Kinh tế khó bứt tốc nếu chỉ dựa vào 'chân thuận' ngân hàng

Linh hoạt giữa nhiều sức ép

Trong bối cảnh thị trường vốn đang từng bước hoàn thiện, hệ thống ngân hàng tiếp tục khẳng định vai trò là “huyết mạch” cung ứng vốn chủ lực của nền kinh tế. Với tỷ lệ tín dụng/GDP đạt mốc 146% cùng mức tăng trưởng tín dụng hai chữ số trong nhiều năm, dòng vốn ngân hàng đang làm nhiệm vụ “bà đỡ”, tạo động lực thúc đẩy sự bứt phá của hàng loạt dự án đầu tư, sản xuất và hạ tầng cũng như các dự án kinh tế lớn.

Trao đổi với Tạp chí Đầu tư Tài chính - VietnamFinance, ông Nguyễn Minh Tuấn, CEO AFA Capital nhận định sẽ là thiếu sót nếu chỉ nhìn vào những con số giải ngân tín dụng hay coi ngành ngân hàng đơn thuần là “cánh tay đắc lực” cung cấp vốn. Bức tranh toàn cảnh và dài hạn hơn nằm ở việc ngành ngân hàng kiến tạo một nền tảng kinh tế vĩ mô vững chắc.

“Việt Nam là một nền kinh tế có độ mở cao, phụ thuộc nhiều vào xuất khẩu và thu hút dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI). Trong bối cảnh đó, mục tiêu tối thượng và quan trọng nhất của chính sách tiền tệ chính là kiểm soát lạm phát và ổn định giá trị đồng tiền. Bởi sẽ không có nhà đầu tư nào dám rót vốn vào một quốc gia có mức độ lạm phát cao, đồng tiền mất giá nhanh và tỷ giá biến động liên tục. Bằng việc kiểm soát tốt các yếu tố này, Ngân hàng Nhà nước và ngành ngân hàng đang làm rất tốt nhiệm vụ tạo ra một nền tảng cơ bản, an toàn để nền kinh tế phát triển bền vững”, ông nhấn mạnh.

Ông Tuấn cho rằng dấu ấn rõ nét nhất của ngành ngân hàng trong giai đoạn hiện nay nằm ở sự linh hoạt. Thay vì bơm vốn diện rộng, chính sách tiền tệ vẫn tiếp tục mở rộng nhưng có trọng điểm, hướng vào các lĩnh vực thiết yếu, các dự án bất động sản khu công nghiệp, nhà ở xã hội hay mới đây nhất tháo gỡ giới hạn (room) tín dụng cho những dự án thực sự hiệu quả. Cùng với đó, những động thái như nới tỷ lệ LDR (tỷ lệ dư nợ cho vay so với tổng tiền gửi) cũng là những giải pháp kỹ thuật, linh hoạt điều chỉnh để quản trị rủi ro thanh khoản ngắn hạn cho hệ thống, giúp tháo gỡ điểm nghẽn dòng tiền.

Bên cạnh sự linh hoạt đó là câu chuyện về quản trị rủi ro. Theo đại diện AFA Capital, việc theo đuổi mục tiêu tăng trưởng hai chữ số giữa một thế giới còn nhiều biến động chắc chắn phải đi kèm rủi ro. Song, né tránh rủi ro đồng nghĩa với việc Việt Nam chọn đứng im và không tăng trưởng.

Ông Tuấn cho rằng bản chất của quản trị rủi ro không phải là “ngăn sông cấm chợ” mà là sự linh hoạt điều hướng, “chỗ nào căng thì nới, chỗ nào rủi ro thì siết”. “Và hệ thống ngân hàng đang vận hành theo đúng tinh thần đó, tức rủi ro nằm ở đâu thì chúng ta xử lý ở đó nhưng vẫn không chệch khỏi mục tiêu chung là tăng trưởng kinh tế”, ông Tuấn nhận định.

Đặc biệt, đại diện AFA Capital nhấn mạnh khả năng chống chịu rủi ro của hệ thống ngân hàng hiện nay đã kiên cố hơn rất nhiều so với chu kỳ trước. Sự nâng cấp vượt bậc về năng lực quản trị rủi ro và sức chống chịu của các ngân hàng thương mại có đóng góp không nhỏ từ tiến trình chuyển đổi số.

Cần thêm một “chân thuận”

Khách quan nhìn nhận, ngành ngân hàng đã và đang hoàn thành rất tốt vai trò “người giữ nhịp” vĩ mô, linh hoạt điều tiết dòng tiền để hỗ trợ nền kinh tế vượt qua những giai đoạn khó khăn nhất. Tuy nhiên, việc duy trì thói quen phụ thuộc quá lớn vào dòng vốn tín dụng đang làm tích tụ những rủi ro hệ thống không thể xem nhẹ.

Trong một sự kiện gần đây, bà Đặng Nguyệt Minh, Giám đốc Nghiên cứu, Công ty Quản lý Quỹ Dragon Capital cũng khẳng định “Việt Nam không thể xây dựng nền kinh tế 40 năm bằng nguồn vốn 12 tháng”. Đồng thời, bà cho rằng Việt Nam chỉ có thể “dựa dẫm” vào hệ thống ngân hàng thêm từ 3 đến 5 năm nữa.

Theo bà, vai trò của hệ thống ngân hàng trong tương lai cần được dịch chuyển giống như tại các thị trường phát triển, đó là lui về đảm nhận các vai trò mang tính thanh toán: cung cấp nguồn vốn ngắn hạn, vốn lưu động cho doanh nghiệp và cho vay tiêu dùng. Phần vốn dài hạn phục vụ cho đầu tư hạ tầng và mở rộng quy mô sản xuất bắt buộc phải được khơi thông qua thị trường vốn (thị trường trái phiếu và cổ phiếu) nhằm đảm bảo sự phát triển bền vững.

Cùng góc nhìn, ông Nguyễn Minh Tuấn đưa ra một phép ví von thú vị: tín dụng ngân hàng là “chân thuận” của nền kinh tế và mục tiêu tăng trưởng hai chữ số giống như việc tham gia World Cup.

Theo ông Tuấn, nhiều năm qua, chiếc “chân thuận” này đã phải bao trọn mọi vị trí trên sân, từ rê dắt, kiến tạo đến dứt điểm, đẩy dư nợ tín dụng lên mức 146% GDP. Để tiến sâu vào những giải đấu lớn, nền kinh tế buộc phải bứt tốc và ghi bàn nhiều gấp đôi. Thế nhưng, áp lực khắt khe này lại ập đến đúng lúc chiếc chân thuận đang bộc lộ rõ dấu hiệu quá tải. Nếu tiếp tục lạm dụng và để chiếc chân này gặp chấn thương, toàn bộ nền kinh tế sẽ phải trả giá bằng việc “ngồi ngoài sân” giống như bài học năm 2011.

“Chúng ta không thể thi đấu sòng phẳng nếu chiếc ‘chân không thuận’, tức thị trường vốn dài hạn cứ mãi teo tóp. Việc rèn luyện và mở rộng thị trường vốn để ‘chia lửa’ cho hệ thống ngân hàng giờ đây là bệ phóng cốt lõi để khơi thông những dòng tiền lớn, biến mục tiêu tăng trưởng hai chữ số thành hiện thực”, ông Tuấn nhấn mạnh.

Về giải pháp phát triển thị trường vốn, theo ông Tuấn, để đạt được mục tiêu đưa quy mô thị trường chứng khoán lên 120% GDP và thị trường trái phiếu đạt trên 56% GDP vào năm 2030, các giải pháp chiến lược cần tập trung vào bốn trụ cột chính.

Trụ cột đầu tiên là đa dạng hóa cấu trúc nhà đầu tư. Hiện tại, nhà đầu tư cá nhân vẫn chiếm 80% giá trị giao dịch, dẫn đến tính biến động cao. Chính phủ định hướng thúc đẩy các nhà đầu tư tổ chức thông qua việc phát triển ngành quỹ và các quỹ hưu trí tự nguyện. Mục tiêu tăng số lượng nhà đầu tư tham gia chứng chỉ quỹ gấp 5 lần vào năm 2030.

Tiếp đến là thúc đẩy hội nhập và nâng hạng thị trường. Sự kiện FTSE Russell chính thức nâng hạng thị trường Việt Nam lên nhóm thị trường mới nổi thứ cấp vào ngày 21/5/2026 là cột mốc quan trọng. Việc tiếp tục cải thiện hạ tầng giao dịch, triển khai cơ chế thanh toán bù trừ trung tâm (CCP) và loại bỏ yêu cầu ký quỹ trước (pre-funding) sẽ tối ưu hóa khả năng tiếp cận của dòng vốn ngoại.

Thứ ba là chuẩn hóa thị trường trái phiếu doanh nghiệp, tập trung nâng cao tính minh bạch, bắt buộc xếp hạng tín nhiệm và phân định rõ ràng giữa phát hành riêng lẻ và phát hành ra công chúng nhằm thiết lập lại niềm tin của các trái chủ.

Cuối cùng là nâng cao chất lượng quản trị và nguồn cung hàng hóa. Ông Tuấn cho rằng cần thực hiện làn sóng IPO thứ ba đối với khối tư nhân thuộc nhiều ngành nghề để bổ sung nguồn hàng chất lượng. Việc áp dụng các chuẩn mực quản trị công ty tốt sẽ giúp doanh nghiệp giảm rủi ro pháp lý và nâng cao năng lực cạnh tranh khi huy động vốn.

“Nhìn lại lịch sử, linh hoạt trong khó khăn luôn là thế mạnh của Việt Nam. Ở thời điểm hiện tại, sự linh hoạt của ngành ngân hàng đang là điểm tựa quan trọng để giữ vững vĩ mô và duy trì nhịp độ tăng trưởng. Tuy nhiên, để nền kinh tế có thể cất cánh và đạt mục tiêu tăng trưởng hai chữ số trong tương lai, bài toán song hành bắt buộc phải giải quyết là xây dựng một thị trường vốn minh bạch, vững mạnh để san sẻ gánh nặng dài hạn”, ông Tuấn khẳng định.

Nếu ví tín dụng ngân hàng là “chân thuận” của nền kinh tế và mục tiêu tăng trưởng hai chữ số giống như việc tham gia World Cup thì nhiều năm qua, chiếc “chân thuận” này đã phải bao trọn mọi vị trí trên sân, từ rê dắt, kiến tạo đến dứt điểm, đẩy dư nợ tín dụng lên mức 146% GDP.