa, công nghệ vật liệu và quản trị chuỗi cung ứng. Trong khi đó, khoảng cách giữa chương trình đào tạo trong nhà trường và nhu cầu thực tế của doanh nghiệp vẫn còn khá lớn. Nếu không sớm hình thành cơ chế liên kết hiệu quả giữa chính quyền, cơ sở đào tạo và doanh nghiệp FDI, nguy cơ thiếu hụt nhân lực chất lượng cao sẽ trở thành điểm nghẽn đối với sự phát triển của hệ sinh thái công nghệ tại địa phương.

Một thách thức khác đang nổi lên là yêu cầu phát triển xanh. Trong bối cảnh các thị trường xuất khẩu lớn ngày càng siết chặt tiêu chuẩn môi trường và phát thải carbon, cuộc cạnh tranh thu hút FDI trong tương lai sẽ không còn xoay quanh ưu đãi thuế hay giá thuê đất. Thay vào đó, các tập đoàn đa quốc gia sẽ ưu tiên những địa điểm có hạ tầng xanh, nguồn năng lượng tái tạo ổn định và khả năng đáp ứng các tiêu chí phát triển bền vững. Đây vừa là áp lực, vừa là cơ hội để Khu kinh tế Đông Nam Nghệ An định vị mình như một trung tâm công nghiệp xanh của khu vực miền Trung.

Nhìn rộng hơn, câu chuyện của Nghệ An không đơn thuần là thành công trong thu hút đầu tư nước ngoài mà phản ánh xu hướng tái định hình dòng vốn quốc tế đang diễn ra mạnh mẽ trên phạm vi toàn cầu. Trong cuộc dịch chuyển ấy, những địa phương biết chuẩn bị hạ tầng, nguồn nhân lực và hệ sinh thái đầu tư từ sớm sẽ trở thành người hưởng lợi lớn nhất. Với Nghệ An, dòng vốn công nghệ cao không chỉ mang theo những dự án tỷ USD hay những nhà máy hiện đại, mà còn mở ra cơ hội lịch sử để địa phương này bước từ vị trí “vùng trũng” công nghiệp trở thành một mắt xích quan trọng trong chuỗi giá trị công nghệ toàn cầu. Nếu tận dụng tốt cơ hội đó, xứ Nghệ hoàn toàn có thể trở thành cực tăng trưởng mới của Việt Nam trong kỷ nguyên kinh tế số và là một trong những minh chứng rõ nét nhất cho quá trình tái định hình dòng vốn quốc tế vào Việt Nam theo hướng chất lượng cao.