MSCI vẫn chưa 'cộng thêm điểm' cho chứng khoán Việt Nam

Rạng sáng ngày 19/6 (theo giờ Việt Nam), Morgan Stanley Capital International (MSCI), tổ chức cung cấp chỉ số và đánh giá phân loại thị trường tài chính toàn cầu, đã chính thức công bố Báo cáo Đánh giá Khả năng Tiếp cận Thị trường Toàn cầu (Global Market Accessibility Review) năm 2026.

Dù ghi nhận hàng loạt nỗ lực cải cách của Việt Nam trong 12 tháng qua, “bảng điểm” của MSCI vẫn chưa xuất hiện thêm bất kỳ dấu “+” nào. Toàn bộ 18 tiêu chí đánh giá khả năng tiếp cận thị trường của Việt Nam giữ nguyên so với năm trước, trong đó có 8 tiêu chí tiếp tục ở mức “-” (cần cải thiện), cho thấy nhiều nút thắt cốt lõi vẫn chưa được tháo gỡ.

Tổng quam, MSCI cho biết Việt Nam tiếp tục thúc đẩy chương trình cải cách thị trường vốn trong kỳ đánh giá vừa qua với một số bước đi đáng chú ý như triển khai mô hình giao dịch qua nhà môi giới toàn cầu (global broker), cho phép nhà đầu tư nước ngoài tiếp cận thị trường mà không cần mở tài khoản trong nước; chính thức thành lập công ty đối tác bù trừ trung tâm (CCP), dự kiến vận hành từ đầu năm 2027. Cùng với đó là sự “tiến triển liên tục” trong lộ trình triển khai yêu cầu công bố thông tin bằng tiếng Anh theo từng giai đoạn.

Về giới hạn sở hữu nước ngoài, MSCI ghi nhận, các quy định mới đã ngăn doanh nghiệp tự đặt tỷ lệ giới hạn sở hữu nước ngoài thấp hơn mức trần pháp lý. Các công ty đại chúng cũng phải công bố tỷ lệ sở hữu nước ngoài tối đa trước tháng 9/2026, trong khi cơ quan quản lý đang xem xét nới lỏng giới hạn ở một số lĩnh vực.

“MSCI sẽ tiếp tục theo dõi sát quá trình triển khai các cải cách này”, báo cáo viết.

MSCI nói gì về những “điểm trừ” của Việt Nam?

Trong báo cáo năm nay, MSCI tiếp tục chỉ ra hàng loạt nút thắt khiến khả năng tiếp cận thị trường của Việt Nam chưa được cải thiện về mặt điểm số.

Ở tiêu chí mức độ giới hạn sở hữu nước ngoài (Foreign Ownership Limit Level), MSCI cho biết nhiều doanh nghiệp hoạt động trong các lĩnh vực có điều kiện và nhạy cảm vẫn chịu giới hạn tỷ lệ sở hữu nước ngoài từ 0% đến 75%. Những rào cản này hiện ảnh hưởng tới hơn 10% quy mô thị trường cổ phiếu Việt Nam.

Bên cạnh đó, vấn đề “room ngoại” (Foreign Room Level) vẫn là một lực cản đáng kể. Theo MSCI, hơn 1% tỷ trọng trong rổ chỉ số MSCI Vietnam IMI hiện bị ảnh hưởng bởi tình trạng room ngoại thấp, cho thấy không gian cho dòng vốn ngoại vẫn còn hạn chế.

Ở tiêu chí quyền bình đẳng của nhà đầu tư nước ngoài (Equal Rights to Foreign Investors), MSCI cho rằng khả năng tiếp cận thông tin của nhà đầu tư ngoại chưa thực sự bình đẳng khi nhiều thông tin doanh nghiệp chưa được công bố đầy đủ bằng tiếng Anh. Đồng thời, các giới hạn sở hữu chặt chẽ cũng tiếp tục thu hẹp quyền tiếp cận của khối ngoại.

Với tiêu chí mức độ tự do hóa thị trường ngoại hối (Foreign Exchange Market Liberalization Level), tổ chức này tiếp tục nhấn mạnh Việt Nam chưa có thị trường ngoại tệ offshore, trong khi giao dịch ngoại hối trong nước vẫn phải gắn với giao dịch chứng khoán, làm giảm tính linh hoạt của dòng vốn.

Ở khâu đăng ký nhà đầu tư và mở tài khoản (Investor Registration & Account Set Up), MSCI cho biết việc đăng ký vẫn là bắt buộc và quá trình mở tài khoản cần có sự phê duyệt từ Tổng Công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam (VSDC).

Về quy định thị trường (Market Regulations), MSCI lưu ý rằng không phải tất cả các văn bản pháp lý đều được công bố bằng tiếng Anh, khiến mức độ minh bạch đối với nhà đầu tư nước ngoài chưa đồng đều.

Điều này cũng phản ánh rõ ở tiêu chí dòng chảy thông tin (Information Flow). Theo MSCI, thông tin trên thị trường chứng khoán Việt Nam không phải lúc nào cũng được công bố bằng tiếng Anh và đôi khi chưa đủ chi tiết. Dù Bộ Tài chính đã ban hành lộ trình yêu cầu doanh nghiệp công bố thông tin bằng tiếng Anh từ ngày 1/1/2025 và hoàn tất vào năm 2028, MSCI cho biết sẽ tiếp tục theo dõi quá trình triển khai.

Ngoài ra, tổ chức này cũng lưu ý đến vấn đề tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng (free-float) thấp tại một số doanh nghiệp, cho rằng điều này có thể tạo ra rủi ro về khả năng đầu tư, tính minh bạch và quá trình hình thành giá.

Ở tiêu chí bù trừ và thanh toán (Clearing and Settlement), Việt Nam vẫn chưa có cơ chế hỗ trợ thấu chi. Dù đã triển khai giải pháp non-prefunding trong ngắn hạn, MSCI cho rằng khuôn khổ đầy đủ và dài hạn chỉ có thể hoàn thiện khi mô hình CCP vận hành trọn vẹn, hiện được đặt mục tiêu vào năm 2027.

Cuối cùng, ở tiêu chí khả năng chuyển nhượng (Transferability), MSCI ghi nhận những cải thiện nhất định khi nhiều giao dịch ngoài sàn và chuyển nhượng bằng tài sản có thể thực hiện mà không cần xin chấp thuận trước từ cơ quan quản lý. Nhờ đó, khối lượng các giao dịch này đã tăng đáng kể trong những năm gần đây. Tuy nhiên, VSDC vẫn cần vài ngày để rà soát hồ sơ trước khi các giao dịch này được thực hiện.

Khoảng cách giữa cải cách và “điểm cộng” của MSCI

Trong báo cáo, MSCI cho biết chu kỳ đánh giá năm nay phản ánh ba xu hướng nổi bật trong quá trình cải thiện khả năng tiếp cận thị trường trên toàn cầu.

Thứ nhất, ở một số thị trường, cơ quan quản lý đã thành công trong việc chuyển hóa mục tiêu chính sách thành kết quả thực tế, xử lý đúng những điểm nghẽn then chốt và đưa các cải cách vào vận hành hiệu quả đối với nhà đầu tư tổ chức quốc tế.

Ngược lại, một số thị trường khác lại chứng kiến khả năng tiếp cận suy giảm do những điểm yếu trong quản trị và giám sát. Điều này tạo ra các cấu trúc vận hành thiếu minh bạch, làm gia tăng độ mờ thông tin và suy yếu hiệu quả hoạt động của thị trường.

Nhóm thứ ba là những thị trường vẫn đang theo đuổi cải cách bằng các phương thức mới hoặc ít mang tính truyền thống hơn. Dù cho thấy quyết tâm thay đổi, các cải cách này vẫn chưa tạo ra sự cải thiện đủ rõ nét trong trải nghiệm thực tế của nhà đầu tư quốc tế.

Theo MSCI, chính sự khác biệt giữa cam kết cải cách và hiệu quả thực thi là lý do khiến nhiều thị trường được ghi nhận nỗ lực nhưng chưa có thay đổi về điểm số. Nói cách khác, việc ban hành chính sách mới chỉ là bước khởi đầu; điều quan trọng hơn là các cải cách đó phải vận hành ổn định, minh bạch và tạo ra thay đổi có thể đo lường được.

Điều này phần nào lý giải trường hợp của Việt Nam. Dù đã có nhiều bước tiến về mặt kỹ thuật như non-prefunding, global broker hay lộ trình CCP, những cải cách này vẫn đang ở giai đoạn triển khai và chưa đủ thời gian để chuyển hóa thành “điểm cộng” trong hệ thống đánh giá của MSCI.

Ở phạm vi toàn cầu, số lượng tiêu chí được nâng hạng trong năm nay nhiều hơn số bị hạ hạng, trong đó phần lớn đến từ sự cải thiện về ổn định thể chế. Các thị trường phát triển tiếp tục duy trì mức độ tiếp cận cao nhất, trong khi ở nhóm thị trường mới nổi và cận biên, những điểm nghẽn lớn nhất vẫn tập trung ở mức độ mở cửa cho nhà đầu tư nước ngoài và hạ tầng thị trường.

Đó cũng chính là hai bài toán lớn mà Việt Nam vẫn đang trong quá trình giải quyết.