Khi điểm nghẽn không còn nằm ở chính sách

Từ bức tranh doanh nghiệp 6 tháng đầu năm đến những rào cản về thể chế, tiếp cận vốn và môi trường kinh doanh, ông Phạm Ngọc Thạch, Phó Trưởng ban Pháp chế VCCI, đã trao đổi với Tạp chí Đầu tư Tài chính về các điểm nghẽn cần sớm được tháo gỡ để khơi thông động lực phát triển của khu vực doanh nghiệp.

Niềm tin trở lại, thách thức vẫn hiện hữu

- 6 tháng đầu năm, cả nước có gần 111.000 doanh nghiệp thành lập mới, tăng mạnh so với cùng kỳ năm trước. Theo ông, kết quả này phản ánh điều gì và các chính sách cải cách thể chế sẽ tạo động lực như thế nào cho cộng đồng doanh nghiệp trong 6 tháng cuối năm?

Ông Phạm Ngọc Thạch: Đây là một tín hiệu rất tích cực đối với cộng đồng doanh nghiệp. Theo quan sát của VCCI, kết quả này trước hết đến từ hàng loạt chủ trương, chính sách mới của Đảng và Nhà nước nhằm thúc đẩy phát triển khu vực kinh tế tư nhân.

Đặc biệt, Nghị quyết 68 của Bộ Chính trị cùng các chương trình hành động của Quốc hội và Chính phủ đã tạo ra những thay đổi rất rõ về môi trường thể chế. Khung chính sách hỗ trợ doanh nghiệp gia nhập thị trường ngày càng hoàn thiện, từ các chính sách ưu đãi về thuế, hỗ trợ doanh nghiệp mới thành lập cho đến những chương trình đồng hành cùng doanh nghiệp trong quá trình hoạt động.

Bên cạnh đó, nhiều chương trình hỗ trợ khác cũng đã được triển khai đồng bộ, góp phần tạo nên một bầu không khí khởi nghiệp tích cực hơn, khuyến khích người dân mạnh dạn thành lập doanh nghiệp. Điều đáng ghi nhận là thời gian qua, Quốc hội, Chính phủ cùng các bộ, ngành đã rất quyết liệt trong việc rà soát, tháo gỡ các điểm nghẽn về thể chế cũng như giải quyết những khó khăn mà doanh nghiệp đang gặp phải.

Chính những động thái này đã góp phần củng cố niềm tin của cộng đồng doanh nghiệp, tạo động lực thúc đẩy số lượng doanh nghiệp thành lập mới tăng lên đáng kể trong 6 tháng đầu năm. Chúng tôi cho rằng xu hướng cải cách thể chế sẽ tiếp tục được đẩy mạnh trong thời gian tới.

Hiện nay, Quốc hội và Chính phủ đang triển khai rất quyết liệt các chỉ đạo của Trung ương về phát triển kinh tế tư nhân. Điều này thể hiện rõ qua việc đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, cắt giảm điều kiện kinh doanh và hoàn thiện hệ thống pháp luật theo hướng thuận lợi hơn cho hoạt động đầu tư, kinh doanh. Những chuyển biến này sẽ tiếp tục tạo môi trường kinh doanh thông thoáng hơn, giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp và khuyến khích nhiều doanh nghiệp mới gia nhập thị trường trong nửa cuối năm.

- Dù kinh tế tăng trưởng tích cực, số doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường vẫn ở mức cao. Theo ông, đâu là nguyên nhân?

Ông Phạm Ngọc Thạch: Có thể thấy bức tranh doanh nghiệp 6 tháng đầu năm tồn tại hai gam màu khá đối lập. Một mặt, số doanh nghiệp thành lập mới và quay trở lại hoạt động đều tăng. Nhưng mặt khác, số doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường cũng vẫn rất lớn. Điều đó cho thấy niềm tin của cộng đồng doanh nghiệp đang dần phục hồi, song quá trình phục hồi vẫn chưa thực sự vững chắc.

Nguyên nhân đầu tiên đến từ bối cảnh kinh tế thế giới còn nhiều bất ổn. Các biến động về địa chính trị, xung đột thương mại, lạm phát, lãi suất và đặc biệt là các chính sách thuế quan mới của Mỹ đang tạo áp lực rất lớn đối với doanh nghiệp xuất khẩu cũng như các doanh nghiệp nằm trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Trong nước, dù Chính phủ đã có nhiều giải pháp hỗ trợ, nhưng nhiều doanh nghiệp vẫn chưa thể phục hồi hoàn toàn sau giai đoạn khó khăn kéo dài. Khả năng tích lũy tài chính còn yếu, sức chống chịu hạn chế, trong khi chi phí đầu vào vẫn ở mức cao. Bên cạnh đó, nhiều điểm nghẽn về thể chế và môi trường kinh doanh vẫn chưa được xử lý triệt để, khiến doanh nghiệp gặp khó khăn trong việc mở rộng đầu tư cũng như duy trì hoạt động

- Từ kỳ vọng chính sách đến hiệu quả thực thi Vậy, đâu là những điểm nghẽn lớn nhất mà doanh nghiệp đang phải đối mặt hiện nay, thưa ông?

Ông Phạm Ngọc Thạch: Qua tổng hợp ý kiến của cộng đồng doanh nghiệp, chúng tôi thấy có ba nhóm khó khăn nổi bật.

Thứ nhất là những bất cập về thể chế và hệ thống pháp luật. Trong thời gian qua, Chính phủ đã rất quyết liệt sửa đổi nhiều luật nhằm tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp. Tuy nhiên, trên thực tế vẫn còn tình trạng quy định giữa các luật chưa đồng bộ, văn bản hướng dẫn ban hành chậm hoặc thiếu thống nhất giữa các cơ quan. Điều doanh nghiệp lo ngại nhất là tính ổn định và khả năng dự báo của chính sách. Một chính sách thay đổi quá nhanh hoặc thiếu lộ trình chuyển tiếp sẽ khiến doanh nghiệp rất khó xây dựng kế hoạch đầu tư dài hạn.

Thứ hai là vấn đề tiếp cận vốn. Lãi suất đã giảm so với trước, nhưng nhiều doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, vẫn rất khó vay vốn do thiếu tài sản bảo đảm hoặc chưa đáp ứng được các điều kiện tín dụng.

Trong khi đó, thị trường vốn, nhất là thị trường trái phiếu doanh nghiệp, vẫn chưa thực sự phục hồi để trở thành kênh huy động vốn trung và dài hạn hiệu quả. Điểm nghẽn thứ ba là khâu thực thi chính sách.

Đây là vấn đề doanh nghiệp phản ánh rất nhiều trong thời gian qua. Không ít trường hợp chủ trương của Trung ương rất đúng, quy định pháp luật cũng đã khá rõ, nhưng khi triển khai ở địa phương lại phát sinh thêm thủ tục, yêu cầu hồ sơ hoặc cách hiểu khác nhau. Có những việc doanh nghiệp phải đi lại rất nhiều lần mới hoàn thành được một thủ tục hành chính. Điều này không chỉ làm tăng chi phí mà còn làm mất cơ hội kinh doanh.

Doanh nghiệp cần nhất hiện nay không chỉ là thêm các gói hỗ trợ

- Theo ông, đâu là giải pháp quan trọng nhất để hỗ trợ doanh nghiệp trong thời gian tới?

Ông Phạm Ngọc Thạch: Tôi cho rằng điều doanh nghiệp cần nhất hiện nay không chỉ là thêm các gói hỗ trợ, mà là một môi trường kinh doanh ổn định, minh bạch và có khả năng dự báo. Doanh nghiệp hoàn toàn có thể tự vươn lên nếu họ nhìn thấy một khuôn khổ chính sách ổn định trong trung và dài hạn.

Vì vậy, cùng với việc tiếp tục cải cách thủ tục hành chính, cần đẩy nhanh việc hoàn thiện thể chế, bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật và nâng cao trách nhiệm trong tổ chức thực thi.

Đặc biệt, cần tiếp tục cắt giảm những thủ tục không cần thiết, xử lý dứt điểm tình trạng đùn đẩy, né tránh trách nhiệm và nâng cao hiệu quả phối hợp giữa các bộ, ngành và địa phương. Khi những điểm nghẽn này được tháo gỡ, tôi tin rằng khu vực doanh nghiệp sẽ có thêm động lực để mở rộng đầu tư, tạo việc làm và đóng góp tích cực hơn vào mục tiêu tăng trưởng cao của nền kinh tế.

= Nghị quyết 68 đã tạo ra những kỳ vọng gì cho cộng đồng doanh nghiệp và cần làm gì để khu vực doanh nghiệp phát huy vai trò động lực tăng trưởng trong thời gian tới, thưa ông?

Ông Phạm Ngọc Thạch: Có thể nói Nghị quyết 68 đã tạo ra tâm lý rất tích cực trong cộng đồng doanh nghiệp. Đây không chỉ là một nghị quyết về phát triển kinh tế tư nhân mà còn thể hiện rất rõ quan điểm của Đảng và Nhà nước về việc coi doanh nghiệp tư nhân là một động lực quan trọng của nền kinh tế.

Điều doanh nghiệp kỳ vọng không chỉ nằm ở các chính sách hỗ trợ cụ thể mà còn ở tinh thần cải cách thể chế được thể hiện trong nghị quyết. Nếu những chủ trương này được triển khai đồng bộ và quyết liệt, niềm tin của doanh nghiệp sẽ được củng cố rất mạnh.

Tuy nhiên, từ chủ trương đến thực tiễn vẫn còn một khoảng cách nhất định. Điều doanh nghiệp mong muốn nhất hiện nay là các chính sách được cụ thể hóa nhanh hơn và được thực thi thống nhất ở tất cả các cấp.

Theo tôi, vấn đề hiện nay không còn nằm nhiều ở việc thiếu chính sách mà nằm ở khâu thực thi. Doanh nghiệp không chỉ cần một chính sách tốt mà còn cần một bộ máy thực thi hiệu quả. Nếu quá trình thực hiện còn chậm hoặc thiếu thống nhất thì chi phí của doanh nghiệp sẽ tiếp tục tăng lên, làm giảm hiệu quả của chính sách.

Trân trọng cảm ơn ông!