Kho dầu dự trữ toàn cầu suy kiệt, châu Á là 'điểm nóng'

Kho dầu dự trữ toàn cầu cạn nhanh

Sự sụt giảm nhanh chóng của lượng tồn kho đồng nghĩa nguy cơ thiếu hụt nghiêm trọng và những đợt tăng giá cực đoan đang ngày càng đến gần, khiến các chính phủ và doanh nghiệp gần như không còn nhiều công cụ để giảm thiểu tác động từ việc mất hơn 1 tỷ thùng dầu nguồn cung, chỉ 2 tháng sau khi eo biển Hormuz rơi vào tình trạng gần như đóng cửa.

Đà cạn kiệt mạnh mẽ này cũng khiến thị trường dầu mỏ toàn cầu trở nên mong manh hơn trong thời gian dài, ngay cả khi xung đột kết thúc, bởi khả năng chống chịu trước các cú sốc trong tương lai sẽ suy giảm đáng kể.

Theo ước tính của Morgan Stanley, lượng dầu dự trữ toàn cầu đã giảm khoảng 4,8 triệu thùng/ngày trong giai đoạn từ ngày 1/3 - 25/4, vượt xa mọi mức giảm theo quý từng được ghi nhận trong dữ liệu của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA). Dầu thô chiếm gần 60% mức sụt giảm, phần còn lại là các sản phẩm nhiên liệu tinh chế.

Điều đáng lo ngại là hệ thống năng lượng toàn cầu luôn cần duy trì một lượng dầu tối thiểu để vận hành, đồng nghĩa “mức tối thiểu vận hành” sẽ xuất hiện từ rất lâu trước khi lượng tồn kho thực sự về 0, theo bà Natasha Kaneva, Giám đốc nghiên cứu hàng hóa toàn cầu tại JPMorgan Chase & Co.

“Lượng dự trữ đang đóng vai trò như bộ giảm xóc của hệ thống dầu mỏ toàn cầu. Nhưng không phải thùng dầu nào cũng có thể được khai thác”, bà Kaneva nhận định.

Theo Goldman Sachs, một số dấu hiệu gần đây cho thấy tốc độ suy giảm tồn kho có thể đã chậm lại phần nào nhờ nhu cầu yếu hơn từ Trung Quốc, quốc gia nhập khẩu dầu lớn nhất thế giới, qua đó giúp nguồn cung còn lại dành cho các khách hàng khác nhiều hơn. Tuy nhiên, ngân hàng này cảnh báo lượng dầu tồn kho toàn cầu hiện đã tiến sát mức thấp nhất kể từ năm 2018.

Việc ước tính lượng dự trữ dầu toàn cầu vốn cần dựa vào nhiều yếu tố. Một phần lớn nằm trong các kho dự trữ chiến lược do chính phủ kiểm soát trực tiếp hoặc yêu cầu doanh nghiệp duy trì để có thể giải phóng khi khẩn cấp. Bên cạnh đó còn có lượng lớn dầu thương mại được nắm giữ bởi các nhà sản xuất, nhà máy lọc dầu, thương nhân và nhà phân phối như một phần hoạt động kinh doanh thường ngày.

Những điểm nóng đáng lo ngại nhất hiện tập trung ở một số quốc gia châu Á phụ thuộc lớn vào nhập khẩu nhiên liệu. Các nhà giao dịch cảnh báo Indonesia, Pakistan và Philippines là những khu vực dễ tổn thương nhất, có nguy cơ rơi xuống mức dự trữ nguy cấp chỉ trong vòng khoảng một tháng.

Trong khi đó, các nền kinh tế lớn hơn trong khu vực, đặc biệt là Trung Quốc, hiện vẫn duy trì trạng thái tương đối ổn định. Tuy nhiên, tại châu Âu, lượng dự trữ nhiên liệu máy bay cũng đang giảm nhanh đúng vào thời điểm mùa du lịch hè sắp bắt đầu, và nhiều nhà phân tích dự báo mức tồn kho có thể chạm ngưỡng nguy hiểm ngay trong tháng 6.

Tiến sát mức "báo động đỏ"

Bà Kaneva của JPMorgan cảnh báo lượng dự trữ dầu tại các quốc gia thuộc Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) có thể rơi vào “mức căng thẳng vận hành” ngay đầu tháng tới nếu eo biển Hormuz không được mở lại, trước khi chạm “mức tối thiểu vận hành” vào tháng 9.

Đó là thời điểm lượng dầu còn lại không còn đủ để duy trì hoạt động bình thường của các đường ống, bể chứa và cảng xuất khẩu.

Mỹ, quốc gia hiện đóng vai trò nhà cung cấp cuối cùng của thế giới, cũng đã tiêu hao đáng kể lượng dự trữ dầu thô và nhiên liệu trong nước xuống dưới mức trung bình lịch sử do xuất khẩu tăng mạnh. Theo dữ liệu chính phủ Mỹ, lượng dầu dự trữ, bao gồm cả Kho Dự trữ Dầu mỏ Chiến lược (SPR), đã giảm liên tiếp trong 4 tuần.

Tồn kho nhiên liệu chưng cất của Mỹ hiện ở mức thấp nhất kể từ năm 2005, trong khi dự trữ xăng đang dao động gần mức thấp nhất theo mùa kể từ năm 2014.

Dù các công ty khai thác dầu khí Mỹ đã bắt đầu tăng sản lượng, nhiều lãnh đạo ngành vẫn cảnh báo lượng tồn kho có khả năng tiếp tục giảm trong ngắn hạn. Ngay cả khi tuyến vận tải tại Hormuz được khôi phục, sản lượng và hoạt động vận chuyển ở khu vực Vịnh khó có thể trở lại bình thường nhanh chóng, buộc người tiêu dùng tiếp tục phải khai thác sâu hơn vào các bể dự trữ.

Xung đột hiện nay đã đẩy giá dầu thô và các loại nhiên liệu chủ chốt tăng vọt, làm gia tăng nguy cơ lạm phát và suy thoái kinh tế toàn cầu. Tại Ấn Độ, tình trạng thiếu khí dầu mỏ hóa lỏng (LPG) đã xuất hiện; nhiều hãng hàng không phải hủy chuyến bay, còn người lái xe tại Mỹ phải đối mặt với giá xăng leo thang mạnh.

Nhu cầu tiêu thụ dầu toàn cầu đã giảm đáng kể, một phần do gián đoạn nguồn cung và một phần do giá tăng quá cao. Tuy nhiên, khi lượng tồn kho tiến gần ngưỡng nguy cấp, nhiều nhà phân tích và lãnh đạo doanh nghiệp cảnh báo giá dầu có thể phải tăng lên mức đủ lớn để “bóp nghẹt” nhu cầu nhằm tái cân bằng thị trường.

Ông Frederic Lasserre, Trưởng bộ phận nghiên cứu của công ty giao dịch năng lượng Gunvor Group, cho rằng các quốc gia châu Á như Pakistan, Indonesia hay Philippines có thể là những nơi đầu tiên rơi vào khủng hoảng nhiên liệu.

“Nếu eo biển Hormuz không được mở lại vào đầu tháng 6, một số nền kinh tế châu Á sẽ phải hứng chịu cú sốc vĩ mô do thiếu hụt dầu diesel, trong khi châu Âu có thể còn thêm khoảng một tháng trước khi tình hình vượt ngoài tầm kiểm soát”, ông nói.

Tuy vậy, một số nhà phân tích và nhà giao dịch cho rằng ngưỡng căng thẳng thực tế có thể thấp hơn ước tính của JPMorgan, đồng nghĩa thị trường vẫn còn một phần vùng đệm nhất định. Ngoài ra, việc nhu cầu tiếp tục suy giảm cũng có thể giúp giảm áp lực lên hệ thống. JPMorgan hiện giả định nhu cầu dầu toàn cầu sẽ giảm 5,6 triệu thùng/ngày trong giai đoạn từ tháng 6 đến tháng 9.

Châu Á chịu áp lực lớn nhất

Dù châu Á là khu vực chịu ảnh hưởng nặng nề nhất từ sự gián đoạn nguồn cung Trung Đông, lượng dự trữ tại một số nền kinh tế lớn vẫn được duy trì khá tốt. Trung Quốc và Hàn Quốc hiện có mức tồn kho đủ cao để cân nhắc nối lại xuất khẩu các sản phẩm dầu tinh chế vốn từng bị hạn chế.

Tại Singapore, trung tâm lưu trữ nhiên liệu lớn của khu vực, lượng tồn kho gần đây thậm chí còn cao hơn mức trung bình theo mùa. Theo công ty phân tích không gian địa lý Kayrros, lượng dự trữ dầu thô của Trung Quốc vẫn rất mạnh, thậm chí còn tăng trong thời gian chiến tranh diễn ra.

Quá trình chuyển đổi năng lượng cũng khiến một số quốc gia có thể không cần duy trì lượng nhiên liệu lớn như trước. Tại Trung Quốc, vai trò của xăng và dầu diesel đang suy giảm khi nước này điện khí hóa mạnh đội xe ô tô và xe tải.

Tuy nhiên, theo đồng sáng lập Kayrros Antoine Halff, lượng tồn kho dầu tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương ngoài Trung Quốc đã giảm khoảng 70 triệu thùng kể từ khi xung đột nổ ra.

Kayrros cho biết lượng tồn kho tại Nhật Bản và Ấn Độ hiện ở mức thấp nhất theo mùa trong ít nhất 10 năm, giảm lần lượt 50% và 10% kể từ đầu chiến sự. Goldman Sachs cũng cảnh báo nguồn cung naphtha và LPG của khu vực, hai nguyên liệu quan trọng cho ngành hóa dầu, đang chịu tác động đặc biệt nghiêm trọng.

Một số quan chức châu Á cho rằng lượng dự trữ hiện tại vẫn đủ dùng trong ngắn hạn. Bộ trưởng Dầu mỏ Pakistan cuối tháng 4 cho biết nước này còn khoảng 20 ngày dự trữ thương mại đối với các sản phẩm lọc dầu. Bộ Dầu mỏ Ấn Độ ngày 3/5 cũng khẳng định các nhà máy lọc dầu vẫn có đủ dầu thô, dù nhiều doanh nghiệp nhà nước thừa nhận đã tiêu hao lượng lớn tồn kho.

Trong khi đó, dầu diesel, “mạch máu” của nền kinh tế toàn cầu, cũng đang đứng trước nguy cơ khan hiếm nghiêm trọng. Theo ông Xavier Tang, chuyên gia phân tích cấp cao tại Vortexa Ltd., những quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề nhất là các nước có sản lượng dầu nội địa và công suất lọc dầu hạn chế.