IFC và bài toán hút vốn đầu tư mạo hiểm

VIFC mở cửa, vốn mạo hiểm chưa chắc vào

Dù hoạt động đầu tư vào startup trên toàn cầu đã có dấu hiệu phục hồi trong năm 2025, Đông Nam Á vẫn phục hồi chậm sau giai đoạn “mùa đông gọi vốn” kéo dài từ năm 2022. Tổng vốn đầu tư vào startup trong khu vực chỉ đạt khoảng 5,4 tỷ USD, tương đương gần một phần tư so với giai đoạn đỉnh cao năm 2021. Trong bối cảnh lãi suất tại Mỹ duy trì ở mức cao, bất ổn địa chính trị kéo dài và dòng vốn toàn cầu tập trung nhiều hơn vào các lĩnh vực như trí tuệ nhân tạo (AI), các quỹ đầu tư ngày càng thận trọng khi rót vốn vào các thị trường mới nổi.

Việt Nam cũng không nằm ngoài xu hướng này. Mặc dù vốn đầu tư mạo hiểm đã có dấu hiệu phục hồi trong năm 2025, dòng tiền đang dịch chuyển theo hướng chọn lọc hơn, ưu tiên những doanh nghiệp đã chứng minh được năng lực tăng trưởng và hiệu quả kinh doanh. Điều đó cho thấy lợi thế cạnh tranh trong thu hút vốn không còn nằm ở số lượng startup hay các ưu đãi ngắn hạn, mà phụ thuộc ngày càng lớn vào chất lượng của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo.

Trong bối cảnh đó, việc xây dựng Trung tâm Tài chính Quốc tế Việt Nam (VIFC) được kỳ vọng sẽ tạo thêm lợi thế để Việt Nam thu hút các dòng vốn chất lượng cao, đặc biệt là vốn đầu tư mạo hiểm dành cho fintech và các doanh nghiệp đổi mới sáng tạo. Trong định hướng phát triển, VIFC xác định fintech hub là một trong bốn trụ cột chiến lược, với cấu phần đáng chú ý là quỹ đầu tư fintech được thiết kế theo mô hình “quỹ trong quỹ” (fund-of-funds).

Quỹ được kỳ vọng huy động nguồn lực từ cả nhà đầu tư trong nước và quốc tế để đầu tư cho các startup giai đoạn đầu. Về dài hạn, quỹ không chỉ bổ sung nguồn vốn cho hệ sinh thái đổi mới sáng tạo mà còn đóng vai trò cầu nối giữa nhà đầu tư, doanh nghiệp và hạ tầng tài chính của VIFC.

Ởmột góc nhìn khác, nhiều chuyên gia cho rằng việc hình thành VIFC không đồng nghĩa dòng vốn đầu tư mạo hiểm sẽ tự động chảy vào Việt Nam, nhất là trong bối cảnh quy mô vốn đầu tư mạo hiểm toàn cầu vẫn đang thu hẹp.

Trao đổi với Đầu tư Tài chính - VietnamFinance, ông Jack Nguyễn, Giám đốc Quỹ đầu tư Blockbase, cho rằng trong bối cảnh dòng vốn quốc tế suy giảm, các khoản đầu tư vào fintech và đổi mới sáng tạo đều bị xếp xuống nhóm ưu tiên thấp hơn trong danh mục của nhiều quỹ đầu tư. Khi kinh tế toàn cầu còn nhiều biến động và căng thẳng địa chính trị chưa hạ nhiệt, theo ông, việc thu hút dòng vốn đầu tư mạo hiểm vào VIFC để phát triển fintech sẽ là “một việc rất khó trong một bối cảnh vốn đã rất khó”.

“VIFC giống như một ‘cánh cổng đẹp’. Trước đây, dòng vốn FDI vẫn chảy vào Việt Nam bởi các nhà đầu tư nhìn thấy tiềm năng của nền kinh tế. IFC có thể giúp ‘cánh cổng’ trở nên rộng hơn, hiện đại hơn và thuận tiện hơn, nhưng yếu tố quyết định vẫn là chất lượng của ‘ngôi nhà’ phía sau cánh cổng. Nếu môi trường đầu tư chưa thực sự cải thiện, nền kinh tế chưa đủ hấp dẫn hoặc doanh nghiệp chưa đủ năng lực cạnh tranh thì bản thân IFC cũng khó tạo ra sự khác biệt”, ông Jack Nguyễn cho biết.

Hiện nay, các chính sách nhằm thu hút fintech đang từng bước được hoàn thiện, với trọng tâm là cơ chế sandbox có kiểm soát, ưu đãi pháp lý theo chuẩn quốc tế, kết nối thị trường và hình thành các quỹ đầu tư chuyên biệt.

Động lực mới từ dòng vốn nhà nước

Bên cạnh việc thu hút dòng vốn quốc tế thông qua VIFC để phát triển fintech và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, nhiều ý kiến cho rằng Nhà nước cần tham gia với vai trò nhà đầu tư dẫn dắt trong giai đoạn đầu của thị trường vốn mạo hiểm. Ông Hoàng Đức Trung, Giám đốc VinaCapital Ventures, cho rằng nếu Nhà nước không khởi động thì sẽ rất lâu để có thể thu hút được nguồn vốn bên ngoài.

Được biết, trong nửa đầu năm nay, cả Hà Nội và TP. HCM đều đã ra mắt quỹ đầu tư mạo hiểm với quy mô vốn lần lượt đạt 230 tỷ đồng và 500 tỷ đồng. Trong khi đó, Quỹ đầu tư mạo hiểm quốc gia với vốn khởi điểm 100 triệu USD cũng đang được Bộ Khoa học và Công nghệ gấp rút hoàn thiện đề án để sớm đưa vào hoạt động.

Theo đánh giá của bà Manisha Shah, Giám đốc Cấp cao tại Tập đoàn Công nghệ MoMo, Chính phủ Việt Nam đang từng bước chuyển từ vai trò cơ quan quản lý sang đối tác đồng hành với hệ sinh thái khởi nghiệp. Theo bà, Nhà nước thậm chí đang dần đảm nhận vai trò “nhà đồng đầu tư” thông qua các quỹ đầu tư mạo hiểm và các quỹ hỗ trợ, hình thành mô hình tài chính lai (hybrid), giúp startup vượt qua giai đoạn thiếu hụt thanh khoản trong những năm đầu phát triển.

Còn theo ông Jack Nguyễn, việc Nhà nước thành lập các quỹ đầu tư mạo hiểm quốc gia hoặc quỹ đầu tư mạo hiểm tại địa phương như TP. HCM và Hà Nội sẽ không tạo ra sự cạnh tranh với khu vực tư nhân. Ngược lại, hai khu vực có thể bổ trợ cho nhau, bởi hiện Việt Nam vẫn chưa có nhiều quỹ đầu tư mạo hiểm tư nhân đủ quy mô để tạo ảnh hưởng đáng kể đến thị trường.

Tuy nhiên, theo ông, thách thức lớn nhất của mô hình này nằm ở sự khác biệt về khẩu vị rủi ro giữa khu vực công và khu vực tư. Các quỹ đầu tư tư nhân chấp nhận khả năng thất bại của startup như một phần tất yếu của hoạt động đầu tư mạo hiểm. Nếu khoản đầu tư không đạt kỳ vọng, họ sẽ rút vốn và chấp nhận thua lỗ.

Trong khi đó, khu vực công lại không được thiết kế để chấp nhận mức độ rủi ro tương tự. Theo ông Jack Nguyễn, nhiều quốc gia chỉ bắt đầu đẩy mạnh đầu tư cho đổi mới sáng tạo khi đã tích lũy được nguồn lực tài chính đủ lớn. Trung Quốc là một ví dụ khi chỉ sau nhiều năm tích lũy vốn và hoàn tất quá trình tiếp nhận công nghệ, nước này mới đẩy mạnh các chính sách hỗ trợ đầu tư mạo hiểm.

“Việt Nam đang đối mặt với mức độ rủi ro lớn hơn nhiều. Bài toán đặt ra là liệu chúng ta có thể cân bằng giữa mục tiêu thúc đẩy đổi mới sáng tạo và khả năng chấp nhận rủi ro của khu vực công hay không?”, ông nói.

Một đề xuất khác được nhiều chuyên gia đưa ra là xây dựng sàn giao dịch chuyên biệt dành cho startup trong khuôn khổ VIFC. Đây không chỉ là kênh huy động vốn mới cho các doanh nghiệp đổi mới sáng tạo mà còn góp phần hình thành cơ chế thoái vốn minh bạch cho các quỹ đầu tư mạo hiểm - yếu tố có ý nghĩa quyết định đối với khả năng thu hút dòng vốn dài hạn vào hệ sinh thái khởi nghiệp.

“Nhiều người cho rằng chỉ cần mở thêm một thị trường thì sẽ tự động có nhà đầu tư tham gia, nhưng thực tế không phải vậy. Thị trường phải có hàng hóa tốt và người mua. Nếu người mua là nhà đầu tư nhỏ lẻ thì rất nguy hiểm, vì đây là loại tài sản có mức độ rủi ro cao”, ông Jack Nguyễn cho biết.

Theo ông, quan trọng hơn cả là điều kiện thị trường hiện nay vẫn chưa thực sự thuận lợi cho việc hình thành một sàn giao dịch dành cho startup. Thanh khoản trên thị trường chứng khoán suy giảm phản ánh tâm lý phòng thủ của nhà đầu tư vẫn ở mức cao. Trong bối cảnh dòng tiền có xu hướng tìm đến các tài sản an toàn hơn, việc đưa thêm một loại tài sản có mức độ rủi ro lớn như cổ phiếu startup ra thị trường sẽ khó thu hút lực cầu nếu thiếu nhà đầu tư chuyên nghiệp và cơ chế vận hành phù hợp.