Lãi suất tăng cao, trái phiếu bị bán tháo trên toàn cầu

Lợi suất trái phiếu tăng mạnh, chi phí vay toàn cầu leo thang

Trái phiếu toàn cầu tiếp tục chịu áp lực bán mạnh, đẩy chi phí vay tại Mỹ, Pháp và Nhật Bản lên mức cao nhất trong nhiều thập kỷ, đồng thời làm gia tăng lo ngại đối với các nhà hoạch định chính sách.

Tuy nhiên, các nhà đầu tư tìm kiếm cơ hội mua vào khi giá giảm đã tham gia thị trường tại Mỹ, giúp thị trường phần nào ổn định. Lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ kỳ hạn 10 năm giảm xuống khoảng 5,26%, khi lợi suất trên toàn bộ đường cong đều đi xuống. Dù vậy, các nhà phân tích cho rằng thị trường vẫn có thể tiếp tục chịu áp lực bán.

Lợi suất trái phiếu, vốn tăng khi giá trái phiếu giảm, đã tăng mạnh trên toàn cầu do chi phí năng lượng cao làm gia tăng áp lực lạm phát. Sự bùng nổ của AI và hoạt động xây dựng trung tâm dữ liệu cũng làm tăng nhu cầu vốn, đồng thời thúc đẩy kỳ vọng về tăng trưởng kinh tế và mức lãi suất trong thời gian tới.

Lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ kỳ hạn 10 năm, một thước đo quan trọng về chi phí vay và giá tài sản trên toàn cầu, trước đó đã tăng lên 5,34%, mức cao nhất kể từ năm 2002. Đây cũng là mức tăng lợi suất theo quý lớn nhất trong hơn một thế kỷ trong ba tháng kết thúc vào tháng 9.

“Khi lợi suất tăng cao, điều đó sẽ thắt chặt các điều kiện tài chính và có thể làm tăng nguy cơ suy thoái kinh tế”, ông Danny Zaid, nhà quản lý danh mục đầu tư tại TwentyFour Asset Management, cho biết.

“Nhưng các yếu tố cơ bản hiện tại, đặc biệt là nền kinh tế nói chung, vẫn khá mạnh. Dù vậy, nền kinh tế đang phát triển không đồng đều, khi nhóm người có thu nhập thấp đã chịu áp lực trong thời gian dài và cần được hỗ trợ để giảm bớt tác động từ giá dầu cao”, ông nói.

Thị trường đang phản ứng với nhiều năm lạm phát cao hơn mục tiêu, theo ông Fred Neumann, nhà kinh tế trưởng khu vực châu Á của HSBC. Ông cho rằng cho đến khi chính sách tiền tệ được thắt chặt đủ mức, thị trường trái phiếu sẽ tiếp tục yêu cầu mức lợi suất cao hơn đối với các khoản vay dài hạn.

Pháp hiện nằm trong nhóm các quốc gia được thị trường trái phiếu đặc biệt quan tâm. Chính phủ nước này sẽ trình dự luật ngân sách năm 2027, trong đó có những biện pháp thắt chặt chi tiêu có thể gặp khó khăn khi được đưa ra quốc hội.

Những thách thức này thể hiện rõ qua lợi suất trái phiếu chính phủ Pháp kỳ hạn 10 năm. Lợi suất đã tăng lên mức cao nhất kể từ năm 2002 vào 1/10, giao dịch gần ngưỡng 5%, sau khi ghi nhận quý giảm giá mạnh nhất kể từ năm 1987 trong ba tháng kết thúc vào tháng 9.

Chênh lệch giữa lợi suất trái phiếu chính phủ Pháp và Đức kỳ hạn 10 năm đang ở mức cao nhất kể từ cuộc khủng hoảng nợ công khu vực đồng euro trong những năm 2010. Chi phí bảo hiểm rủi ro vỡ nợ đối với nợ của Pháp cũng tăng lên mức cao nhất kể từ năm 2013.

Ngân hàng Trung ương châu Âu thậm chí đang đối mặt với câu hỏi liệu cơ quan này có thể hỗ trợ thị trường trái phiếu Pháp hay không. Tuy nhiên, các nhà phân tích cho rằng khả năng này hiện chưa cao.

Áp lực tăng lợi suất trái phiếu và chi phí vay của chính phủ đang xuất hiện tại nhiều nền kinh tế lớn.

Tại Anh, lợi suất trái phiếu chính phủ kỳ hạn 30 năm đã vượt 6%, lên mức cao nhất kể từ năm 1998 vào thứ Năm. Giá nhà tại Anh đang tăng với tốc độ chậm nhất trong gần hai năm, cho thấy tác động của lãi suất cao đối với nền kinh tế thực.

Tại Nhật Bản, nơi lạm phát đang tăng trở lại sau nhiều thập kỷ chống giảm phát, lợi suất trái phiếu chính phủ đã tăng hai chữ số trong quý thứ năm liên tiếp. Đây là diễn biến chưa từng xảy ra trước đó.

Lạm phát, nợ công và AI đẩy lợi suất lên cao

Lợi suất trái phiếu có ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí vay vốn của toàn bộ nền kinh tế, từ nợ chính phủ đến khoản vay mua nhà, vay sinh viên và vay mua ô tô. Lãi suất tăng khiến việc vay và chi tiêu trở nên đắt đỏ hơn, qua đó có thể làm chậm tăng trưởng kinh tế.

Tại Mỹ, lãi suất của khoản vay mua nhà phổ biến nhất đã tăng lên mức cao nhất trong hơn hai năm vào tháng trước và vượt 7% lần đầu tiên kể từ tuần đầu tiên nhiệm kỳ hiện tại của Tổng thống Donald Trump.

Lợi suất trái phiếu tăng cũng đồng nghĩa các chính phủ phải trả nhiều tiền hơn khi tái cấp vốn hoặc phát hành nợ mới. Sau nhiều năm vay nợ lớn và lợi suất tăng, chi phí trả lãi của Anh hiện tương đương gần 4% tổng sản lượng kinh tế, gấp đôi mức trung bình trong thập kỷ trước đại dịch, theo báo cáo của cơ quan giám sát tài chính nước này hồi tháng 3.

Theo Viện Tài chính Quốc tế, các nền kinh tế lớn hiện chi nhiều tiền cho việc trả lãi hơn tổng số vốn thế giới đầu tư vào trí tuệ nhân tạo, quốc phòng hoặc năng lượng sạch.

Lợi suất trái phiếu cũng tác động đến nhiều thị trường khác. Lợi suất cao hơn có thể khiến cổ phiếu trở nên kém hấp dẫn hơn, dù lợi nhuận doanh nghiệp tích cực đã giúp thị trường chứng khoán duy trì ở mức cao và gần các mức kỷ lục. Một số nhà đầu tư, chẳng hạn các quỹ phòng hộ hoạt động trên nhiều thị trường, cũng có thể chịu thêm áp lực.

Trong khi đó, làn sóng phát hành trái phiếu để huy động vốn cho các khoản đầu tư vào trí tuệ nhân tạo là một yếu tố khác đang đẩy lợi suất lên cao.

Các nhà phân tích cho rằng nguyên nhân liên quan đến quy luật cung cầu. Khi nhu cầu vay vốn tăng mạnh, người cho vay có thể yêu cầu mức lãi suất cao hơn, qua đó đẩy lợi suất trái phiếu tăng.

Theo dữ liệu của LSEG, năm công ty công nghệ lớn trong lĩnh vực AI gồm Alphabet, Amazon, Meta, Microsoft và Oracle đã phát hành tổng cộng 220 tỷ USD trái phiếu trong năm nay để tài trợ cho các khoản đầu tư vào trung tâm dữ liệu và mô hình AI. Con số này cao hơn gấp đôi tổng giá trị phát hành của cả năm ngoái. Các doanh nghiệp được dự báo sẽ tiếp tục phát hành thêm trái phiếu trong những tháng tới.

Chính phủ và ngân hàng trung ương có thể làm gì?

Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent cho rằng những lo ngại về nợ công và lợi suất tăng cao đã đánh giá chưa đầy đủ sức mạnh của nền kinh tế Mỹ.

Một số nhà phân tích cho rằng nền kinh tế toàn cầu đang có những thay đổi mang tính dài hạn, khi AI, chăm sóc sức khỏe và dịch vụ ngày càng đóng vai trò lớn hơn. Nhiều doanh nghiệp trong các lĩnh vực này vẫn tiếp tục đầu tư và mở rộng hoạt động dù chi phí vay vốn tăng.

Bộ Tài chính Mỹ gần đây đã công bố chương trình mua lại trái phiếu. Theo các nhà phân tích, chương trình này nhằm góp phần kiểm soát chi phí vay đang tăng. Tuy nhiên, lợi suất trái phiếu dài hạn vẫn tăng kể từ thời điểm đó.

Các ngân hàng trung ương cũng có thể mua trái phiếu nếu thị trường gặp biến động mạnh, như Ngân hàng Anh từng làm trong cuộc khủng hoảng ngân sách của Anh năm 2022.

Ngân hàng Trung ương châu Âu cũng có quyền mua trái phiếu chính phủ để ngăn chi phí vay tăng quá mạnh và mất kiểm soát thông qua Công cụ Bảo vệ Truyền tải. Tuy nhiên, quốc gia gặp khó khăn phải tuân thủ các quy định ngân sách của Liên minh châu Âu.

Thống đốc Ngân hàng Trung ương Pháp Emmanuel Moulin cho rằng sẽ là sai lầm nếu kỳ vọng Ngân hàng Trung ương châu Âu can thiệp để hỗ trợ thị trường trái phiếu Pháp đang chịu áp lực bán.

Nhiều nhà đầu tư cho rằng đà tăng lợi suất hiện nay phản ánh lo ngại về việc chính phủ vay nợ ngày càng nhiều và lạm phát vẫn cao.

Theo quan điểm này, giá dầu giảm có thể giúp giảm áp lực trong ngắn hạn. Tuy nhiên, chi phí vay dài hạn chỉ có thể giảm bền vững nếu các chính phủ thực hiện các biện pháp giảm nợ hoặc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.