Khi tỷ trọng Việt Nam trong FTSE Emerging All Cap tăng lên, thị trường sẽ thay đổi ra sao?

Nếu tỷ trọng Việt Nam trong FTSE Emerging All Cap thực sự tăng từ 0,329% lên khoảng 0,49%, "miếng bánh" dành cho cổ phiếu Việt Nam trong dòng vốn thụ động có thể lớn thêm gần 49%.

Tuy nhiên, có một ranh giới cần làm rõ. Mức 0,329% xuất hiện trong tài liệu của FTSE Russell liên quan quá trình tái phân loại Việt Nam. Trong khi đó, con số khoảng 0,49% được Phó chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước Bùi Hoàng Hải đề cập ngày 22/8 và sau đó được Vietcap sử dụng trong cập nhật dòng vốn. Trong các tài liệu FTSE công khai đến 23/8, chưa có bảng trọng số mới ghi trực tiếp Việt Nam ở mức 0,49%.

Từ 534 triệu USD lên gần 800 triệu USD chỉ riêng tại Vanguard

Một trong những cách rõ ràng nhất để hình dung tác động của thay đổi trọng số là nhìn vào Vanguard Emerging Markets Stock Index Fund - cấu trúc quỹ mà ETF VWO là một lớp chứng chỉ quỹ và bám FTSE Emerging Markets All Cap China A Inclusion Index.

Tại ngày 31/7/2026, tổng tài sản ròng của cấu trúc quỹ này đạt khoảng 162,3 tỷ USD. Với tỷ trọng Việt Nam 0,329%, phần tài sản hàm ý dành cho Việt Nam vào khoảng 534 triệu USD. Nếu tỷ trọng tăng lên 0,49%, con số này sẽ lên gần 795 triệu USD.

Như vậy, chỉ riêng thay đổi từ 0,329% lên 0,49% đã tương ứng với khoảng 261 triệu USD phân bổ bổ sung cho Việt Nam trong một cấu trúc quỹ có quy mô 162,3 tỷ USD.

Đây là phép tính có nền tảng chắc chắn hơn việc lấy toàn bộ khoảng 1,4 nghìn tỷ USD tài sản "liên quan FTSE" rồi nhân với mức tăng 0,161 điểm phần trăm. Lý do là số tài sản khổng lồ này nằm trong nhiều sản phẩm khác nhau, từ FTSE Emerging, FTSE Global All Cap, FTSE All-World đến các biến thể loại trừ Mỹ. Mỗi chỉ số có trọng số Việt Nam và phạm vi cổ phiếu khác nhau.

Quy mô vốn thực tế của toàn bộ hệ sinh thái chịu tác động do đó có thể lớn hơn 261 triệu USD. Song, hiện chưa có đủ dữ liệu công khai để xác định một cách nhất quán mà không gặp vấn đề trùng lặp giữa quỹ mẹ, lớp chứng chỉ quỹ hoặc các chỉ số tham chiếu khác nhau.

Nếu sử dụng cơ cấu phân bổ cổ phiếu trong mô hình của Yuanta làm đại diện và áp vào 261 triệu USD tăng thêm nói trên, VIC tiếp tục là cổ phiếu hưởng lợi áp đảo về giá trị tuyệt đối. Ước tính, phần vốn mua bổ sung dành cho VIC có thể vào khoảng 96,6 triệu USD, VHM khoảng 30,3 triệu USD, HPG khoảng 14,9 triệu USD. Các vị trí tiếp theo gồm VPB khoảng 9,8 triệu USD, MSN khoảng 9,6 triệu USD, FPT khoảng 9,4 triệu USD và VCB khoảng 9 triệu USD.

Đây không phải số tiền Vanguard đã công bố sẽ mua từng cổ phiếu. FTSE không công khai đầy đủ trọng số từng chứng khoán trong thông báo ngày 21/8. Việc phân bổ ở trên được ước tính dựa trên cơ cấu dòng tiền của Yuanta – báo cáo sử dụng dữ liệu đến cuối tháng 7 và dự báo đúng danh sách 27 cổ phiếu cuối cùng được FTSE đưa vào FTSE Global All Cap.

VIC nổi bật bởi cổ phiếu này chiếm tỷ trọng rất lớn trong phần vốn hóa Việt Nam có thể đầu tư. FTSE không dùng vốn hóa toàn phần đơn thuần mà điều chỉnh theo tỷ lệ tự do chuyển nhượng, khả năng tiếp cận của nhà đầu tư quốc tế và các giới hạn sở hữu nước ngoài. Do đó, thứ hạng dòng tiền không nhất thiết trùng với thứ hạng vốn hóa trên sàn.

VHM đứng thứ hai, trong khi HPG là cổ phiếu ngoài hệ sinh thái Vingroup hưởng lợi rõ nhất. HPG còn được xếp vào nhóm Mid Cap và cùng các cổ phiếu vốn hóa lớn, trung bình khác có thể xuất hiện trong phạm vi của nhiều chỉ số hơn FTSE Emerging All Cap.

VIC thắng về tiền, MCH thắng thanh khoản, VPB thắng vị thế

Nếu chỉ nhìn lượng USD tuyệt đối, VIC gần như không có đối thủ. Nhưng tác động kỹ thuật lên giá còn phụ thuộc lượng tiền đó lớn đến đâu so với thanh khoản bình quân của từng cổ phiếu.

Đó là lý do MCH trở nên đáng chú ý. Theo cách phân bổ trên, phần vốn mua thêm dành cho MCH chỉ khoảng 6,1 triệu USD, nhỏ hơn VIC gần 16 lần. Tuy nhiên, Yuanta ghi nhận giá trị giao dịch bình quân 20 phiên của MCH chỉ khoảng 1,65 triệu USD/ngày.

Như vậy, lượng cầu bổ sung do riêng thay đổi trọng số có thể tương đương khoảng 3,7 ngày thanh khoản bình quân 20 phiên của MCH. Với VIC, sử dụng cùng dữ liệu thanh khoản 20 phiên của Yuanta, con số tương ứng vào khoảng 3,3 ngày.

Vì vậy, VIC có thể là người thắng tuyệt đối, còn MCH lại là một trong những cổ phiếu chịu cú sốc cầu lớn nhất nếu đặt lượng mua của quỹ bên cạnh khả năng hấp thụ của thị trường.

Đó cũng là lý do không thể đồng nhất "được mua nhiều nhất" với "giá sẽ tăng mạnh nhất". Một cổ phiếu lớn có thể nhận hàng chục triệu USD nhưng thanh khoản đủ sâu để hấp thụ. Ngược lại, vài triệu USD đổ vào một cổ phiếu giao dịch mỏng có thể tạo ra tác động cung - cầu mạnh hơn nhiều.

Một trường hợp khác là VPB. Trong danh sách dự kiến 23 cổ phiếu của FTSE hồi tháng 4, VPB chưa xuất hiện. Nhưng đến kết quả ngày 21/8, cổ phiếu này không chỉ được đưa vào FTSE Global All Cap mà còn được xếp thẳng vào nhóm Mid Cap cùng BID và HPG.

Sự thay đổi này quan trọng bởi Mid Cap có phạm vi tiếp cận rộng hơn Small Cap. Ngoài Emerging All Cap, cổ phiếu còn có khả năng được nắm giữ bởi những sản phẩm bám các chỉ số chỉ gồm nhóm vốn hóa lớn và trung bình như FTSE Emerging hay FTSE All-World.

Do đó, khoảng 9,8 triệu USD mua thêm tính theo phép phân bổ từ Vanguard chỉ phản ánh một phần lợi ích của VPB. Giá trị thực của việc thay đổi trạng thái nằm ở việc cổ phiếu bước vào phạm vi của nhiều bộ chỉ số hơn.

Dù vậy, yếu tố bất ngờ cũng cần được nhìn đúng mức. Trước kỳ rà soát ngày 21/8, Vietcap đã dự báo VPB có thể được xếp Mid Cap. Nhiều cổ phiếu mới khác cũng đã xuất hiện trong dự báo của các công ty chứng khoán. Vì vậy, VPB là bất ngờ lớn nếu so với danh sách FTSE tháng 4, nhưng không hoàn toàn bất ngờ đối với thị trường ngay trước ngày công bố.

Ở chiều ngược lại, một số cổ phiếu không đạt phân hạng cao như kỳ vọng. FPT từ Mid Cap trong danh sách dự kiến trước đó xuống Small Cap trong kết quả cuối, trong khi STB, MCH và VPL cũng chỉ được phân loại Small Cap thay vì Mid Cap như một số dự báo.

Việc tỷ trọng Việt Nam có thể tăng lên 0,49% cũng không đơn giản chỉ vì số cổ phiếu trong FTSE Emerging All Cap tăng từ 23 lên 27. Danh mục cuối có chín cổ phiếu mới vào nhưng đồng thời năm cổ phiếu cũ rời rổ. Trọng số quốc gia còn phụ thuộc biến động giá, số lượng cổ phiếu lưu hành, tỷ lệ tự do chuyển nhượng, giới hạn sở hữu nước ngoài và thay đổi quy mô của toàn bộ chỉ số Emerging All Cap.

Ngoài ra, khi các thị trường thành viên khác được tái cơ cấu, mẫu số của chỉ số cũng thay đổi. Vì vậy, tỷ trọng Việt Nam có thể tăng ngay cả khi vốn hóa có thể đầu tư của Việt Nam không tăng đủ 48,9%.