Hàng tỷ USD vốn xanh đi tìm địa chỉ và điểm nghẽn chất lượng dự án

Theo Báo cáo Quốc gia về Khí hậu và Phát triển (CCDR) của Ngân hàng Thế giới, Việt Nam cần khoảng 368 tỷ USD vốn đầu tư bổ sung đến năm 2040 để thực hiện các mục tiêu thích ứng với biến đổi khí hậu và giảm phát thải. Khoảng một nửa số vốn này được kỳ vọng đến từ khu vực tư nhân và các nhà đầu tư quốc tế.

Tại Hội nghị Tài chính xanh Việt Nam 2026, ông Paul Xavier, chuyên gia của Tổ chức Tài chính Quốc tế (IFC), cho biết các nhà đầu tư quốc tế không thiếu nguồn vốn dành cho chuyển đổi xanh. Điều họ quan tâm là những thị trường có hệ thống phân loại xanh rõ ràng, dữ liệu minh bạch và danh mục dự án được chuẩn bị bài bản.

Dự án lớn nhưng chưa đủ hấp dẫn

Ông Nguyễn Quang Thuân - Chủ tịch kiêm Tổng giám đốc FiinGroup, cho rằng một trong những nguyên nhân khiến các dự án xanh khó tiếp cận vốn nằm ở tính hấp dẫn về kinh tế và khả năng thu xếp tài chính.

Theo ông, nhiều dự án tại Việt Nam có quy mô lớn nhưng chưa được xây dựng với cấu trúc tài chính đủ bài bản, trong khi doanh nghiệp thiếu sự hỗ trợ của các đơn vị tư vấn có năng lực và kinh nghiệm thực tế để nâng mức độ khả thi trong mắt nhà đầu tư quốc tế.

Điểm nghẽn này đặc biệt rõ ở các dự án hạ tầng như metro, đường cao tốc hay hệ thống cấp thoát nước, khi cách thiết kế và cấu trúc dự án chưa theo kịp các yêu cầu của thị trường quốc tế.

Để tăng khả năng hấp thụ dòng vốn xanh, ông Thuân cho rằng Việt Nam cần xây dựng các tiêu chí minh bạch để nhà đầu tư có thể đánh giá chất lượng dự án, đồng thời hạn chế nguy cơ “tẩy xanh”.

Ông Nguyễn Hữu Huân - Phó chủ tịch Cơ quan điều hành Trung tâm Tài chính Quốc tế Việt Nam tại TP.HCM (VIFC-HCMC), cũng cho rằng vấn đề hiện nay không đơn thuần là thiếu vốn cam kết mà là thiếu các dự án đạt chuẩn để có thể huy động nguồn vốn quốc tế.

Theo ông, VIFC-HCMC đang định hướng xây dựng một trung tâm chuyển hóa vốn xanh, kết nối toàn bộ quá trình từ chuẩn bị dự án, cấu trúc tài chính, dữ liệu, cơ chế giảm thiểu rủi ro đến đo lường tác động và kết nối nhà đầu tư. Mục tiêu là biến các dự án phát triển bền vững thành những tài sản đủ tiêu chuẩn để huy động vốn trên thị trường quốc tế.

Tạo “đường băng” cho vốn xanh

Theo ông Võ Hoàng Hải, Phó tổng giám đốc Ngân hàng Nam Á (Nam A Bank), gần 90% nguồn vốn xanh trong nước hiện được giải ngân thông qua hệ thống ngân hàng thương mại. Vì vậy, ngành ngân hàng cần đóng vai trò tiên phong trong việc xây dựng và áp dụng một “ngôn ngữ chung” về chuyển đổi xanh.

Từ phía ngân hàng, Nam A Bank đã huy động hơn 350 triệu USD vốn xanh từ các tổ chức quốc tế. Nhà băng này hiện áp dụng mức lãi suất thấp hơn khoảng 1 điểm phần trăm so với thông thường đối với khách hàng đáp ứng các tiêu chí về môi trường, xã hội và quản trị (ESG).

Tuy nhiên, ông Hải thừa nhận mức ưu đãi này trong một số trường hợp chưa đủ bù đắp chi phí mà doanh nghiệp phải bỏ ra để đạt các chứng nhận hoặc thực hiện quá trình chuyển đổi xanh.

Do đó, ông kiến nghị cần thêm các chính sách hỗ trợ ở cấp vĩ mô như miễn, giảm thuế đối với trái phiếu xanh, ưu đãi phí lưu ký chứng khoán, rút ngắn thời gian xử lý thủ tục hành chính và tạo thêm động lực để nhà đầu tư tham gia vào hệ sinh thái tài chính xanh.

Trong khi đó, ông Nguyễn Quang Thuân đề xuất Việt Nam phát triển các sản phẩm tài chính xanh được chuẩn hóa và có khả năng phát hành rộng rãi, thay vì chủ yếu dựa vào các giao dịch riêng lẻ. Cùng với đó là nghiên cứu chính sách hỗ trợ thuế, cho phép áp dụng luật quốc tế đối với những giao dịch phù hợp và xây dựng cơ chế thử nghiệm có kiểm soát đối với các sản phẩm tài chính mới.

Không chỉ cần “tài chính xanh”

Theo chuyên gia IFC Paul Xavier, Việt Nam không nên chỉ tập trung vào tài chính xanh mà cần phát triển cả tài chính chuyển đổi (transition finance), phù hợp với đặc thù của một nền kinh tế mới nổi.

Nếu tài chính xanh tập trung trả lời câu hỏi một hoạt động có “xanh” hay không, thì tài chính chuyển đổi hướng tới câu hỏi liệu khoản đầu tư có giúp hoạt động kinh tế tiến gần hơn tới mục tiêu phát thải thấp trong tương lai hay không.

Theo chuyên gia IFC, nhiều ngành như thép, xi măng, hóa chất, nông nghiệp và vận tải có lượng phát thải lớn nhưng vẫn giữ vai trò quan trọng đối với việc làm và tăng trưởng kinh tế. Vì vậy, giải pháp không phải là ngừng cấp vốn cho các ngành này mà cần hỗ trợ họ chuyển đổi theo lộ trình giảm phát thải rõ ràng, có mục tiêu đo lường được và cơ chế báo cáo minh bạch.

Bài toán của Việt Nam vì thế không chỉ là tìm thêm nguồn vốn xanh mà còn phải nâng chất lượng dự án, chuẩn hóa cấu trúc tài chính, minh bạch dữ liệu và xây dựng cơ chế chia sẻ rủi ro. Khi những “điểm nghẽn” này được tháo gỡ, nguồn vốn quốc tế mới có thể chuyển từ những cam kết trên giấy thành dòng tiền thực sự chảy vào quá trình chuyển đổi xanh của nền kinh tế.