Nghề hoạch định tài chính cá nhân: 'Danh xưng phải đi cùng năng lực'

Trong thời gian vừa qua xuất hiện rất nhiều danh xưng “chuyên gia hoạch định tài chính cá nhân” tại các định chế tài chính như ngân hàng, bảo hiểm, chứng khoán. Ông đánh giá thế nào về động thái thay đổi này, liệu đã có sự chuyển biến thực chất chưa hay chỉ dừng lại ở góc độ “làm thương hiệu”?

Ông Ngô Thành Huấn: Tôi cho rằng đây là một tín hiệu rất tích cực của thị trường. Việc ngày càng nhiều định chế tài chính chuyển từ danh xưng “nhân viên bán hàng”, “đại lý bảo hiểm”, “chuyên viên quan hệ khách hàng” sang “chuyên gia hoạch định tài chính” hay “tư vấn tài chính” cho thấy thị trường đang nhận thức rõ hơn rằng khách hàng ngày nay không còn chỉ cần một sản phẩm, mà cần một giải pháp tài chính toàn diện hơn.

Tuy nhiên, việc thay đổi danh xưng mới chỉ là bước khởi đầu. Điều quan trọng hơn là năng lực thực sự của người tư vấn có thay đổi hay không. Theo chuẩn mực quốc tế, một chuyên gia hoạch định tài chính (Financial Planner) được định nghĩa bởi khả năng phân tích toàn bộ bức tranh tài chính của khách hàng, từ dòng tiền, quản trị rủi ro, đầu tư, thuế, hưu trí đến kế hoạch chuyển giao tài sản, từ đó mới đưa ra giải pháp phù hợp.

Trong khi đó, ở nhiều tổ chức hiện nay, mô hình kinh doanh vẫn chủ yếu xoay quanh việc phân phối một hoặc một nhóm sản phẩm nhất định. Vì vậy, rất khó để yêu cầu đội ngũ chuyển đổi hoàn toàn sang tư duy hoạch định tài chính nếu chưa có sự thay đổi đồng bộ về cơ chế kinh doanh, chương trình đào tạo, tiêu chuẩn nghề nghiệp và hệ thống đánh giá.

Tôi cho rằng chúng ta không nên nhìn nhận đây là “làm thương hiệu”. Thực tế, đây là một quá trình chuyển đổi của cả ngành và quá trình đó cần thời gian. Điều đáng mừng là các định chế tài chính đã bắt đầu đi theo đúng hướng. Vấn đề còn lại là làm sao để danh xưng đi cùng với năng lực. Khi người tư vấn được đào tạo theo các chuẩn nghề nghiệp quốc tế như CFP, có quy trình làm việc lấy khách hàng làm trung tâm và được đánh giá bằng chất lượng tư vấn thay vì chỉ doanh số sản phẩm, lúc đó chúng ta mới có thể nói rằng nghề Hoạch định tài chính cá nhân đã thực sự hình thành tại Việt Nam.

Vậy, tiêu chí nào để phân biệt một “chuyên gia hoạch định tài chính” thực thụ với một người bán hàng được “gắn mác” chuyên gia?

Ông Ngô Thành Huấn: Chuyên gia hoạch định tài chính (Financial Planner) đúng nghĩa thường bắt đầu từ bức tranh tài chính tổng thể của khách hàng: mục tiêu, dòng tiền, tài sản, nợ, rủi ro, bảo vệ, đầu tư, hưu trí và kế hoạch chuyển giao tài sản. Sản phẩm chỉ là giải pháp được lựa chọn sau khi đã xác định rõ nhu cầu và khoảng trống tài chính. Theo tôi, có thể phân biệt qua 4 tiêu chí chính:

Thứ nhất, quy trình tư vấn đã có thu thập, phân tích dữ liệu tài chính cá nhân trước khi khuyến nghị hay không. Thứ hai là tính toàn diện, liệu có nhìn khách hàng như một bức tranh tài chính tổng thể hay chỉ nhìn qua nhu cầu mua một sản phẩm. Thứ ba là tính trung lập, khuyến nghị xuất phát từ lợi ích khách hàng hay từ chỉ tiêu doanh số, hoa hồng và sản phẩm sẵn có. Thứ tư là chuẩn năng lực và đạo đức nghề nghiệp, theo đó, người tư vấn có được đào tạo, kiểm tra năng lực, tuân thủ chuẩn hành nghề và chịu trách nhiệm với khuyến nghị của mình hay không.

Điều quan trọng là chúng ta không nên đặt bán hàng và hoạch định tài chính ở hai thái cực đối lập. Sản phẩm tài chính vẫn rất cần thiết. Nhưng trong mô hình tư vấn chuyên nghiệp, sản phẩm phải đi sau kế hoạch, chứ không được thay thế cho kế hoạch.

Trong bối cảnh thị trường tài chính của Việt Nam hiện nay, đâu là những “nút thắt” khiến cuộc chuyển đổi từ bán sản phẩm sang chuyên gia hoạch định tài chính bị “nghẽn” lại tại các định chế tài chính ngân hàng, bảo hiểm? Do áp lực doanh thu ngắn hạn hay do chất lượng đào tạo nhân sự ngành này chưa thực sự đáp ứng được nhu cầu?

Ông Ngô Thành Huấn: Theo tôi, đây không phải là câu chuyện của riêng một ngành hay một loại hình định chế tài chính, mà là đặc điểm chung của hầu hết các thị trường đang trong giai đoạn chuyển đổi.

Ởcác thị trường phát triển, nghề Hoạch định tài chính cá nhân đã có lịch sử hàng chục năm với hệ thống chuẩn nghề nghiệp, chương trình đào tạo, cơ chế cấp chứng chỉ và hành lang pháp lý tương đối hoàn thiện. Trong khi đó, tại Việt Nam, đây vẫn là một nghề còn khá mới và chưa có hành lang pháp lý. Vì vậy, quá trình chuyển đổi cần thời gian và sự phối hợp của nhiều bên.

Có ba “nút thắt” lớn. Trước hết là năng lực nghề nghiệp chưa được chuẩn hóa ở quy mô toàn thị trường. Hiện nay, mỗi tổ chức đều có chương trình đào tạo riêng phù hợp với mô hình kinh doanh của mình. Đây là điều hoàn toàn bình thường. Tuy nhiên, thị trường vẫn cần một bộ chuẩn năng lực nghề nghiệp mang tính thống nhất để mọi Financial Planner, dù làm việc tại ngân hàng, công ty bảo hiểm, công ty chứng khoán hay đơn vị tư vấn độc lập, đều hướng đến cùng một chuẩn chuyên môn và đạo đức nghề nghiệp.

Tiếp theo, quá trình chuyển đổi từ tư vấn sản phẩm sang tư vấn giải pháp cần thời gian để tích lũy năng lực. Hoạch định tài chính đòi hỏi kiến thức liên ngành về tài chính cá nhân, đầu tư, bảo hiểm, thuế, hưu trí, pháp lý và quản trị gia sản. Đây không phải là năng lực có thể hình thành chỉ sau một vài khóa đào tạo ngắn hạn mà cần một lộ trình đào tạo, thực hành và cập nhật liên tục.

Cuối cùng là sự cân bằng giữa mục tiêu kinh doanh và mục tiêu tư vấn. Các định chế tài chính đều có mục tiêu tăng trưởng kinh doanh, nhưng đồng thời cũng đang đầu tư ngày càng nhiều vào việc nâng cao chất lượng tư vấn và trải nghiệm khách hàng. Trên thực tế, hai mục tiêu này không mâu thuẫn với nhau. Khi chất lượng tư vấn được nâng cao, niềm tin của khách hàng sẽ được củng cố và đó cũng chính là nền tảng cho tăng trưởng bền vững của doanh nghiệp.

Tôi cho rằng, điều quan trọng trong giai đoạn tới không phải là lựa chọn giữa doanh số hay chất lượng tư vấn, mà là xây dựng một mô hình trong đó chất lượng tư vấn trở thành động lực tạo ra doanh số bền vững.

Để làm được điều đó, cần sự phối hợp giữa cơ quan quản lý, các hiệp hội nghề nghiệp, các cơ sở đào tạo và các định chế tài chính trong việc xây dựng chuẩn năng lực, chuẩn đạo đức nghề nghiệp và lộ trình phát triển nghề Hoạch định tài chính cá nhân tại Việt Nam. Khi những nền tảng này được hình thành, quá trình chuyển đổi sẽ diễn ra nhanh hơn và mang lại lợi ích không chỉ cho các doanh nghiệp mà còn cho chính người dân và sự phát triển của thị trường tài chính.

Theo ông, cơ quan quản lý Nhà nước cần có những cơ chế hay hành lang pháp lý như thế nào để định danh và quản lý nghề này? Đồng thời, các tổ chức nghề nghiệp như Hiệp hội Tư vấn Tài chính Việt Nam (VFCA) cần đóng vai trò gì trong việc xây dựng bộ tiêu chuẩn năng lực và giám sát đạo đức hành nghề để cuộc chuyển đổi này thực sự đi vào chiều sâu?

Ông Ngô Thành Huấn: Theo tôi, nếu Việt Nam muốn phát triển nghề Hoạch định tài chính cá nhân một cách bài bản, điều quan trọng không phải là tạo thêm một ngành nghề mới, mà là từng bước hình thành một hệ sinh thái nghề nghiệp theo thông lệ quốc tế. Về phía cơ quan quản lý như Bộ Tài chính và Ngân hàng Nhà nước, tôi cho rằng có thể tập trung vào ba định hướng.

Một là, từng bước định danh nghề Hoạch định tài chính cá nhân trong hệ thống pháp lý. Điều này không nhằm tạo thêm điều kiện kinh doanh, mà để xác lập rõ phạm vi hoạt động, trách nhiệm nghề nghiệp và nguyên tắc bảo vệ quyền lợi của khách hàng. Khi nghề được định danh rõ ràng, thị trường sẽ có cơ sở để phát triển minh bạch và chuyên nghiệp hơn.

Hai là, khuyến khích áp dụng các chuẩn năng lực và chuẩn đạo đức nghề nghiệp theo thông lệ quốc tế. Thay vì Nhà nước trực tiếp xây dựng toàn bộ tiêu chuẩn chuyên môn, có thể công nhận và khuyến khích việc áp dụng các bộ chuẩn đã được quốc tế thừa nhận, phù hợp với điều kiện Việt Nam. Điều này sẽ giúp rút ngắn thời gian phát triển nguồn nhân lực và tạo điều kiện để đội ngũ tư vấn tài chính Việt Nam hội nhập với thị trường khu vực và thế giới.

Ba là, thúc đẩy cơ chế phối hợp giữa cơ quan quản lý, các định chế tài chính, các cơ sở đào tạo và các tổ chức nghề nghiệp. Nghề Hoạch định tài chính có tính liên ngành rất cao, liên quan đến ngân hàng, bảo hiểm, chứng khoán, đầu tư và quản lý tài sản. Vì vậy, một cơ chế phối hợp thống nhất sẽ hiệu quả hơn việc phát triển theo từng lĩnh vực riêng lẻ.

Phát triển nghề hoạch định tài chính cá nhân tại Việt Nam: 'Danh xưng phải đi cùng năng lực'.

Về vai trò của các tổ chức nghề nghiệp như Hiệp hội Tư vấn Tài chính Việt Nam (VFCA), theo tôi, quan trọng nhất là việc kết nối chuẩn mực quốc tế với thực tiễn Việt Nam. VFCA có thể là đầu mối phối hợp với các tổ chức nghề nghiệp quốc tế để xây dựng bộ tiêu chuẩn năng lực phù hợp với điều kiện Việt Nam; phát triển chương trình đào tạo và đánh giá năng lực theo chuẩn quốc tế; ban hành và giám sát việc tuân thủ bộ quy tắc đạo đức nghề nghiệp; đồng thời tạo ra một diễn đàn kết nối giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp, cơ sở đào tạo và cộng đồng người hành nghề. Điều này không nhằm thay thế vai trò quản lý của Nhà nước, mà nhằm bổ trợ cho cơ quan quản lý thông qua cơ chế tự quản nghề nghiệp – mô hình đã được áp dụng hiệu quả tại nhiều quốc gia phát triển.

Tôi tin rằng, khi Nhà nước tạo dựng hành lang pháp lý thuận lợi, doanh nghiệp đầu tư nâng cao chất lượng đội ngũ, các tổ chức nghề nghiệp xây dựng và gìn giữ chuẩn mực hành nghề, còn các cơ sở đào tạo phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, Việt Nam sẽ từng bước hình thành một lực lượng Hoạch định tài chính chuyên nghiệp.

Trân trọng cảm ơn ông!