'Hoàn thiện khung khổ pháp lý để phát triển các mô hình kinh tế mới'

Chiều 21/1, tiếp tục phiên thảo luận về các văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, thay mặt Đảng bộ Bộ Tài chính, Bộ trưởng Nguyễn Văn Thắng đã trình bày tham luận về “Hoàn thiện thể chế, pháp luật về huy động, sử dụng nguồn lực tài chính đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước nhanh và bền vững”.

Trong tham luận, người đứng đầu ngành Tài chính đã làm rõ các giải pháp đột phá chiến lược trong hoàn thiện thể chế nhằm giải phóng mọi nguồn lực để hiện thực hóa khát vọng phát triển đất nước trong giai đoạn mới.

Bộ trưởng Nguyễn Văn Thắng nhấn mạnh, Đảng và Nhà nước luôn xác định hoàn thiện thể chế là một trong ba đột phá chiến lược, trong đó xây dựng và thi hành pháp luật được coi là “đột phá của đột phá”, cần đi trước một bước để mở đường cho phát triển. Quán triệt tinh thần đó, trong nhiệm kỳ 2021–2025, Đảng ủy Bộ Tài chính đã lãnh đạo toàn ngành đổi mới mạnh mẽ tư duy, coi thể chế, pháp luật không chỉ là công cụ quản lý mà phải trở thành lợi thế cạnh tranh và đòn bẩy thúc đẩy tăng trưởng.

Cụ thể, Bộ Tài chính đã trình Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân, Nghị quyết số 79-NQ/TW về phát triển kinh tế nhà nước, trình ban hành và ban hành theo thẩm quyền 929 văn bản quy phạm pháp luật, trong đó có 65 Luật, Nghị quyết của Quốc hội. Hệ thống chính sách này tập trung tháo gỡ các điểm nghẽn, đáp ứng yêu cầu phát triển mới, nâng cao sức cạnh tranh của nền kinh tế, với trọng tâm là 3 lĩnh vực lớn.

Thứ nhất là kiến tạo môi trường đầu tư, kinh doanh thông thoáng, giải phóng mọi nguồn lực xã hội và nâng cao hiệu quả sử dụng vốn. Theo đó, pháp luật về đầu tư, doanh nghiệp, quản lý vốn nhà nước và quy hoạch được sửa đổi căn bản, theo hướng cắt giảm tối đa điều kiện kinh doanh, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, trao quyền chủ động nhiều hơn cho địa phương và doanh nghiệp, bảo đảm nguyên tắc doanh nghiệp được làm những gì pháp luật không cấm.

Cùng với đó là cải cách, đơn giản hóa thủ tục hành chính, hiện đại hóa công tác quản lý, nhằm giảm thời gian và chi phí tuân thủ, tạo thuận lợi tối đa cho người dân và doanh nghiệp, tháo gỡ các dự án tồn đọng kéo dài, đồng thời xây dựng hành lang pháp lý cho các mô hình kinh tế mới như khu thương mại tự do, khu công nghiệp thế hệ mới.

Thứ hai là huy động và sử dụng hiệu quả nguồn lực tài chính quốc gia. Bộ Tài chính đã tham mưu hoàn thiện hệ thống pháp luật về thuế theo hướng đơn giản, hiện đại, tiệm cận thông lệ quốc tế; đồng thời đổi mới tư duy quản lý từ “quản lý” sang “phục vụ”, gắn với chuyển đổi số toàn diện và ứng dụng trí tuệ nhân tạo. Nhờ đó, nguồn lực cho ngân sách nhà nước được huy động ở mức cao nhất từ trước đến nay, trong khi vẫn triển khai mạnh mẽ các chính sách miễn, giảm, giãn, hoãn thuế, phí để hỗ trợ doanh nghiệp phục hồi và phát triển trong và sau đại dịch COVID-19, qua đó nuôi dưỡng nguồn thu bền vững và tạo dư địa cho tái cơ cấu nền kinh tế, đổi mới mô hình tăng trưởng. Đây cũng là nền tảng để hiện thực hóa mục tiêu phát triển kinh tế số, phấn đấu đạt tối thiểu 30% GDP vào năm 2030 theo Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị.

Thứ ba là phát triển thị trường vốn và chủ động kiến tạo khuôn khổ pháp lý cho các mô hình kinh tế mới. Ngành Tài chính đã từng bước xây dựng khung khổ pháp lý đồng bộ cho thị trường chứng khoán phát triển ổn định, an toàn và hội nhập, đồng thời nghiên cứu, triển khai các mô hình mới như trung tâm tài chính quốc tế, thí điểm thị trường tài sản mã hóa, khu thương mại tự do, khu công nghiệp thế hệ mới với các cơ chế ưu đãi đầu tư và thuế.

Mục tiêu là vừa thu hút dòng vốn đầu tư nước ngoài chất lượng cao, vừa nâng cao năng lực nội tại và sức cạnh tranh của nền kinh tế, gắn phát triển nhanh với bền vững, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh. Song song với đó là thiết lập các cơ chế thử nghiệm có kiểm soát, tạo không gian cho các mô hình kinh doanh mới phát triển an toàn, minh bạch.

Nhờ sự lãnh đạo của Đảng, sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị từ Trung ương đến địa phương, cùng sự đồng hành của người dân và cộng đồng doanh nghiệp, các thể chế về tài chính – ngân sách đã góp phần quan trọng giúp đất nước đạt được nhiều kết quả nổi bật. Quy mô vốn đăng ký của doanh nghiệp tăng 37,6% so với năm 2020; thu ngân sách nhà nước cả giai đoạn ước đạt gần 9,9 triệu tỷ đồng, vượt mục tiêu và cao gấp 1,4 lần nhiệm kỳ trước. Tổng vốn đầu tư công đạt khoảng 3,4 triệu tỷ đồng, tăng gần 55% so với nhiệm kỳ trước. Thị trường chứng khoán được nâng hạng, quy mô vốn hóa tăng gần gấp đôi so với năm 2020; trung tâm tài chính quốc tế và các khu thương mại tự do thế hệ mới từng bước được hình thành và đưa vào vận hành.

Bên cạnh những kết quả đạt được, với tinh thần “tự soi, tự sửa”, Đảng bộ Bộ Tài chính thẳng thắn nhìn nhận vẫn còn một số điểm nghẽn cần tiếp tục hoàn thiện. Đó là yêu cầu pháp luật về tài chính – ngân sách phải theo kịp tốc độ phát triển của khoa học – công nghệ và chuyển đổi số; năng lực thực thi chính sách chưa đồng đều, một số vấn đề còn chậm được xử lý, hiệu quả sử dụng vốn chưa cao; và quy mô thị trường vốn chưa tương xứng với tiềm năng, chưa thực sự trở thành kênh huy động vốn trung và dài hạn chủ lực của nền kinh tế.

Bước vào giai đoạn 2026–2030 – giai đoạn tăng tốc, bứt phá để hiện thực hóa khát vọng trở thành nước phát triển, thu nhập cao vào năm 2045 – Đảng ủy Bộ Tài chính bày tỏ sự nhất trí cao với các mục tiêu, tầm nhìn, định hướng và nhiệm vụ trọng tâm nêu trong dự thảo Nghị quyết, đặc biệt là mục tiêu tăng trưởng GDP bình quân từ 10%/năm trở lên, GDP bình quân đầu người đạt khoảng 8.500 USD vào năm 2030 và tổng vốn đầu tư toàn xã hội bình quân khoảng 40% GDP.

Để hiện thực hóa những mục tiêu đó, dự thảo Nghị quyết xác định nhiệm vụ tập trung hoàn thiện toàn diện, đồng bộ thể chế, phát triển nhanh, bền vững đất nước, trong đó thể chế kinh tế là trọng tâm.

“Đây là mệnh lệnh để ngành Tài chính tiếp tục đổi mới tư duy, cách làm, hành động quyết liệt hơn nữa trong xây dựng và hoàn thiện thể chế để huy động, sử dụng ngày càng hiệu quả nguồn lực tài chính, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước nhanh và bền vững, tập trung vào 6 nhóm nhiệm vụ”, Bộ trưởng Nguyễn Văn Thắng cho hay.

Giải pháp thứ nhất là tham mưu ban hành toàn bộ các văn bản hướng dẫn, các Luật, Nghị quyết mới được Quốc hội thông qua ngay trong quý 1 năm 2026 theo đúng chỉ đạo của Tổng Bí thư để đưa các chủ trương, chính sách đột phá của Đảng vào cuộc sống nhanh nhất.

Hai là, tham mưu thể chế hóa, triển khai hiệu quả các Nghị quyết của Đảng về phát triển các thành phần kinh tế, hiện thực hóa khát vọng phát triển thành hành động và kết quả cụ thể, đẩy mạnh cơ cấu lại quản trị và vốn tại các doanh nghiệp nhà nước, nâng cao hiệu quả hoạt động, đặc biệt là đầu tư dự án để đảm bảo tính dẫn dắt, vừa đảm bảo hiệu quả tài chính.

Khẳng định và phát huy vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước, phát triển kinh tế tư nhân thực sự trở thành một động lực quan trọng nhất của nền kinh tế, hỗ trợ phát triển, mở rộng thị trường cho kinh tế tập thể, hợp tác xã, thu hút và sử dụng hiệu quả vốn đầu tư nước ngoài, từ đó xây dựng và củng cố vững chắc nền tảng phát triển, đủ sức chống chịu và thích ứng ngày càng hiệu quả với những biến động của thế giới, của khu vực, nâng cao tự chủ chiến lược, sức mạnh tổng hợp của đất nước trong kỷ nguyên mới.

Ba là tiếp tục hoàn thiện và thực hiện chính sách tài khóa mở rộng, có trọng tâm, trọng điểm, phối hợp chặt chẽ, hài hòa với chính sách tiền tệ và các chính sách khác để đảm bảo mục tiêu tăng trưởng cao, vừa đảm bảo an ninh, an toàn tài chính quốc gia, ổn định kinh tế vĩ mô.

Tiếp tục tái cơ cấu, nâng cao hiệu quả đầu tư công, tập trung nguồn lực cho các dự án đột phá, chuyển đổi trạng thái xoay chuyển tình thế, quán triệt tư duy hạch toán kinh tế trong lựa chọn và thực hiện từng dự án, bảo đảm cả nước không quá 3.000 dự án sử dụng vốn ngân sách trung ương nhằm thu hút, dẫn dắt nguồn lực đầu tư của các thành phần kinh tế khác.

Bốn là, phát triển thị trường chứng khoán sâu rộng, hiện đại và hội nhập trở thành kênh huy động vốn trung và dài hạn, chủ yếu cho nền kinh tế, thu hút hiệu quả các quỹ đầu tư quốc tế. Tiếp tục hoàn thiện pháp lý cho các mô hình kinh tế, sản phẩm tài chính mới như kinh tế tri thức, kinh tế tuần hoàn, thị trường carbon, trái phiếu xanh, tài sản mã hóa.

Năm là, thường xuyên rà soát và đánh giá tổng thể hiệu quả của các chính sách đã ban hành để kịp thời hoàn thiện theo yêu cầu phát triển nhằm tháo gỡ dứt điểm các nút thắt, thực hiện hiệu quả quy hoạch với tầm nhìn dài hạn theo hướng tích cực.

Tăng cường liên kết vùng, liên kết ngành, ứng dụng, số hóa toàn trình dịch vụ công trong lĩnh vực tài chính, giảm tối đa thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh bất hợp lý, bảo đảm môi trường minh bạch, cạnh tranh lành mạnh để tạo động lực phát triển, hình thành các cực tăng trưởng, các vùng kinh tế trọng điểm, các đặc khu kinh tế thế hệ mới ngang tầm khu vực và toàn cầu.

Sáu là, tiếp tục tăng cường truyền thông chính sách, tuyên truyền, phổ biến và tổ chức thực thi pháp luật để đưa chính sách vào cuộc sống, tạo sự đồng thuận của người dân, cộng đồng doanh nghiệp, gắn kết chặt chẽ giữa xây dựng và thi hành pháp luật, tăng cường kỷ luật thực thi chính sách.

Khẳng định quyết tâm chính trị cao nhất, người đứng đầu Đảng bộ Bộ Tài chính cam kết tiếp tục phát huy trí tuệ tập thể, đoàn kết và đổi mới sáng tạo trong xây dựng và thực thi pháp luật, qua đó kiến tạo một nền tài chính quốc gia ổn định, hiện đại và bền vững. Ngành Tài chính không chỉ quản lý hiệu quả những gì đang có, mà còn chủ động mở đường, tạo không gian cho các động lực tăng trưởng mới bứt phá, góp phần đưa đất nước vững bước tiến vào kỷ nguyên mới – kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.

“Ngành tài chính không chỉ quản lý tốt những gì đang có mà sẽ chủ động sáng tạo, kiến tạo không gian cho những động lực tăng trưởng mới bứt phá, góp phần đưa đất nước tiến vào kỷ nguyên mới, kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, vì hòa bình, độc lập, dân chủ, giàu mạnh, phồn vinh, văn minh, hạnh phúc, vững bước đi lên chủ nghĩa xã hội”, ông Thắng nhấn mạnh.