IPO kỷ lục của CXMT: Cú 'hút máu' thanh khoản làm chao đảo chứng khoán Trung Quốc

Thị trường chứng khoán Trung Quốc đang hướng mọi sự chú ý vào ChangXin Memory Technologies (CXMT) – nhà sản xuất chip nhớ lớn nhất nước này, khi doanh nghiệp chuẩn bị chính thức niêm yết trên sàn STAR Market của Sở Giao dịch Chứng khoán Thượng Hải. Tuy nhiên, bên cạnh kỳ vọng về một thương vụ lịch sử, giới đầu tư cũng ngày càng lo ngại rằng đợt IPO quy mô khổng lồ này có thể tạo ra một "cơn khát thanh khoản", hút lượng lớn dòng tiền khỏi thị trường cổ phiếu.

CXMT đã huy động thành công 8,6 tỷ USD, trở thành thương vụ IPO lớn nhất châu Á trong năm nay. Cổ phiếu của hãng dự kiến bắt đầu giao dịch vào ngày 27/7, đánh dấu một trong những sự kiện quan trọng nhất của ngành bán dẫn Trung Quốc trong nhiều năm trở lại đây.

Sự kiện diễn ra đúng thời điểm cổ phiếu công nghệ Trung Quốc vừa trải qua nhiều phiên điều chỉnh, khiến không ít nhà đầu tư lo ngại áp lực bán sẽ còn kéo dài khi các quỹ và nhà đầu tư cá nhân đồng loạt tích lũy tiền mặt để tham gia mua cổ phiếu CXMT.

Định giá có thể vượt 1.000 tỷ nhân dân tệ, buộc các quỹ đầu tư phải mua vào

Theo Tim Sun, chuyên gia nghiên cứu cấp cao tại công ty dịch vụ tài chính HashKey Group, nỗi lo lớn nhất của thị trường không nằm ở bản thân đợt IPO mà ở quy mô khổng lồ của CXMT sau khi niêm yết.

Ông dự đoán giá trị vốn hóa của doanh nghiệp có thể nhanh chóng vượt mốc 1.000 tỷ nhân dân tệ (khoảng 139 tỷ USD) chỉ trong thời gian ngắn sau khi lên sàn.

Nếu kịch bản này xảy ra, CXMT sẽ lập tức trở thành một trong những cổ phiếu vốn hóa lớn nhất trên STAR Market cũng như trong các bộ chỉ số bán dẫn của Trung Quốc.

Điều đó đồng nghĩa với việc hàng loạt quỹ đầu tư chỉ số (ETF), quỹ chủ động và các quỹ chuyên về ngành bán dẫn sẽ buộc phải cơ cấu danh mục để bổ sung cổ phiếu CXMT nhằm bám sát các chỉ số tham chiếu.

Chính kỳ vọng này đang khiến nhiều nhà đầu tư chủ động bán bớt các cổ phiếu công nghệ khác để chuẩn bị nguồn vốn, tạo sức ép lên những nhóm từng dẫn dắt đà tăng của thị trường như chip nhớ, thiết bị sản xuất bán dẫn và các doanh nghiệp hưởng lợi từ chiến lược thay thế công nghệ nhập khẩu.

Những lo ngại về thanh khoản đã phản ánh rõ trên diễn biến thị trường.

Chỉ số STAR 50, đại diện cho 50 doanh nghiệp có quy mô và thanh khoản lớn nhất trên sàn công nghệ STAR Market của Thượng Hải, đã giảm gần 20% trong quý này.

Peter Alexander, nhà sáng lập công ty tư vấn đầu tư Z-Ben Advisors, cho rằng việc chuẩn bị cho đợt IPO của CXMT đang khiến dòng tiền rời khỏi thị trường thứ cấp.

Theo ông, gần như không còn nghi ngờ gì về việc các nhà đầu tư đang bán cổ phiếu niêm yết để dành tiền mua cổ phiếu CXMT khi doanh nghiệp chính thức giao dịch.

Dù vậy, Alexander vẫn tin rằng nhu cầu dành cho cổ phiếu CXMT sẽ rất mạnh. Ông dự báo giá cổ phiếu có thể tăng vọt ngay trong phiên giao dịch đầu tiên, thậm chí tiếp tục bứt phá ở phiên thứ hai, trước khi cả cổ phiếu này lẫn toàn bộ thị trường dần tìm được trạng thái cân bằng mới.

Dù tác động của CXMT rất lớn, nhiều chuyên gia nhận định đợt IPO này chỉ đóng vai trò khuếch đại áp lực điều chỉnh vốn đã xuất hiện trên thị trường.

Theo Tim Sun, nguyên nhân cốt lõi nằm ở việc nhóm cổ phiếu công nghệ trên thị trường A-share đã thu hút lượng vốn quá lớn trong thời gian dài, khiến định giá trở nên cao và tỷ lệ sử dụng đòn bẩy tài chính tăng mạnh.

Bên cạnh đó, làn sóng điều chỉnh của các cổ phiếu bán dẫn Hàn Quốc cũng lan rộng sang toàn bộ ngành chip toàn cầu, thúc đẩy hoạt động chốt lời tại Trung Quốc.

Benjamin Cavender, Giám đốc điều hành CMR Consulting, cũng đồng tình rằng quy mô khổng lồ của thương vụ CXMT chắc chắn tạo ra áp lực thanh khoản ngắn hạn, đặc biệt đối với các cổ phiếu bán dẫn và trí tuệ nhân tạo trên STAR Market.

Tuy nhiên, theo ông, CXMT không phải là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến đợt bán tháo mà giống như chất xúc tác làm bộc lộ những lo ngại vốn đã tồn tại từ trước.

Hiệu ứng "cash call" quen thuộc sau các thương vụ IPO khổng lồ

Benjamin Cavender cho rằng hiện tượng này khá giống với cái gọi là "cash call effect", tức hiệu ứng mà nhà đầu tư bán bớt cổ phiếu đang nắm giữ để huy động tiền tham gia vào các đợt IPO được kỳ vọng cao.

Đây là hiện tượng không hiếm trên các thị trường tài chính, nhưng tại Trung Quốc tác động thường mạnh hơn do cấu trúc nhà đầu tư rất khác biệt.

Theo số liệu của HSBC, khoảng 90% giá trị giao dịch hàng ngày trên thị trường chứng khoán Trung Quốc đến từ nhà đầu tư cá nhân, trong khi tỷ lệ này tại Mỹ chỉ vào khoảng 25%.

Ngoài ra, cơ chế phân bổ cổ phiếu IPO theo hình thức gần giống "xổ số" tại Trung Quốc càng khuyến khích nhà đầu tư tích cực gom tiền để nâng cơ hội được phân bổ cổ phiếu mới.

Các chuyên gia cho rằng tác động trực tiếp đến dòng tiền nhiều khả năng sẽ chỉ diễn ra trong ngắn hạn.

Sau khi quá trình phân bổ cổ phiếu hoàn tất và CXMT chính thức giao dịch, lượng tiền mặt đã rút khỏi thị trường có thể sẽ quay trở lại các cổ phiếu niêm yết.

Tuy nhiên, Benjamin Cavender cảnh báo rằng câu chuyện sẽ khác nếu Trung Quốc tiếp tục triển khai hàng loạt thương vụ IPO quy mô cực lớn trong các lĩnh vực bán dẫn, trí tuệ nhân tạo và các doanh nghiệp được xem là "quốc gia trọng điểm".

Nếu nhà đầu tư tin rằng thị trường sẽ phải liên tục hấp thụ các đợt phát hành hàng chục tỷ USD trong tương lai, cán cân cung – cầu đối với nhóm cổ phiếu tăng trưởng cao có thể thay đổi đáng kể. Khi đó, tác động sẽ kéo dài hơn nhiều so với ảnh hưởng của riêng thương vụ CXMT.

Nguồn vốn mới giúp CXMT tăng tốc cạnh tranh với các ông lớn toàn cầu

Trong khi giới đầu tư tập trung vào tác động ngắn hạn đối với thị trường chứng khoán, Counterpoint Research lại nhìn nhận thương vụ này dưới góc độ dài hạn của ngành bán dẫn.

Theo công ty nghiên cứu này, lượng vốn khổng lồ thu được từ IPO sẽ giúp CXMT đẩy nhanh quá trình mở rộng năng lực sản xuất, đồng thời nâng cao vị thế cạnh tranh trên thị trường chip nhớ toàn cầu.

CXMT hiện là doanh nghiệp sản xuất DRAM (Dynamic Random Access Memory) lớn nhất Trung Quốc. Đây là loại bộ nhớ bán dẫn có vai trò lưu trữ dữ liệu tạm thời trong quá trình hoạt động của máy tính, điện thoại thông minh, máy chủ AI và hàng loạt thiết bị điện tử hiện đại.

Nhu cầu đối với DRAM đang tăng mạnh nhờ sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo, điện toán đám mây và trung tâm dữ liệu thế hệ mới. Vì vậy, việc CXMT có thêm nguồn vốn để mở rộng công suất được đánh giá sẽ giúp doanh nghiệp rút ngắn khoảng cách với các "gã khổng lồ" của ngành chip nhớ như Samsung, SK hynix hay Micron.

Xét trên bình diện rộng hơn, thương vụ IPO của CXMT không chỉ là một sự kiện tài chính đơn thuần mà còn phản ánh tham vọng tự chủ công nghệ của Trung Quốc trong lĩnh vực bán dẫn. Dù có thể tạo ra những biến động ngắn hạn đối với dòng tiền trên thị trường chứng khoán, sự xuất hiện của một đối thủ mới có quy mô hàng trăm tỷ USD trong ngành DRAM được kỳ vọng sẽ làm thay đổi đáng kể cục diện cạnh tranh của thị trường chip nhớ toàn cầu trong những năm tới.