Hơn 10 năm sau 'bom tấn' HNG, bầu Đức lại đặt cược vào một công ty con nông nghiệp

Một trong những thương vụ IPO (chào bán cổ phiếu lần đầu ra công chúng) đáng chú ý hiện nay đến từ hệ sinh thái nông nghiệp của bầu Đức (doanh nhân Đoàn Nguyên Đức), khi ông quyết định đưa công ty con tiếp theo của Tập đoàn Hoàng Anh Gia Lai (HoSE: HAG) lên sàn.

Theo đó, Công ty Cổ phần Đầu tư Quốc tế Hoàng Anh Gia Lai (HGI) đã được cấp phép IPO 18,8 triệu cổ phiếu và đang triển khai đợt chào bán với giá 60.600 đồng/cổ phiếu, thời gian từ ngày 18/8/2026 đến 07/09/2026

Thương vụ dự kiến giúp HGI huy động hơn 1.139 tỷ đồng. Sau IPO, doanh nghiệp sẽ đăng ký giao dịch trên UPCoM trong năm nay, trước khi hướng tới niêm yết trên HoSE.

Động thái này không khỏi khiến giới đầu tư nhớ lại hơn một thập kỷ trước, bầu Đức từng tạo nên một trong những thương vụ đáng chú ý khi đưa CTCP Nông nghiệp Quốc tế Hoàng Anh Gia Lai (HAGL Agrico, HoSE: HNG) lên sàn.

Ở thời điểm tháng 7/2015, HAGL Agrico (HNG) chính thức giao dịch trên HoSE với hơn 708 triệu cổ phiếu, giá tham chiếu 28.000 đồng/cổ phiếu. Với quy mô vốn điều lệ hơn 7.081 tỷ đồng, HNG khi đó được định giá khoảng 19.800 tỷ đồng (900 triệu USD), trở thành một “bom tấn” niêm yết trong lĩnh vực nông nghiệp.

‘Bom tấn’ nông nghiệp hoá ‘bom xịt’

Sự ra đời của HNG là kết quả của quá trình tái cấu trúc HAGL, tách mảng nông nghiệp thành một pháp nhân độc lập. Nhiều công ty hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp trước đó được sáp nhập, chuyển về HAGL Agrico như Công ty TNHH Hoàng Anh Attapeu, CTCP Cao su Hoàng Anh Quang Minh, Công ty TNHH Hoàng Anh Rattanakiri, CTCP Hoàng Anh Đăk Lăk…

Ở thời điểm lên sàn, HNG sở hữu quỹ đất 88.000ha tại Việt Nam, Lào và Campuchia dành cho đầu tư cao su, mía đường, cọ dầu, bò thịt và bò sữa. Đây được coi là một trong những lợi thế lớn nhất của HNG.

Theo đánh giá của tổ chức tư vấn cho HNG khi đó là Công ty Chứng khoán SSI, mía đường là lĩnh vực hoạt động hiệu quả, có năng suất cao, tạo ra lợi nhuận và dòng tiền ổn định cho doanh nghiệp. Diện tích cao su đến thời điểm khai thác cũng tăng dần, được kỳ vọng giúp HNG cải thiện dòng tiền từ hoạt động kinh doanh và đầu tư, đồng thời tạo ra nguồn lợi nhuận tăng dần. Cọ dầu được trồng từ năm 2012 và dự kiến bắt đầu tạo ra lợi nhuận từ năm 2016.

Dù giá cả của ba mặt hàng này đã giảm nhiều trong thời gian trước đó, SSI vẫn cho rằng HNG có thể duy trì lợi nhuận tốt nhờ chi phí thuê, mua đất phù hợp và giá thành sản xuất cạnh tranh, trong đó việc áp dụng khoa học kỹ thuật tiên tiến được kỳ vọng giúp năng suất cao hơn mức bình quân của từng ngành.

Bên cạnh trồng trọt, HNG còn được kỳ vọng có thêm nguồn thu lớn từ mảng chăn nuôi bò thịt và bò sữa từ năm 2015, với quy mô tiêu thụ tăng từ 80.000 con lên 150.000 con trong giai đoạn 2015-2016.

Ở thời điểm lên sàn, tổng tài sản của HNG đạt khoảng 18.200 tỷ đồng. Doanh thu và lợi nhuận năm 2014 lần lượt đạt 2.212 tỷ đồng và 759 tỷ đồng, trong khi kế hoạch năm 2015 dự kiến mang về 1.500 tỷ đồng lợi nhuận trước thuế.

Nhìn chung, bức tranh mà HNG mang lên sàn khi đó khá tươi sáng, với vị thế lớn mạnh trong lĩnh vực nông nghiệp vốn đòi hỏi nguồn lực và quy mô đầu tư lớn. Tuy nhiên, câu chuyện sau niêm yết lại diễn biến theo hướng hoàn toàn khác.

Ngay trong phiên giao dịch đầu tiên, HNG tăng từ 28.000 lên 33.500 đồng/cổ phiếu, đưa vốn hóa lên gần 23.700 tỷ đồng. Thế nhưng chỉ khoảng nửa năm sau, đến tháng 1/2016, cổ phiếu bất ngờ lao dốc, khiến vốn hóa bị thổi bay khoảng 10.000 tỷ đồng chỉ trong một tháng. Từ mức 29.000 đồng/cổ phiếu trong phiên giao dịch đầu năm 2016, HNG giảm xuống 15.400 đồng/cổ phiếu vào cuối tháng và tiếp tục trượt dài xuống dưới mệnh giá trong những tháng sau đó.

Năm 2016 chưa phải điểm tối nhất trong hành trình của HNG. Khi giá cao su bất ngờ lao dốc, HNG – vốn nắm giữ hơn 38.000ha cao su tại thời điểm lên sàn, mới thực sự bước vào giai đoạn khủng hoảng.

Từ một “bom tấn” của sàn chứng khoán năm 2015, HNG rơi vào tình trạng mất thanh khoản, mất khả năng trả nợ gốc và lãi vay đến hạn. Tổng giá trị các khoản nợ tại thời điểm năm 2018 lên tới hơn 18.400 tỷ đồng.

Cũng từ giai đoạn này, HAGL phải tìm kiếm một nhà đầu tư chiến lược để thực hiện tái cấu trúc HNG. THACO của doanh nhân Trần Bá Dương sau đó trở thành đối tác được mời gọi, mở ra một chương mới trong quá trình tái cấu trúc doanh nghiệp nông nghiệp từng nhận được nhiều kỳ vọng ở thời điểm lên sàn.

Tuy nhiên, sau khi về dưới trướng THACO, tình hình kinh doanh của HNG vẫn tiếp tục trượt dài trong thua lỗ.

Việc liên tục thua lỗ trong nhiều năm cũng khiến cổ phiếu HNG phải rời sàn HoSE vào tháng 9/2024, sau đó chuyển sang giao dịch trên hệ thống UPCoM. So với thời điểm rời HoSE, thị giá HNG đã phục hồi khoảng 44%, từ 4.600 đồng/cổ phiếu lên 6.600 đồng/cổ phiếu. Tại phiên họp thường niên mới đây của HNG, tỷ phú Trần Bá Dương cũng hé lộ với cổ đông kế hoạch phát hành riêng lẻ cho đối tác chiến lược trong giai đoạn tới.

Thêm một đứa con tinh thần lên sàn

Hơn 10 năm sau thương vụ HNG, HAGL một lần nữa đưa một “mảnh ghép” nông nghiệp của mình ra thị trường vốn. Tại HGI, HAGL đang nắm giữ phần lớn cổ phần với 84,4%. Dựa trên kế hoạch IPO, tỷ lệ sở hữu của HAG sẽ giảm xuống còn 75.9% nếu doanh nghiệp chào bán thành công toàn bộ 18,8 triệu cổ phiếu.

HGI IPO và niêm yết mang theo câu chuyện trồng cà phê của bầu Đức. Vị doanh nhân này cho biết trong dài hạn, nguồn thu từ cà phê sẽ cao hơn nguồn thu từ chuối và sầu riêng. Quỹ đất nông nghiệp của HGI rộng 7.932ha tính đến hết tháng 6/2026. Trong đó, diện tích trồng chuối là 2.365ha, sầu riêng 1.713ha, dâu tằm 698ha, cà phê 2.464ha và macca 691ha.

Theo kế hoạch, đến năm 2028, tổng diện tích trồng cà phê của HGI là hơn 6.300 ha, tức chiếm khoảng 1/3 tổng diện tích 20.000 ha cà phê mà công ty mẹ HAGL dự kiến trồng.

Ông Phan Việt Hà, Phó Viện trưởng phụ trách Viện Khoa học Kỹ thuật Nông Lâm nghiệp Tây Nguyên (WASI), đơn vị ký hợp tác phát triển cà phê với HAGL cho biết, các bộ giống cà phê mà Viện chuyển giao cho HGI là "bộ giống mà các nước trồng cà phê trên thế giới thèm muốn".

Dù tập trung nhiều vào câu chuyện cà phê, toàn bộ số tiền mà HGI dự kiến huy động được trong thương vụ IPO tới đây sẽ được dành tới hơn 93% (1.063 tỷ đồng) để thực hiện cơ cấu lại tình hình tài chính và trả các khoản nợ vay, bao gồm nợ vay tại Ngân hàng OCB, TPBank và trả nợ cho công ty mẹ HAGL. Khoản tiền còn lại 76 tỷ đồng, chiếm tỷ lệ 6,7% được dùng để thanh toán hợp đồng mua vật tư của Công ty TNHH Dịch vụ Nông nghiệp Tây Nguyên.

Ông Đoàn Nguyên Đức đã khẳng định nguồn tiền đầu tư cho năm 2026 của HGI sẽ đến từ nhiều nguồn khác nhau. Trong đó, bên cạnh lợi nhuận sau thuế giữ lại năm 2026 và các khoản vay, sẽ còn nguồn tiền từ việc niêm yết hai công ty con là Công ty Cổ phần Đầu tư Quốc tế Hoàng Anh Gia Lai (HGI) và Công ty Cổ phần Gia Súc Lơ Pang.

Đáng chú ý, mức giá IPO của HGI được đánh giá là khá cao so với mặt bằng các thương vụ IPO trên thị trường. Bầu Đức cho rằng trên thị trường hiện có những cổ phiếu giao dịch ở mức 70.000-80.000 đồng/cổ phiếu vẫn có nhà đầu tư tham gia. Trong khi đó, HGI cam kết trả cổ tức bằng tiền mặt 50% trong 3 năm và lợi nhuận không dưới vốn điều lệ, riêng năm nay dự kiến không dưới 1.680 tỷ đồng.

Theo bầu Đức, điểm đặc biệt của HGI nằm ở dư địa tăng trưởng lợi nhuận khi diện tích cây trồng tiếp tục được đưa vào khai thác. Hiện doanh nghiệp mới khai thác khoảng 40% diện tích; từ những năm tiếp theo đến năm 2029, phần diện tích còn lại sẽ lần lượt được đưa vào khai thác.