Người Việt tiết kiệm nhưng chưa hiểu về đầu tư: Khoảng trống mang tên giáo dục tài chính

Tiền tiết kiệm tăng mạnh nhưng tư duy đầu tư còn hạn chế

Tiền gửi của người dân tại các tổ chức tín dụng đang liên tục lập kỷ lục mới. Theo số liệu của Ngân hàng Nhà nước, đến cuối tháng 5/2026, tiền gửi của khu vực dân cư đạt hơn 10,82 triệu tỷ đồng, tăng hơn 108.000 tỷ đồng so với tháng trước và tăng 4,76% so với cuối năm 2025. Đây là lần đầu tiên quy mô tiền gửi dân cư vượt mốc 10 triệu tỷ đồng, cho thấy năng lực tích lũy của người dân ngày càng được cải thiện.

Khối tài sản khổng lồ này không chỉ phản ánh niềm tin vào hệ thống ngân hàng mà còn là nguồn lực rất lớn có thể bổ sung cho tăng trưởng kinh tế nếu được phân bổ hiệu quả sang các kênh đầu tư dài hạn.

Tuy nhiên, từ tiết kiệm đến đầu tư vẫn là một khoảng cách khá lớn.

Theo khảo sát của Tổng cục Thống kê thuộc Bộ Tài chính, 68% người trưởng thành cho biết có khoản tiền để dành trong vòng một năm gần đây. Phần lớn khoản tiết kiệm được dành cho các mục tiêu an toàn như nghỉ hưu (44%) và giáo dục (31%), trong khi chỉ 13% được phân bổ cho hoạt động đầu tư hoặc kinh doanh. Đáng chú ý, tỷ lệ người tham gia đầu tư chứng khoán và quỹ hưu trí chỉ lần lượt khoảng 0,4% và 0,6%.

Trả lời VietnamFinance, bà Nguyễn Chu Kim Yến - Thạc sĩ quản lý tài chính cá nhân và quản lý khởi nghiệp tại Canada, đồng sáng lập Fidey Việt Nam, cho biết phần lớn người Việt hiện vẫn quản lý tài chính theo cảm tính, có ý thức tích lũy nhưng chưa hình thành phổ biến thói quen quản lý tài sản và đầu tư một cách bài bản.

Theo bà Yến, nhiều người chưa hiểu đúng khái niệm quản lý tài chính cá nhân hoặc chỉ tiếp cận kiến thức một cách rời rạc, dẫn đến việc thiếu kế hoạch tài chính dài hạn.

"Tôi thấy hiện nay người Việt, đặc biệt là các bạn trẻ, ngày càng quan tâm nhiều hơn đến quản lý tài chính cá nhân. Tuy nhiên, đa số vẫn quản lý theo thói quen và cảm tính", bà nói.

Theo bà Kim Yến, sai lầm phổ biến nhất là không kiểm soát được chi tiêu nên không tạo ra khoản tích lũy đủ lớn để đầu tư. Ngay cả khi đã tham gia thị trường, nhiều người cũng đang đầu cơ thay vì đầu tư thực sự.

Ở góc độ quản lý tài sản, bà Vương Vân Anh - Phó Tổng giám đốc Khối Quản lý tài sản VinaCapital, chia sẻ với VietnamFinance rằng điểm nghẽn lớn nhất hiện nay không nằm ở việc thiếu sản phẩm đầu tư.

Theo bà, thị trường đã có nhiều quỹ mở, ETF và các giải pháp đầu tư đa dạng, nhưng phần lớn nhà đầu tư cá nhân vẫn quen tự giao dịch cổ phiếu hoặc gửi tiết kiệm thay vì ủy thác cho các tổ chức quản lý quỹ chuyên nghiệp.

"Rào cản lớn nhất hiện nay không nằm ở sản phẩm mà nằm ở nhận thức đầu tư", bà Vân Anh nhận định.

Theo bà, nhiều nhà đầu tư vẫn đồng nhất đầu tư với hoạt động giao dịch ngắn hạn, dễ bị chi phối bởi tâm lý thị trường và cảm xúc. Điều này khiến họ khó duy trì kỷ luật đầu tư và tận dụng sức mạnh của lãi kép trong dài hạn.

Trả lời VietnamFinance, ông Vũ Thành Công - cố vấn tài chính cá nhân tại Mỹ, cũng cho rằng điểm mù phổ biến nhất của nhà đầu tư Việt là nhầm lẫn giữa biến động ngắn hạn và rủi ro thực sự.

"Họ nhìn bảng giá mỗi ngày, kỳ vọng lợi nhuận nhanh, mua bằng cảm xúc và bán bằng nỗi sợ. Trong khi đó, điều quan trọng nhất đối với đầu tư dài hạn là ở lại thị trường đủ lâu", ông nói.

Giáo dục tài chính cần trở thành kỹ năng phổ cập

Các chuyên gia đều có chung quan điểm rằng muốn hình thành dòng vốn dài hạn cho nền kinh tế thì trước hết phải thay đổi nhận thức của người dân về quản lý tài chính.

Theo bà Nguyễn Chu Kim Yến, quản lý tài chính cá nhân thực chất là quản lý ba yếu tố gồm thu nhập, chi tiêu và đầu tư.

Thu nhập cần được cải thiện bằng cách nâng cao năng lực bản thân. Chi tiêu phải được lập kế hoạch và kiểm soát để tạo ra khoản tích lũy. Khoản tích lũy đó mới trở thành nền tảng cho hoạt động đầu tư phù hợp với khẩu vị rủi ro của mỗi người.

Trong khi đó, bà Vương Vân Anh cho rằng ngành tài chính cần thay đổi cách tiếp cận nhà đầu tư. Theo bà, thay vì chỉ nói về mức sinh lời của từng quỹ trong một vài quý, các tổ chức quản lý quỹ cần giúp người dân xác định mục tiêu tài chính, xây dựng kế hoạch tích lũy và hiểu rằng biến động là một phần tự nhiên của thị trường.

Ở góc độ hoạch định tài chính cá nhân, ông Bùi Thế Bảo, nhà sáng lập Công ty Chìa Khóa Vàng, cho rằng giáo dục tài chính cần được xem là một chính sách mang tính nền tảng.

Theo ông, điều quan trọng không phải chỉ là phát triển thêm các sản phẩm tài chính mà là giúp mỗi người xây dựng được "quỹ hưu trí tự thân" thông qua việc kết hợp bảo hiểm xã hội, quỹ hưu trí, quỹ mở, ETF và các khoản đầu tư dài hạn khác.

Ông Bảo đề xuất môn học quản lý tài chính cá nhân và đầu tư tích sản nên được đưa vào chương trình bắt buộc tại các trường đại học, cao đẳng. Đồng thời, doanh nghiệp cũng cần chủ động đào tạo kiến thức tài chính cho người lao động để hình thành thói quen tích lũy và đầu tư ngay từ khi còn trẻ.

Theo ông, việc đầu tư định kỳ giúp người dân hình thành tính kỷ luật, sự kiên nhẫn và hiểu được sức mạnh của lãi kép. Đây là những nền tảng quan trọng để chuyển từ tâm lý đầu cơ sang tích sản dài hạn.

Đồng quan điểm, ông Ngô Thành Huấn - Tổng Giám đốc Công ty Tư vấn Đầu tư và Quản lý Tài sản FIDT, cho rằng muốn dòng tiền trong dân thực sự trở thành nguồn lực cho nền kinh tế thì điều quan trọng nhất là nâng cao dân trí tài chính.

Theo ông, thị trường hiện không thiếu các sản phẩm đầu tư, nhưng còn thiếu đội ngũ tư vấn tài chính cá nhân chuyên nghiệp để giúp người dân xây dựng kế hoạch tài chính phù hợp với mục tiêu và khẩu vị rủi ro của mình. Khi mỗi cá nhân được trang bị kiến thức và có người đồng hành trong quá trình hoạch định tài chính, họ sẽ tự tin hơn trong việc chuyển một phần tiền nhàn rỗi từ tiết kiệm sang các kênh đầu tư dài hạn.

TS. Lê Minh Nghĩa - Chủ tịch Hiệp hội Tư vấn Tài chính Việt Nam nhiều lần nhấn mạnh, giáo dục tài chính cần được xem là "gốc rễ" của chiến lược tài chính toàn diện quốc gia. Tài chính toàn diện không chỉ dừng ở việc người dân có thể tiếp cận các dịch vụ tài chính, mà quan trọng hơn là phải có đủ kiến thức để sử dụng các dịch vụ đó một cách an toàn, hiệu quả và có trách nhiệm. Chỉ khi người dân biết tiết kiệm, đầu tư có kế hoạch và quản trị rủi ro, sức chống chịu của cả nền kinh tế trước các cú sốc mới được nâng lên.

Các chuyên gia đều thống nhất rằng khi Việt Nam hướng tới nâng hạng thị trường chứng khoán và phát triển thị trường vốn theo hướng chuyên nghiệp hơn, giáo dục tài chính không còn là câu chuyện của riêng ngành tài chính hay các tổ chức quản lý quỹ. Đó là kỹ năng thiết yếu đối với mỗi người dân.

Một xã hội có dân trí tài chính cao sẽ không chỉ giúp mỗi cá nhân quản lý tài sản hiệu quả hơn, chuẩn bị tốt hơn cho tương lai tài chính của mình mà còn góp phần hình thành nguồn vốn dài hạn cho doanh nghiệp, nâng cao chất lượng thị trường vốn và tạo nền tảng cho tăng trưởng bền vững của nền kinh tế.