Ngành ô tô tăng tốc không ngừng, Trung Quốc bất ngờ 'đạp phanh'

Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt và biên lợi nhuận thu hẹp, việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) có thể giúp các nhà sản xuất rút ngắn thời gian đưa một mẫu xe hoàn toàn mới ra thị trường xuống chỉ còn 18 tháng, theo ước tính của IAT Automobile Technology và Hiệp hội các nhà sản xuất ô tô Trung Quốc. Con số này thấp hơn mức khoảng 2 năm hiện nay và chỉ bằng một phần so với chu kỳ 3-5 năm của các hãng xe truyền thống nước ngoài.

Tốc độ này đã tạo ra một chuẩn mực mới cho ngành ô tô toàn cầu, buộc các thương hiệu lâu đời phải chạy đua để giữ thị phần. Tuy nhiên, nó cũng làm dấy lên câu hỏi liệu quá trình đổi mới có đang vượt quá khả năng kiểm soát chất lượng của doanh nghiệp và năng lực giám sát của cơ quan quản lý.

Đặc biệt, khi các thương hiệu Trung Quốc ngày càng mở rộng sang những thị trường khắt khe như châu Âu, vấn đề không chỉ nằm ở tốc độ ra mắt sản phẩm mà còn ở khả năng duy trì độ tin cậy và an toàn trong dài hạn.

Bắc Kinh buộc ngành ô tô phải “đạp phanh”

Để kiểm soát những rủi ro này, các nhà quản lý Trung Quốc đã phát động chiến dịch kéo dài một năm, trong đó có các cuộc kiểm tra đột xuất tại các nhà sản xuất ô tô. Đây là một phần trong nỗ lực siết chặt tiêu chuẩn an toàn sau một loạt sự cố và tai nạn nghiêm trọng.

Những quy định chặt chẽ hơn đã được áp dụng đối với pin, công nghệ hỗ trợ lái xe tiên tiến và tay nắm cửa. Trung Quốc đồng thời đang tiến hành đợt thu hồi xe lớn nhất từ trước đến nay, với Tesla và 8 nhà sản xuất khác dự kiến phải sửa chữa hơn 4,27 triệu xe điện để đáp ứng các yêu cầu mới liên quan đến hệ thống cửa.

Bắc Kinh cũng đề xuất tăng gấp đôi quãng đường thử nghiệm đường bộ bắt buộc đối với xe năng lượng mới lên 30.000km. Động thái này nhằm hạn chế nguy cơ các hãng rút ngắn quá mức quá trình phát triển và thử nghiệm để nhanh chóng đưa sản phẩm ra thị trường.

Theo hai nguồn tin am hiểu quy trình thử nghiệm và kiểm định tại Trung Quốc, các nhà sản xuất ô tô đang đẩy giới hạn về thời gian phát triển những mẫu xe đáp ứng các yêu cầu an toàn.

Bộ Công nghiệp và Công nghệ Thông tin Trung Quốc cũng đặc biệt chú ý tới các khiếu nại của khách hàng trên mạng. Theo hai lãnh đạo của một nhà sản xuất ô tô Trung Quốc, sau khi một số mẫu xe của công ty nhận được khiếu nại về lỗi kỹ thuật, cơ quan quản lý đã chủ động liên hệ để yêu cầu doanh nghiệp giải trình và đưa ra biện pháp khắc phục.

Một thay đổi đáng chú ý khác là cơ quan quản lý hiện nhanh chóng công bố danh sách các nhà sản xuất được kiểm tra sau mỗi chuyến thị sát. Ít nhất 5 hãng xe lớn đã được kiểm tra trong tháng 7.

Trong số này có Aion thuộc Guangzhou Automobile Group. Cuộc kiểm tra diễn ra chỉ vài ngày sau khi xuất hiện báo cáo cho biết pin trên một số mẫu xe gặp lỗi sau khi xe vận hành khoảng 150.000 km. Aion sau đó cho biết sẽ sửa chữa hoặc thay thế miễn phí các bộ pin bị ảnh hưởng.

Những động thái trên cũng phù hợp với cảnh báo từ chính các lãnh đạo trong ngành. Ông Li Xueyong, Phó Chủ tịch Chery, cho rằng ô tô không phải là hàng tiêu dùng nhanh và có liên quan trực tiếp đến an toàn của hàng triệu gia đình.

“Có những mốc thời gian phát triển mà chúng ta không thể rút ngắn”, ông viết trên mạng xã hội ngày 26/8.

Các lãnh đạo của Zhejiang Geely Holding Group, Great Wall Motor và Chery cũng từng cảnh báo rằng việc rút ngắn quá mức thời gian phát triển có thể biến khách hàng thành những “chuột bạch”, trực tiếp kiểm chứng độ bền và an toàn của xe trong điều kiện sử dụng thực tế.

Cuộc đua tốc độ chưa thể dừng lại

Tuy nhiên, yêu cầu giảm tốc đang vấp phải một thực tế khó thay đổi: tốc độ đã trở thành một phần trong mô hình cạnh tranh của ngành ô tô Trung Quốc.

Thị trường nước này chứng kiến hàng trăm mẫu xe mới được ra mắt hoặc nâng cấp chỉ trong nửa đầu năm, trong khi AI đang được tích hợp nhanh chóng vào nhiều công đoạn của chuỗi cung ứng.

“Tốc độ đã trở thành một phần ăn sâu trong mô hình vận hành của ngành công nghiệp Trung Quốc, và người tiêu dùng kỳ vọng sản phẩm được đổi mới nhanh chóng”, ông Bill Russo, nhà sáng lập công ty tư vấn Automobility tại Thượng Hải, nhận định.

Theo ông, chiến dịch kiểm tra có thể buộc các doanh nghiệp phải thận trọng hơn trong việc lựa chọn khâu nào có thể rút ngắn thời gian. Các công ty vẫn có thể tăng tốc trong phần mềm, tính năng kỹ thuật số và những công đoạn có thể kiểm chứng bằng mô phỏng, nhưng các bộ phận quan trọng đối với an toàn và công nghệ mới cần được thử nghiệm kỹ lưỡng hơn trước khi đến tay khách hàng.

Một quy trình phát triển nhanh, nếu vẫn hoàn thành đầy đủ các yêu cầu kiểm định, không nhất thiết đồng nghĩa với chất lượng thấp. Ông Lu Fang, Chủ tịch thương hiệu xe sang Voyah thuộc Dongfeng Motor, cho rằng việc đưa một mẫu xe ra thị trường nhanh chỉ là minh chứng cho hiệu quả nếu tất cả các thử nghiệm cần thiết vẫn được thực hiện đầy đủ.

Các hãng xe Trung Quốc cũng khó chủ động giảm tốc khi doanh số suy yếu và chi phí nguyên vật liệu gia tăng đang tiếp tục thu hẹp biên lợi nhuận vốn đã mỏng. Trong khi đó, người tiêu dùng lại yêu cầu các mẫu xe mới và những nâng cấp tính năng diễn ra thường xuyên hơn.

“Tôi nghĩ thực sự không thể yêu cầu ai đó giảm tốc độ. Tất cả mọi người đều đang chạy đua để vươn lên phía trước”, ông Li Shufu, Chủ tịch Zhejiang Geely Holding Group, nói trong cuộc phỏng vấn với đài truyền hình nhà nước CCTV phát sóng ngày 20/6.

Việc nâng tiêu chuẩn an toàn cũng có thể khiến ngành ô tô Trung Quốc phân hóa mạnh hơn. Theo ông Russo, những doanh nghiệp nhỏ vốn dựa nhiều vào tốc độ và việc nhanh chóng tung ra các tính năng mới sẽ khó cạnh tranh với những nhà sản xuất lớn có nguồn vốn dồi dào và hệ thống quản lý hoàn thiện hơn.

Dù vậy, ông Xuan Qiwu, Giám đốc điều hành IAT, cho rằng các nhà sản xuất Trung Quốc vẫn có thể duy trì lợi thế trước các đối thủ nước ngoài nhờ khả năng ứng dụng nhanh những công nghệ mới như AI.

AI đang giúp rút ngắn thời gian ở hàng chục công đoạn, từ đánh giá thiết kế kỹ thuật số, kiểm tra cấu trúc và chức năng của xe đến mô phỏng trước khi chế tạo nguyên mẫu. Những công việc vốn đòi hỏi kỹ sư phải kiểm tra thủ công hàng chục nghìn linh kiện giờ đây có thể được thực hiện nhanh hơn nhờ công nghệ.

Các hãng xe truyền thống cũng đang phải thích nghi với tốc độ mới này.

Trung tâm nghiên cứu và phát triển của Volkswagen tại tỉnh An Huy là cơ sở đầu tiên của tập đoàn bên ngoài Đức có khả năng tự thiết kế và thử nghiệm xe. Mẫu SUV điện ID.UNYX 08, phát triển cùng Xpeng, mất 24 tháng để hoàn thiện và sử dụng AI cùng thực tế ảo trong quá trình kiểm định kỹ thuật số.

Renault thậm chí phát triển mẫu Twingo E-Tech tại Trung Quốc trong 21 tháng, trở thành chu kỳ phát triển nhanh nhất của hãng.

Toyota cũng đang tìm cách rút ngắn chu kỳ thay đổi mẫu xe vốn thường kéo dài 3-5 năm bằng cách phát triển nền tảng mới và các mẫu xe song song thay vì tuần tự.

Tuy nhiên, AI dù có thể giúp tăng tốc và giảm sai sót trong thiết kế vẫn không thể thay thế hoàn toàn các thử nghiệm thực tế.

“Trong khi AI có thể giúp các nhà sản xuất ô tô đạt tốc độ và độ chính xác cao nhất có thể, đồng thời giảm thiểu sai sót thiết kế, vẫn có những tiêu chuẩn nền tảng như thử nghiệm đường bộ 30.000km hoặc 50.000km không thể thay thế và cũng không nên bị thay thế”, ông Yale Zhang, Giám đốc điều hành công ty tư vấn Automotive Foresight tại Thượng Hải, nói.

Với việc Bắc Kinh thiết lập một mức sàn mới về an toàn, bài toán của ngành ô tô Trung Quốc vì thế không còn đơn thuần là ai có thể phát triển xe nhanh nhất, mà là ai có thể duy trì tốc độ đó mà không đánh đổi an toàn và chất lượng.