'Hậu trường' chiến dịch Mỹ - Nhật giải cứu đồng yên

Từ những cuộc trao đổi kín đến chiến dịch can thiệp chung

Trong nhiều năm qua, Nhật Bản nhiều lần đơn phương can thiệp để hỗ trợ đồng yên nhưng không thể tạo ra một "mức sàn" bền vững. Lần này, tình thế đã khác khi Tokyo nhận được sự hậu thuẫn công khai từ Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent, người nhiều lần khẳng định một đồng yên mạnh hơn sẽ có lợi cho cả hai nền kinh tế.

Đối với Nhật Bản, đồng yên suy yếu khiến chi phí nhập khẩu leo thang, đẩy giá năng lượng và lương thực tăng mạnh, tạo áp lực lớn lên chi phí sinh hoạt và làm suy giảm tỷ lệ ủng hộ đối với chính phủ của Thủ tướng Sanae Takaichi.

Trong khi đó, Washington cũng có những lợi ích riêng. Một đồng yên quá yếu làm giảm hiệu quả của chính sách thuế quan mà Tổng thống Donald Trump đang theo đuổi nhằm thu hẹp thâm hụt thương mại. Bên cạnh đó, biến động trên thị trường trái phiếu chính phủ Nhật Bản cũng làm dấy lên lo ngại có thể lan sang thị trường trái phiếu Kho bạc Mỹ, khiến lợi suất tiếp tục tăng.

Lợi ích chung này đã mở đường cho các cuộc đối thoại ngày càng cởi mở giữa hai bên về tỷ giá hối đoái – một chủ đề vốn rất nhạy cảm trong quan hệ song phương.

Theo một quan chức chính phủ Nhật Bản tham gia quá trình chuẩn bị, khả năng Mỹ trực tiếp tham gia hỗ trợ đồng yên đã được cân nhắc từ đầu năm. Ngay từ tháng 1, Cục Dự trữ Liên bang New York đã thực hiện các cuộc kiểm tra lãi suất hiếm hoi nhằm chuẩn bị cho các kịch bản phối hợp nếu thị trường biến động mạnh.

Bộ trưởng Tài chính Nhật Bản Satsuki Katayama cho biết bà và người đồng cấp Mỹ Scott Bessent đã trao đổi khoảng 10 lần, bao gồm cả các cuộc họp trực tuyến, về các vấn đề liên quan đến thị trường ngoại hối.

Đặc biệt, trong chuyến thăm Nhật Bản của ông Bessent vào tháng 5, hai bên đã dành hơn ba tiếng rưỡi để thảo luận, bao gồm cả bữa tối làm việc. Cuộc gặp diễn ra ngay sau khi Tokyo triển khai một đợt can thiệp quy mô lớn vào cuối tháng 4 và đầu tháng 5 nhưng không thể đảo ngược xu hướng mất giá của đồng yên.

Sau cuộc gặp, bà Katayama cho biết hai nước đã "phối hợp rất chặt chẽ về thị trường ngoại hối và sẽ tiếp tục duy trì điều đó".

Về phía Mỹ, ông Bessent đánh giá các nền tảng kinh tế của Nhật Bản vẫn "rất mạnh mẽ và kiên cường", đồng thời cho rằng điều này cuối cùng sẽ phản ánh vào tỷ giá. Ông cũng công khai kêu gọi Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ) đẩy nhanh quá trình nâng lãi suất nhằm kiểm soát lạm phát và hỗ trợ đồng yên.

Một tháng sau, BOJ nâng lãi suất lên 1% – mức cao nhất trong 31 năm. Tuy nhiên, do lãi suất thực vẫn ở mức âm sâu, động thái này chỉ tạo ra tác động ngắn hạn đối với tỷ giá.

Hậu trường chiến dịch can thiệp chưa từng có

Khi đồng yên rơi xuống mức thấp nhất trong 4 thập kỷ vào năm nay, nhà ngoại giao tiền tệ hàng đầu của Nhật Bản Atsushi Mimura quyết định thay đổi chiến thuật.

Theo hai nguồn tin am hiểu sự việc, thay vì liên tục phát đi những cảnh báo bằng lời đối với giới đầu cơ, ông chuyển trọng tâm sang các cuộc làm việc kín với phía Mỹ để chuẩn bị cho một chiến dịch phối hợp.

Chiến lược mới cũng đồng nghĩa ông Mimura gần như biến mất khỏi truyền thông, khiến thị trường khó dự đoán thời điểm Nhật Bản sẽ hành động. Ngay cả sau cuộc họp trực tuyến giữa bà Katayama và ông Bessent vào cuối tháng 6 về diễn biến thị trường tài chính, ông vẫn giữ kín mọi kế hoạch.

Đến tháng 7, áp lực ngày càng gia tăng khi những lo ngại về chính sách tài khóa và tiền tệ nới lỏng của chính phủ Nhật Bản tiếp tục kéo đồng yên xuống các mức thấp kỷ lục mới. Cùng lúc, Mỹ cũng phải đối mặt với lạm phát dai dẳng và lợi suất trái phiếu Kho bạc ở mức cao, tạo thêm động lực để hai bên tăng cường phối hợp.

Ngày 24/7, báo cáo tiền tệ bán niên của Bộ Tài chính Mỹ nhấn mạnh những lo ngại của Nhật Bản về biến động tỷ giá quá mức và khẳng định Washington sẽ tiếp tục "tham vấn chặt chẽ" với Tokyo trong các vấn đề ngoại hối.

Tuần trước được xem là giai đoạn đặc biệt nhạy cảm khi cả Fed và BOJ đều tổ chức các cuộc họp chính sách. Giới đầu tư liên tục điều chỉnh vị thế theo kỳ vọng về lộ trình lãi suất của hai ngân hàng trung ương, khiến nguy cơ biến động trên thị trường tiền tệ gia tăng.

Theo các nguồn tin của Reuters, Bộ Tài chính Nhật Bản đã phối hợp chặt chẽ với BOJ để triển khai kế hoạch can thiệp.

Tối 30/7, ông Mimura mở cuộc gọi với một nhóm nhỏ quan chức thuộc Cục Ngoại hối và chính thức bật đèn xanh cho việc bán USD để mua đồng yên.

Động thái này được thực hiện ngoài giờ giao dịch tại Tokyo, ngay trong thời gian BOJ đang họp chính sách, khiến đồng yên lập tức tăng giá từ khoảng 162,8 yên/USD lên 157,8 yên/USD.

Khi một cấp dưới báo cáo đồng yên bắt đầu suy yếu trở lại về sát ngưỡng 158 yên/USD, ông Mimura chỉ bình thản đáp: "Được rồi. Chúng ta gặp lại nhau vào ngày mai".

Sau cuộc họp báo của Thống đốc BOJ Kazuo Ueda vào này 31/7, đồng yên tiếp tục tăng mạnh, làm dấy lên đồn đoán Tokyo đã tiến hành thêm một đợt can thiệp mới.

Điểm khác biệt lần này là Nhật Bản không còn hành động một mình.

Một nguồn tin tiết lộ Bộ Tài chính Mỹ đã thông báo với một số ngân hàng rằng Washington có thể tham gia can thiệp vào thị trường đồng yên và yêu cầu họ chuẩn bị cho các hành động trong tương lai.

Áp lực đang dồn về cuộc họp tháng 9 của BOJ

Nếu chiến dịch can thiệp vừa qua giúp đồng yên phục hồi trong ngắn hạn, thì giới đầu tư cho rằng yếu tố quyết định vẫn là chính sách tiền tệ của BOJ.

Thông điệp sau cuộc họp tuần trước được đánh giá là cứng rắn nhất từ trước tới nay. Đáng chú ý, BOJ còn trích dẫn báo cáo của Bộ Tài chính Mỹ, trong đó nhấn mạnh rằng việc bình thường hóa chính sách tiền tệ sẽ góp phần hạn chế những biến động quá mức của tỷ giá hối đoái.

Thống đốc Kazuo Ueda cũng cảnh báo BOJ cần cảnh giác "hơn bao giờ hết" với rủi ro lạm phát tăng cao. Theo giới phân tích, đây là tín hiệu rõ ràng nhất từ trước tới nay cho thấy BOJ đang chuẩn bị cho một đợt tăng lãi suất mới vào tháng 9.

Quan điểm này nhanh chóng nhận được sự ủng hộ từ Washington.

Trong bài đăng trên mạng xã hội X ngày 1/8, ông Scott Bessent khẳng định Mỹ "ủng hộ mạnh mẽ" các bước đi của Nhật Bản trên cả thị trường ngoại hối lẫn chính sách tiền tệ nhằm điều chỉnh tình trạng định giá thấp của đồng yên.

Ông Atsushi Mimura cũng tuyên bố chính phủ sẽ tiếp tục phối hợp chặt chẽ với BOJ để xử lý tình trạng đồng yên suy yếu, phát đi tín hiệu rằng chính sách tài khóa và tiền tệ sẽ cùng hướng tới mục tiêu ổn định tỷ giá.

Ông Bessent sau đó cho biết sẽ gặp Thống đốc Ueda bên lề Hội nghị Bộ trưởng Tài chính và Thống đốc Ngân hàng Trung ương G20 vào cuối tháng 8 – chỉ vài tuần trước cuộc họp chính sách tiếp theo của BOJ vào ngày 17-18/9.

Theo nhiều chuyên gia, cuộc họp tháng 9 có thể trở thành thời điểm mang tính bước ngoặt.

Ông Yuki Kimura, chiến lược gia trái phiếu tại Okasan Securities, nhận định khi Nhật Bản đã chủ động bảo vệ đồng yên với sự phối hợp trực tiếp từ Mỹ, BOJ sẽ rất khó trì hoãn việc tiếp tục tăng lãi suất.

Đồng quan điểm, bà Naomi Muguruma, chiến lược gia trưởng về trái phiếu tại Mitsubishi UFJ Morgan Stanley Securities, cho rằng việc tăng lãi suất gần như là điều không thể tránh khỏi.

Theo bà, can thiệp ngoại hối chỉ có tác dụng làm chậm biến động trong ngắn hạn. Muốn tạo ra một "mức sàn" thực sự cho đồng yên, BOJ cần tiếp tục nâng lãi suất để thu hẹp khoảng cách với Mỹ và các nền kinh tế lớn khác.

"Nếu trì hoãn sang tháng 10, BOJ có nguy cơ kích hoạt một làn sóng bán tháo mới đối với đồng yên", bà nhận định.