Làn sóng 'ông lớn' ngoại đổ vốn vào ngân hàng Việt: Ai đã rút lui, ai còn ở lại?

Ngân hàng ngoại vào Việt Nam rồi lần lượt thoái vốn

Khoảng giữa những năm 2000, thị trường ngân hàng Việt Nam chứng kiến làn sóng các định chế tài chính quốc tế mua cổ phần tại ngân hàng trong nước. Đây là giai đoạn các ngân hàng Việt cần tăng vốn, nâng cao năng lực quản trị và tiếp cận kinh nghiệm quốc tế, trong khi các ngân hàng ngoại tìm kiếm chỗ đứng tại một thị trường được đánh giá còn nhiều dư địa tăng trưởng.

Một trong những thương vụ nổi bật nhất là HSBC và Techcombank. HSBC bắt đầu trở thành cổ đông chiến lược của Techcombank từ tháng 12/2005, khi mua 10% vốn ngân hàng. Đến tháng 7/2007, HSBC nâng tỷ lệ sở hữu lên 15%. Năm 2008, HSBC tiếp tục được chấp thuận tăng sở hữu lên 20%, trở thành ngân hàng nước ngoài đầu tiên nắm 20% vốn tại một ngân hàng Việt Nam. Riêng đợt mua thêm năm 2008 có giá trị 1.272 tỷ đồng, tương đương khoảng 77,1 triệu USD.

Tuy nhiên, mối quan hệ này không kéo dài mãi. Tháng 9/2017, Techcombank hoàn tất việc mua lại cổ phần của HSBC, qua đó HSBC chấm dứt khoản đầu tư kéo dài khoảng 12 năm. Techcombank cho biết HSBC đã không còn tham gia hoạt động quản trị, điều hành ngân hàng từ năm 2012 và việc thoái vốn phù hợp với chiến lược toàn cầu của HSBC.

Standard Chartered và ACB cũng là một trường hợp tiêu biểu. Standard Chartered đầu tư vào ACB từ năm 2005 và từng sở hữu 15% vốn ngân hàng. Đầu tháng 1/2018, Standard Chartered bán hơn 154 triệu cổ phiếu ACB, gồm 6,25% vốn do Standard Chartered (Hong Kong) nắm giữ và 8,75% do Standard Chartered Bank nắm giữ. Sau giao dịch, ngân hàng Anh không còn sở hữu cổ phần tại ACB. Đại diện Standard Chartered cho biết việc thoái vốn phù hợp với chiến lược toàn cầu tập trung vào các hoạt động cốt lõi.

Một thương vụ khác diễn ra sớm hơn là ANZ - Sacombank. ANZ trở thành đối tác của Sacombank từ năm 2005 và nắm khoảng 9,6% vốn. Tháng 1/2012, ANZ được chấp thuận bán toàn bộ 9,6% cổ phần cho Eximbank. Sau đó, trong hai ngày 9 và 10/1/2012, ANZ hoàn tất bán 103,26 triệu cổ phiếu STB, tương đương 9,61% vốn Sacombank. ANZ cho biết việc thoái vốn nhằm tập trung nguồn lực cho hoạt động ngân hàng do ANZ sở hữu trực tiếp tại Việt Nam.

OCBC - VPBank là một thương vụ kéo dài hơn 7 năm. Ngân hàng Singapore mua 10% cổ phần VPBank năm 2006, sau đó nâng tỷ lệ lên gần 15% vào năm 2008. Đến ngày 22/11/2013, OCBC bán toàn bộ 85,83 triệu cổ phiếu, tương đương 14,88% vốn VPBank, cho các nhà đầu tư cá nhân trong nước.

Đáng chú ý, gần một thập niên sau khi OCBC rời VPBank, một ngân hàng Nhật Bản lại bước vào ngân hàng này với quy mô lớn hơn nhiều, tạo nên một vòng đời mới của vốn ngoại tại VPBank.

Tại OCB, ngân hàng Pháp BNP Paribas cũng từng là cổ đông chiến lược. BNP Paribas bắt đầu đầu tư 10% vốn OCB từ năm 2007 và nâng tỷ lệ sở hữu lên gần 20% vào năm 2011. Cuối tháng 12/2017, BNP Paribas bán hơn 74 triệu cổ phiếu OCB, tương đương 18,68% vốn, chính thức rút khỏi ngân hàng sau khoảng 10 năm đầu tư.

Société Générale - SeABank là một trong những thương vụ có tỷ lệ sở hữu cao nhất của ngân hàng ngoại trong giai đoạn này. Từ tháng 8/2008, Société Générale trở thành cổ đông chiến lược nước ngoài của SeABank với 20% vốn. Ngân hàng Pháp đồng thời hỗ trợ SeABank về quản trị, quản trị rủi ro và phát triển ngân hàng bán lẻ.

Sau khoảng một thập niên, Société Générale thoái toàn bộ khoản đầu tư. Đến cuối năm 2018, SeABank không còn cổ đông nước ngoài nào nắm giữ vị trí cổ đông lớn; việc Société Générale rút vốn được xác nhận vào đầu năm 2019.

Gần đây hơn, Commonwealth Bank of Australia (CBA) - VIB là một trong những thương vụ thoái vốn đáng chú ý nhất. CBA bắt đầu đầu tư vào VIB năm 2010 với 19,8% vốn. Năm 2024, CBA bán khoảng 15% cổ phần theo nhiều đợt. Đến tháng 3/2025, ngân hàng Australia bán nốt 4,4% còn lại, thu về khoảng 170 triệu AUD, chính thức kết thúc khoản đầu tư chiến lược kéo dài 15 năm tại VIB.

Một trường hợp khác là SMBC - Eximbank lại có một diễn biến khác. SMBC từng mua 15% Eximbank năm 2007 với giá trị khoảng 225 triệu USD. Đến tháng 1/2023, SMBC bán 132,8 triệu cổ phiếu, giảm tỷ lệ sở hữu từ 15,07% xuống 4,27% và không còn là cổ đông lớn.

Trong khi đó, Deutsche Bank - Habubank. Deutsche Bank hoàn tất mua 10% vốn Habubank vào tháng 10/2007. Tuy nhiên, khi Habubank sáp nhập vào SHB năm 2012, tỷ lệ sở hữu của Deutsche Bank tại ngân hàng sau sáp nhập giảm xuống dưới 5%.

Thương vụ UOB - Southern Bank cũng tương tự. Năm 2007, United Overseas Bank (UOB) của Singapore mua 10% cổ phần Southern Bank và sau đó nâng tỷ lệ sở hữu lên 19,99% vào năm 2012. UOB đồng thời hỗ trợ Southern Bank về quản trị, quản lý rủi ro và phát triển sản phẩm. Tuy nhiên, UOB không thoái vốn theo một giao dịch bán cổ phần riêng biệt. Khi Southern Bank sáp nhập vào Sacombank từ ngày 1/10/2015, khoản sở hữu gần 20% của UOB được chuyển đổi thành cổ phần Sacombank, khiến tỷ lệ của UOB tại ngân hàng sau sáp nhập giảm xuống khoảng 3,18%.

Các ngân hàng ngoại đã từng sở hữu cổ phần ngân hàng Việt Nam:

Như vậy, trong số những thương vụ nổi bật của làn sóng đầu tư đầu tiên, nhiều ngân hàng ngoại đã lần lượt rời khỏi các ngân hàng Việt. Nhưng điều đáng chú ý là vốn ngoại không biến mất khỏi hệ thống ngân hàng Việt Nam. Thay vào đó, một số nhà đầu tư chiến lược, đặc biệt từ Nhật Bản và Malaysia, vẫn duy trì vị thế lâu dài.

Những ngân hàng ngoại đang sở hữu trên 10% cổ phần ngân hàng Việt

Nếu nhìn vào cơ cấu cổ đông hiện nay, một số thương vụ đã trở thành quan hệ chiến lược kéo dài hơn một thập niên.

Đáng chú ý nhất là MUFG Bank - VietinBank. MUFG Bank (Nhật Bản) hiện sở hữu 19,73% vốn VietinBank, tương đương 1,059 tỷ cổ phiếu theo công bố của VietinBank. Đây cũng là mức gần sát giới hạn sở hữu của một nhà đầu tư chiến lược nước ngoài tại ngân hàng Việt Nam.

Khoản đầu tư của MUFG bắt nguồn từ năm 2012, khi Bank of Tokyo-Mitsubishi UFJ, tiền thân của MUFG Bank, mua khoảng 20% vốn VietinBank. Theo các nguồn trong ngành, giao dịch năm 2012 có giá trị khoảng 743 triệu USD.

Một thương vụ lớn khác là Mizuho Bank - Vietcombank. Mizuho (Nhật Bản) trở thành cổ đông chiến lược của Vietcombank từ năm 2011 và hiện vẫn sở hữu 15% vốn ngân hàng. Báo cáo thường niên 2024 của Vietcombank ghi nhận Mizuho Bank nắm 838,37 triệu cổ phiếu, tương đương 15% vốn.

Khoản đầu tư này có giá trị khoảng 567,3 triệu USD, đưa Mizuho trở thành một trong những cổ đông chiến lược nước ngoài quan trọng nhất của ngân hàng Việt Nam.

Tiếp theo là SMBC - VPBank lại đại diện cho một thế hệ thương vụ mới. Tháng 3/2023, VPBank đạt thỏa thuận phát hành riêng lẻ hơn 1,19 tỷ cổ phiếu cho SMBC (Nhật Bản), tương đương 15% vốn điều lệ, với tổng giá trị hơn 35.900 tỷ đồng, tương đương gần 1,5 tỷ USD. Đây là một trong những thương vụ bán vốn cho nhà đầu tư chiến lược nước ngoài lớn nhất trong lịch sử ngành ngân hàng Việt Nam.

Đến năm 2026, SMBC vẫn nắm 15% VPBank. Báo cáo phân tích của Vietcap tháng 5/2026 cũng xác nhận SMBC đang sở hữu 15% VPBank và có khả năng tăng tỷ lệ sở hữu lên 20% nếu được thực hiện phù hợp với quy định.

Trường hợp còn lại là Maybank - ABBank. Maybank (Malaysia) từng mua 15% ABBank và nâng tỷ lệ sở hữu lên 20% trong năm 2009. Sau các thay đổi vốn của ABBank, tỷ lệ sở hữu của Maybank hiện đã giảm xuống 12,14%. Tài liệu kế hoạch tăng vốn của ABBank năm 2026 ghi nhận Maybank sở hữu 169,68 triệu cổ phiếu, tương đương 12,14% vốn tại thời điểm lập phương án.

Như vậy, xét các khoản đầu tư chiến lược lớn và còn được xác nhận, có thể thấy 4 cái tên nổi bật đang hiện diện tại các ngân hàng Việt Nam là MUFG tại VietinBank, Mizuho tại Vietcombank, SMBC tại VPBank và Maybank tại ABBank.

Các ngân hàng ngoại đang sở hữu trên 10% cổ phần ngân hàng Việt Nam:

Điểm đáng chú ý là cơ cấu vốn ngoại hiện nay khác khá xa giai đoạn 2005-2010. Nếu trước đây các ngân hàng châu Âu, Anh, Singapore và Australia xuất hiện dày đặc, thì nhóm còn duy trì các khoản đầu tư chiến lược lớn hiện nay nổi bật với Nhật Bản và Malaysia.

Cuộc đua vốn ngoại tại ngân hàng Việt Nam hiện vẫn chưa kết thúc. Sau giai đoạn nhiều nhà đầu tư quốc tế rút vốn, thị trường đang xuất hiện một thế hệ thương vụ mới với quy mô lớn hơn, trong đó nhà đầu tư không chỉ tìm kiếm tỷ lệ sở hữu mà còn hướng tới quan hệ chiến lược, khách hàng doanh nghiệp FDI, quản trị rủi ro và nguồn vốn quốc tế.