Gần 90% danh mục thoái vốn của SCIC là 'hồ sơ cũ', có thương vụ nhiều năm chưa xong

58/66 DN đã xuất hiện trong kế hoạch thoái vốn cũ của SCIC

Kế hoạch cơ cấu lại vốn giai đoạn 2026-2030 của Tổng công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn nhà nước (SCIC) đưa 66 doanh nghiệp vào diện triển khai bán toàn bộ vốn. Danh mục trải rộng từ công nghiệp, xây dựng, thương mại, logistics tới dược phẩm, nhựa, thủy sản và năng lượng, với những cái tên đáng chú ý như Nhựa Thiếu niên Tiền Phong, Domesco, Tổng công ty Thép Việt Nam, Vinatex, Seaprodex, Licogi hay Nhiệt điện Phả Lại. Bên cạnh đó, SCIC xác định 21 doanh nghiệp thuộc diện tiếp tục đầu tư, nắm giữ vốn.

Danh sách 66 doanh nghiệp mới không hoàn toàn là một chương trình thoái vốn bắt đầu từ con số 0. Đối chiếu từng doanh nghiệp với Quyết định 690/QĐ-TTg ngày 17/7/2024 về cơ cấu lại SCIC đến hết năm 2025 cho thấy 58 trong số 66 doanh nghiệp, tương đương gần 88%, đã có mặt trong danh sách 74 doanh nghiệp mà SCIC được yêu cầu thoái hết vốn ở giai đoạn trước.

Nhóm này bao gồm hàng loạt khoản đầu tư quen thuộc như Bến xe Kon Tum, Tổng công ty Vật liệu xây dựng số 1, Nông sản Thực phẩm Xuất khẩu Cần Thơ, Thủy sản và Xuất nhập khẩu Côn Đảo, Xuất nhập khẩu thủy sản An Giang, Licogi, Seaprodex, Nhựa Việt Nam, Sách Việt Nam, ACS Việt Nam, Trà Bắc, GP9, Domesco, Nhựa Thiếu niên Tiền Phong hay Tổng công ty Tư vấn Xây dựng Việt Nam.

Kế hoạch mới không phải sự sao chép hoàn toàn của danh mục cũ. Có 8 doanh nghiệp xuất hiện trong danh sách 66 nhưng không thuộc nhóm 74 doanh nghiệp phải thoái hết vốn theo Quyết định 690. Nhóm này bao gồm Tổng công ty Thép Việt Nam, Vinatex, Bệnh viện Giao thông vận tải, Cảng An Giang, Cảng Quảng Bình, Cảng Thuận An, CTCP Xây dựng và Xuất nhập khẩu tổng hợp và Tổng CTCP Xây dựng công nghiệp Việt Nam.

Một số trường hợp cho thấy sự thay đổi đáng kể về cách phân loại khoản đầu tư. Trong đề án đến hết năm 2025, Vinatex thuộc nhóm SCIC tiếp tục nắm giữ trên 50% vốn. Cảng An Giang và Cảng Thuận An cũng nằm trong các nhóm tiếp tục nắm giữ với điều kiện thoái vốn sau khi được cấp có thẩm quyền chấp thuận. Tổng công ty Thép Việt Nam được xếp theo phương án riêng, có thể thoái vốn hoặc chuyển giao quyền đại diện chủ sở hữu. Sang kế hoạch 2026-2030, cả bốn đã xuất hiện trong danh mục triển khai bán toàn bộ vốn.

Ở chiều ngược lại, 16 cái tên thuộc danh sách 74 cũ không còn xuất hiện trong danh mục 66 mới. Đáng chú ý có FPT, doanh nghiệp từng nằm trong diện thoái toàn bộ theo Quyết định 690 nhưng hiện thuộc nhóm SCIC tiếp tục đầu tư, nắm giữ vốn trong giai đoạn mới.

Sự chuyển tiếp của gần 90% danh mục phần nào phản ánh đặc thù của hoạt động thoái vốn nhà nước: được đưa vào kế hoạch không đồng nghĩa với cổ phần có thể lập tức tìm được người mua. Nông sản Thực phẩm Xuất khẩu Cần Thơ, thường được biết đến với tên Mekonimex, là ví dụ điển hình. Năm 2017, SCIC từng đưa toàn bộ hơn 10,8 triệu cổ phần, tương đương 98,31% vốn doanh nghiệp, ra bán với giá khởi điểm 11.610 đồng/cổ phần nhưng không thành công.

Đến cuối năm 2025, chính lượng cổ phần này lại được chào bán với giá khởi điểm 294,759 tỷ đồng, tương đương 27.256 đồng/cổ phần - cao hơn khoảng 135% so với mức năm 2017. Phiên đấu giá tháng 1/2026 vẫn không thể diễn ra vì không có nhà đầu tư đăng ký.

ACS Việt Nam cũng cho thấy diễn biến tương tự. Năm 2017, SCIC từng chào bán phần vốn tại doanh nghiệp này với giá khoảng 30,3 tỷ đồng nhưng không thành công. Đến đợt đầu năm 2024, hơn 3,26 triệu cổ phần, tương đương 30,22% vốn, được đưa ra với giá khởi điểm 74,283 tỷ đồng, cao hơn khoảng 145% so với mức cách đó bảy năm.

Tại CTCP Đầu tư và Xây lắp TP. Cần Thơ, giá khởi điểm cho 41,51% vốn SCIC từ 62,39 tỷ đồng trong kế hoạch tháng 5/2024 tăng lên 64,557 tỷ đồng ở đợt bán cuối năm 2025. Đợt năm 2024 không được tổ chức, còn đợt cuối năm 2025 tiếp tục không thành công do không có nhà đầu tư đăng ký.

Đáng chú ý hơn là Domesco. Trong phương án năm 2025, SCIC chào bán gần 12,1 triệu cổ phiếu DMC, tương đương 34,71% vốn, với giá khởi điểm cả lô hơn 1.531 tỷ đồng, tương ứng khoảng 127.046 đồng/cổ phiếu. Trong khi đó, DMC đóng cửa ngày 19/2/2025 ở 77.800 đồng/cổ phiếu, khiến giá khởi điểm cao hơn thị giá thời điểm đó khoảng 63%. Hồ sơ bán vốn dẫn chiếu chứng thư thẩm định của AASC.

Các trường hợp trên cho thấy một điểm quan trọng: một thương vụ bán vốn thất bại không đồng nghĩa vòng sau giá khởi điểm sẽ được hạ xuống. Giá chuyển nhượng vốn nhà nước phải được xác định lại theo quy trình và điều kiện tài sản tại từng thời điểm, nên giá khởi điểm có thể tăng mạnh dù trước đó thị trường không hấp thụ được.

Doanh nghiệp và những nhà tư vấn quen thuộc

Ngày 14/8/2026, SCIC ban hành Quyết định 243/QĐ-ĐTKDV phê duyệt danh sách các công ty chứng khoán và công ty thẩm định giá cung cấp dịch vụ tư vấn bán vốn trong năm 2026. Trong phần căn cứ, quyết định dẫn trực tiếp Quyết định 129/QĐ-ĐTKDV ngày 10/8/2026 về kế hoạch sửa đổi, bổ sung cơ cấu lại vốn giai đoạn 2026-2030.

Danh sách gồm 17 công ty chứng khoán, trong đó có MBS, SmartInvest, BSC, EVS, Chứng khoán Dầu khí (PSI), VietinBank Securities, SHS, UP Securities, BVSC, ASEAN Securities, FPTS, VCBS, ACBS, Rồng Việt, Alpha, VPBank Securities và VNDirect. Với hoạt động thẩm định giá, SCIC phê duyệt 35 đơn vị cho các hợp đồng có giá trị đến 1 tỷ đồng và một danh sách 14 đơn vị cho hợp đồng trên 1 tỷ đồng.

Ít nhất khoảng 15 doanh nghiệp trong danh sách 66 đã từng có thương vụ được xử lý bởi 1 trong 17 công ty chứng khoán thuộc danh sách tư vấn năm 2026. Trong đó, FPTS từng xuất hiện tại các hồ sơ như Thủy sản và Xuất nhập khẩu Côn Đảo và GP9. PSI gắn với Domesco và Nông sản Thực phẩm Xuất khẩu Cần Thơ. BVSC tham gia thương vụ Trà Bắc và Đầu tư - Xây lắp TP.Cần Thơ. ASEAN Securities phụ trách đợt bán Bến xe Kon Tum cuối năm 2025.

Với Domesco, hồ sơ bán vốn năm 2025 sử dụng chứng thư của AASC và Chứng khoán Dầu khí là đơn vị tham gia quá trình tư vấn bán vốn. Sang danh sách năm 2026, cả PSI và AASC đều tiếp tục nằm trong nhóm nhà cung cấp được SCIC phê duyệt.

Một trường hợp khác là Nông sản Thực phẩm Xuất khẩu Cần Thơ. Lô 98,31% vốn cuối năm 2025 có PSI làm tổ chức tư vấn, trong khi hồ sơ định giá sử dụng chứng thư của CTCP Định giá và Dịch vụ Tài chính Việt Nam - VVFC. Sang năm 2026, PSI tiếp tục thuộc danh sách 17 công ty chứng khoán còn VVFC đứng đầu danh sách các đơn vị thẩm định giá được SCIC phê duyệt.

Với Trà Bắc, quyết định phê duyệt phương án bán vốn cuối năm 2025 dẫn chiếu hồ sơ tư vấn của Chứng khoán Bảo Việt. Hồ sơ này cũng sử dụng kết quả định giá của CPA VIETNAM. Cả BVSC và CPA VIETNAM sau đó đều xuất hiện trong danh sách nhà cung cấp năm 2026.

GP9 lại cho thấy các nhà tư vấn không nhất thiết "đóng đinh" với một doanh nghiệp. Các vòng bán năm 2023-2024 từng được xử lý qua Chứng khoán Quốc tế Hoàng Gia - IRS, nhưng sang năm 2025, FPTS là tổ chức tư vấn và bán đấu giá quyền mua cổ phần. IRS sau đó đổi tên thành UP Securities; cả UP Securities và FPTS đều nằm trong danh sách 17 công ty chứng khoán của SCIC năm 2026.

Bến xe Kon Tum cũng là một hồ sơ kéo dài. Cuối tháng 12/2025, SCIC tiếp tục đưa 97,03% vốn ra đấu giá với giá khởi điểm hơn 35,4 tỷ đồng, ASEAN Securities vừa là tổ chức tư vấn vừa tổ chức bán đấu giá. Đến thời hạn đăng ký tháng 1/2026, thương vụ tiếp tục không đủ điều kiện tiến hành. ASEAN sau đó có tên trong danh sách tư vấn năm 2026.

Sự lặp lại này trước hết cho thấy tính liên tục của thị trường dịch vụ phục vụ thoái vốn SCIC. Những công ty đã xử lý một hồ sơ ở vòng trước có lợi thế nhất định về dữ liệu, hồ sơ pháp lý, lịch sử định giá, tài sản, phương án bán và quá trình tiếp xúc nhà đầu tư. Chính Quyết định 243 cũng cho thấy kết quả thực hiện dịch vụ trong năm 2025 là một đầu vào để SCIC xây dựng danh sách năm 2026.

Tuy nhiên, cần phân biệt rõ được đưa vào danh sách nhà cung cấp đủ điều kiện với được SCIC giao một thương vụ cụ thể. Quyết định 243 không phân công PSI cho Domesco, BVSC cho Trà Bắc hay FPTS cho GP9 trong các đợt bán tương lai. SCIC sẽ lựa chọn đơn vị trong danh sách theo quy định khi từng thương vụ được triển khai.

Thực tế cũng có những đơn vị từng tham gia nhưng không tiếp tục xuất hiện. Chẳng hạn, đợt bán Đầu tư và Xây lắp TP. Cần Thơ cuối năm 2025 sử dụng BVSC ở phía tư vấn, còn đơn vị thẩm định giá là VN Control. Trong danh sách năm 2026, BVSC tiếp tục có tên nhưng VN Control không xuất hiện trong nhóm công ty thẩm định được SCIC phê duyệt.