Lãi suất cao và vòng quay tiền chậm lại: Dòng vốn dịch chuyển vào đâu?

Vòng quay tiền có dấu hiệu chậm lại

Thưa ông, Việt Nam đang hướng tới mục tiêu tăng trưởng GDP hai con số và liên tục ban hành các chính sách hỗ trợ nền kinh tế. Theo ông, những yếu tố này sẽ tác động như thế nào đến xu hướng dịch chuyển dòng tiền trong thời gian tới?

TS. Lê Xuân Nghĩa: Theo tôi, muốn đánh giá xu hướng dịch chuyển của dòng tiền thì trước hết phải nhìn vào yếu tố quyết định nhất hiện nay, đó là mặt bằng lãi suất. Mục tiêu tăng trưởng hai con số hay các chính sách hỗ trợ của Chính phủ chắc chắn sẽ tạo ra kỳ vọng tích cực cho nền kinh tế trong trung và dài hạn.

Tuy nhiên, trong ngắn hạn, dòng tiền vẫn chủ yếu vận động theo tín hiệu của lãi suất và chi phí vốn. Khi lãi suất vẫn duy trì ở mức cao, chi phí sử dụng vốn của doanh nghiệp và nhà đầu tư cũng tăng lên. Điều này khiến dòng tiền khó có thể chảy mạnh vào các tài sản có mức độ rủi ro cao như chứng khoán hay bất động sản.

Nhà đầu tư sẽ có xu hướng thận trọng hơn, trong khi doanh nghiệp cũng cân nhắc kỹ trước khi mở rộng đầu tư.

Nguyên nhân của mặt bằng lãi suất cao hiện nay không chỉ đến từ yếu tố trong nước mà còn chịu tác động lớn từ chính sách tiền tệ quốc tế. Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) vẫn đang duy trì lãi suất ở mức cao và nhiều khả năng sẽ chưa điều chỉnh trong những tháng tới. Điều này khiến Việt Nam không có nhiều dư địa để hạ lãi suất điều hành.

Nếu Việt Nam giảm lãi suất quá nhanh trong khi Mỹ vẫn giữ lãi suất cao, chênh lệch lãi suất giữa VND và USD sẽ thu hẹp, tạo áp lực lên tỷ giá. Đồng Việt Nam có thể mất giá mạnh hơn, kéo theo nguy cơ lạm phát gia tăng.

Không chỉ vậy, lãi suất thấp hơn đáng kể so với Mỹ còn có thể làm suy giảm sức hấp dẫn của thị trường Việt Nam đối với cả dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) lẫn dòng vốn đầu tư gián tiếp trên thị trường tài chính.

Do đó, theo tôi, khi phân tích xu hướng dịch chuyển của dòng tiền hiện nay, không nên chỉ nhìn vào mục tiêu tăng trưởng GDP hai con số hay những gói hỗ trợ của Chính phủ. Điều quan trọng hơn là phải đặt trong bối cảnh mặt bằng lãi suất vẫn đang ở mức cao và nhiều khả năng sẽ còn duy trì trong một thời gian nữa.

Chỉ khi lãi suất thực sự hạ nhiệt, chi phí vốn giảm xuống và thanh khoản của nền kinh tế được cải thiện thì dòng tiền mới có điều kiện dịch chuyển mạnh hơn vào các kênh đầu tư như chứng khoán, bất động sản cũng như mở rộng đầu tư sản xuất, kinh doanh.

- Theo ông, đâu là nguyên nhân khiến mặt bằng lãi suất vẫn duy trì ở mức cao trong thời gian qua?

TS. Lê Xuân Nghĩa: Có cả nguyên nhân từ bên ngoài lẫn những yếu tố nội tại của nền kinh tế Việt Nam. Tuy nhiên, theo tôi, nguyên nhân quan trọng hơn lại nằm ở bên trong nền kinh tế. Hiện nay, vòng quay của tiền đang có dấu hiệu chậm lại. Một lượng vốn rất lớn đang nằm tại Kho bạc Nhà nước hoặc trong các tài khoản của ngân sách gửi tại các ngân hàng thương mại nhà nước.

Đây là nguồn tiền rất lớn nhưng không thể đưa vào lưu thông hay cho vay ngay mà phải chờ giải ngân đầu tư công.

Trong khi đó, tiến độ giải ngân đầu tư công vẫn còn phụ thuộc vào rất nhiều khâu như giải phóng mặt bằng, thủ tục đầu tư, đấu thầu, lựa chọn nhà thầu, giá nguyên vật liệu xây dựng... Chỉ cần một khâu bị chậm thì cả dòng tiền cũng bị “tắc” theo. Nói cách khác, hàng triệu tỷ đồng vẫn đang nằm chờ giải ngân thay vì được đưa vào nền kinh tế để tạo ra vòng quay mới của vốn.

Một nguyên nhân khác là khu vực doanh nghiệp và các hộ kinh doanh cũng đang có xu hướng nắm giữ tiền nhiều hơn thay vì gửi trở lại hệ thống ngân hàng. Một phần xuất phát từ tâm lý thận trọng trước những thay đổi về chính sách, trong đó có các quy định mới liên quan đến quản lý thuế. Theo quan sát của tôi, chỉ trong 6 tháng đầu năm, khu vực doanh nghiệp và hộ kinh doanh đã rút khỏi hệ thống ngân hàng khoảng trên dưới 2 triệu tỷ đồng và đến nay phần lớn số tiền này vẫn chưa quay trở lại.

Điều đáng chú ý là dòng tiền này cũng không chảy mạnh vào chứng khoán hay bất động sản như nhiều người kỳ vọng. Rất có thể một phần đang được nắm giữ dưới dạng vàng, ngoại tệ hoặc đơn giản là tiền mặt để chờ đợi những tín hiệu rõ ràng hơn của thị trường. Chính sự dịch chuyển này đã tạo ra tình trạng tăng trưởng tiền gửi thấp hơn khá nhiều so với tăng trưởng tín dụng. 6 tháng đầu năm, tín dụng tăng khoảng 7,5%, trong khi tiền gửi chỉ tăng khoảng 5,5%.

Điều đó đồng nghĩa với việc các ngân hàng cho vay nhanh hơn tốc độ huy động vốn, khiến nguồn vốn đầu vào ngày càng căng thẳng. Để bảo đảm thanh khoản và đáp ứng nhu cầu tín dụng của nền kinh tế, các ngân hàng buộc phải tăng lãi suất huy động nhằm thu hút thêm dòng tiền gửi. Khi lãi suất huy động tăng thì lãi suất cho vay cũng rất khó giảm mạnh.

Đó là lý do vì sao, dù Chính phủ mong muốn tiếp tục hỗ trợ doanh nghiệp bằng việc giảm chi phí vốn, mặt bằng lãi suất hiện nay vẫn đang ở mức tương đối cao và theo tôi nhiều khả năng sẽ còn duy trì ít nhất đến cuối năm, nếu không có những thay đổi đáng kể từ cả môi trường quốc tế lẫn tiến độ giải ngân đầu tư công trong nước.

Điều quan trọng nhất lúc này vẫn là thận trọng

- Nếu nhìn trong trung và dài hạn, theo ông, dòng tiền sẽ có xu hướng chảy mạnh vào những lĩnh vực nào?

TS. Lê Xuân Nghĩa: 3 đến 5 năm là khoảng thời gian rất dài, rất khó dự báo chính xác. Tuy nhiên có một điều đáng chú ý là tốc độ giải ngân đầu tư công và đây là điều đáng quan tâm. Nếu đầu tư công được giải ngân nhanh thì bản thân đây đã là một kênh hút vốn rất lớn, đồng thời tạo hiệu ứng lan tỏa sang khu vực tư nhân.

Yếu tố thứ hai là lãi suất. Nếu lãi suất giảm, đầu tư tư nhân trong nước sẽ tăng mạnh hơn. Thực tế, 6 tháng đầu năm nay, đầu tư của khu vực tư nhân đã tăng khoảng 12,5%. Đây là mức tăng khá tích cực với quy mô rất lớn. Nếu chi phí vốn tiếp tục giảm, dòng tiền sẽ chảy mạnh hơn vào đầu tư sản xuất kinh doanh, đồng thời hỗ trợ cả thị trường chứng khoán và bất động sản.

Theo tôi, những lĩnh vực có triển vọng thu hút vốn trong thời gian tới gồm công nghiệp bán dẫn, trung tâm dữ liệu, công nghệ cao và đặc biệt là năng lượng. Trong đó, năng lượng vẫn sẽ là lĩnh vực thu hút vốn lớn nhất bởi nhu cầu phát triển của nền kinh tế trong nhiều năm tới.

- Với nhà đầu tư cá nhân, ông có lời khuyên gì trong bối cảnh hiện nay?

TS. Lê Xuân Nghĩa: Theo tôi, điều quan trọng nhất lúc này vẫn là sự thận trọng. Khi mặt bằng lãi suất còn ở mức cao, thanh khoản của nền kinh tế sẽ không còn dồi dào như những giai đoạn trước, vì vậy cơ hội đầu tư vẫn có nhưng sẽ đi kèm với mức độ sàng lọc cao hơn.

Đối với thị trường chứng khoán, nhà đầu tư nên ưu tiên những doanh nghiệp có nền tảng tài chính lành mạnh, dòng tiền ổn định, khả năng thanh khoản tốt và sử dụng đòn bẩy tài chính ở mức thấp. Đây là những doanh nghiệp có khả năng chống chịu tốt hơn trước áp lực chi phí vốn và vẫn có dư địa tăng trưởng khi điều kiện kinh doanh cải thiện.

Ngược lại, những doanh nghiệp có dòng tiền yếu, phụ thuộc nhiều vào vốn vay hoặc sử dụng đòn bẩy tài chính cao sẽ chịu áp lực lớn khi lãi suất duy trì ở mức cao. Điều này có thể ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả hoạt động cũng như triển vọng của cổ phiếu. Vì vậy, trong giai đoạn hiện nay, nhà đầu tư không nên chạy theo tâm lý đám đông hay những cơn “sóng” ngắn hạn.

Điều quan trọng là phải lựa chọn kỹ doanh nghiệp, đánh giá đầy đủ sức khỏe tài chính và triển vọng kinh doanh trước khi quyết định giải ngân. Đây sẽ là yếu tố quyết định hiệu quả đầu tư trong bối cảnh thị trường còn nhiều biến động. Nhà đầu tư cũng không nên kỳ vọng vào thị trường vàng. Diễn biến của giá vàng trong những tháng cuối năm sẽ phụ thuộc rất lớn vào chính sách tiền tệ của Mỹ, hay nói chính xác hơn là diễn biến của đồng USD.

Nếu Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) tiếp tục duy trì lãi suất ở mức cao như hiện nay, nhiều khả năng đồng USD sẽ tiếp tục giữ được sức mạnh, thậm chí còn tăng giá. Bên cạnh đó, giá dầu thế giới đang có xu hướng neo ở mức cao cũng là một yếu tố hỗ trợ cho đồng bạc xanh, bởi USD vẫn là đồng tiền thanh toán chủ yếu trên thị trường dầu mỏ quốc tế.

Trong bối cảnh đồng USD mạnh lên, vàng thường chịu áp lực giảm giá hoặc ít nhất là khó duy trì đà tăng mạnh. Đây là mối quan hệ khá phổ biến trên thị trường tài chính toàn cầu, bởi khi đồng USD tăng giá và lãi suất ở mức cao, các tài sản không sinh lãi như vàng sẽ trở nên kém hấp dẫn hơn đối với nhà đầu tư.

Vì vậy, tôi cho rằng từ nay đến cuối năm, khả năng giá vàng tiếp tục bứt phá là không cao. Kịch bản có xác suất lớn hơn là giá vàng sẽ dao động trong biên độ hẹp hoặc điều chỉnh về mặt bằng thấp hơn so với giai đoạn tăng nóng trước đó, trừ khi xuất hiện những cú sốc địa chính trị hoặc các biến động lớn khiến nhu cầu trú ẩn gia tăng đột biến.

Trân trọng cảm ơn ông!